کانی شناسی کانی های دگرنهادی در سنگ های آتشفشانی گنبدهای نمکی زاگرس بلند

تقی‌پور, صدیقه; تقی‌پور, بتول

کانی شناسی کانی های دگرنهادی در سنگ های آتشفشانی گنبدهای نمکی زاگرس بلند

نویسندگان

¹ دانشگاه تهران

² دانشگاه شیراز

چکیده

گنبدهای نمکی کاج-رستم آباد، دشتک و دو آب در نزدیکی روستای اردل و دهکده فارسون قرار دارد. این منطقه در تقسیمبندی زمینشناسی ایران در بلندیهای زاگرس بلند (استان چهار محال و بختیاری) قرار دارد. منطقه مورد بررسی از مجموعههای آذرین- تبخیری با ترکیب بازالت، آندزیت بازالتی، تراکیت، قطعات پیروکلاستیک، سنگهای تبخیری و واحدهای تهنشستی به سن کامبرین زیرین تشکیل شده است. سنگهای آذرین بهصورت آتشفشانی و نیمه عمیق با ترکیب کانیشناسی پیچیده رخنمون دارند. بر پایه بررسیهای کانیشناسی و سنگشناختی سنگهای آذرین گنبدهای نمکی زاگرس بلند ترکیب کانیشناسی پیچیدهای دارند. کانیهای تشکیل دهنده این سنگها به ترتیب در سه مرحله زیر تشکیل شدهاند: 1- مرحله ماگمایی (پلاژیوکلاز، کلینوپیرکسن، آپاتیت و کرسوتیت)، 2- مرحله تاخیری (اکتینولیت، بیوتیت، کوارتز، آلبیت، کلسیت و اسفن) و 3- مرحله کانیزایی رگچهای (اکتینولیت، کوارتز، آلبیت، کلسیت و گارنت). آمفیبول در سنگهای یادشده با ویژگیهای CaA<0.5, (Na + K)A<0.5, CaB>1.5, Si = 7.87-7.93، از نوع اکتینولیت است. کانی یادشده در گستره دمائی (C˚320-C˚520) و در فشار کل 2 کیلو بار پایدار است. بررسیهای شارههای درگیر بر روی رگچههای کوارتز گرمابی گنبدهای نمکی حاکی از شوری بالای شارههاست. بلورهای کوارتز دارای نفوذیهای از سوزنیهای اکتینولیت است، و نفوذیهای شاره آن دارای سه فاز جامد (هالیت)، آبگون و گازند. بر پایه بررسیهای ریز دماسنجی انجام شده، این کانی در گستره دمایی Cº 330-º310 و در شوری 93/42% تشکیل شده است. کلریتهای مورد بررسی از نوع پیکنوکلریت، اپیدوتها از نوع پیستازیت، گارنتها دارای ترکیب گروسولار-آندرادیت و ترکیب غالب پلاژیوکلازها از نوع آلبیت است. بر پایه دماسنجیهای انجام شده بر روی کانیهای دگرنهاد، این کانیها در گستره دمایی C°300 - C°500 پایدارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mineralogical studies of metasomatic minerals within volcanic rocks of High Zagros salt domes

چکیده [English]

Kaj-Rostam Abad, Dashtak and Do Ab salt domes are located around Ardal and Farsoun village. This area is situated in High Zagros range (Chaharmahal and Bakhtiary Province). The study area is composed of Lower Cambrian volcano sedimentary complex including basalt, basaltic andesite, andesite, trachyte, pyroclastics, evaporite rocks and Precambrian sedimentary units. According to the mineralogical and petrographic studies of High Zagros igneous rocks and related salt domes, they have complex mineralogical composition. The mineral assemblages in these rocks are formed during three stages, 1- Magmatic stage (plagioclase, clinopyroxcene, and apatite), 2- Late magmatic stage (amphibole, biotite, quartz, albite, calcite and sphene) and 3- Vein mineralization stage (quartz, albite, epidote, amphibole, calcite and garnet). Based on amphibole crystal chemistry, actinolite (Si = 7.87-7.93, CaB>1.5, CaA<0.5, (Na + K)A<0.5) have been distinguished, which is stable in wide range of temperature (320-520ºC) and total pressure 2 k bar. Studies of fluid inclusions in quartz veinlet, from altered volcanic rocks, were shown the high salinity of hydrothermal fluids. Fluid inclusions studies show three phases included liquid, vapour and solid. Also quartz crystals have a lot of inclusion of actinolite needles. The thermal range, 310 to 330 ºC in 42.93% salinity is distinguished for the formation of these quartz veins. The composition of chlorite, epidote and garnet are determined picnochlorite; pistazit and grossular-andradite respected and also the composition of plagioclases are mainly albite. On the base of thermometric studies, those metasomatic mineral are stable in thermal range of 300-500ºC.

کلیدواژه‌ها [English]

mineralogy
vein mineralization stage
fluid Inclusion
salt domes
High Zagros range

مراجع

[1] درویش زاده ع.، "ویژگی‌های زمین‌شناسی نمک‌های اینفراکامبرین خلیج فارس"، مجموعه مقالات سمپوزیوم دیاپیریسم، استانداری هرمزگان، جلد1 (1369) ص 81-109.

[2] هروی م.، "مفاهیم جدیدی از چینه‌شناسی سازند هرمز و مسئله دیاپیریسم در گنبدهای نمکی جنوب ایران"، مجموعه مقالات سمپوزیوم دیاپیریسم، استانداری هرمزگان، جلد1 (1369) ص 1-22.

[3] سبزه ئی م.، "گزارش بررسی‌های زمین‌شناختی و سنگ‌شناختی گنبدهای نمکی کاکان، کمهر، کوه گون در منطقه یاسوج"، اداره کل معادن و فلزات استان کهگیلویه و بویراحمد، گزارش داخلی، (1368) 70ص.

[4] دلال اصفهانی ف، "پترولوژی سنگ‌های آذرین و دگرگونی گنبدهای نمکی جنوب استان چهارمحال و بختیاری"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان (1372) 120ص.

[5] حجتی ح.، "بررسی پترولوژی و ژئوشیمی گنبدهای نمکی استان چهارمحال و بختیاری (کاج، گنجان، دشتک و نازی)"، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان (1377) 207ص.

]6[ Zarkov M.A., "Paleozoic salt bearing formation of the world", Spring Verlag Berlin Heidelberg Germany (1984) 427.

]7[ Husseini M.I., "The Arabian infracambrian extensional system", Tectonophysics, 148 (1988) 93-103.

]8[ Stocklin J., "Iran Central, septentrional et Oriental. Lexique stratigraphique International", Ш, Fasicule, Centre National de rechercher Scientifique, Paris 9b, Iran (1972) 1-283.

]9[ Harrison J. V., "The geology of some salt plugs in Laritsan, South Persia", Geol. Soc. London, Quart, Jour., 86 (1930) 465-522.

]10[ Oberin C.A., "Salt diapirism in South Persia", Geologie eu mijnbouw, 1 (1957) 212-238.

]11[ Deer W., A., et all, "An introduction to the rock forming minerals", Longman Group, seventeen impression (1991) 528.

]12[ Leake B. E., Wolley A. R., Arps C. E. S., Birch W. D., et all., "Nomenclature of amphiboles: Report of the subcommittee on amphiboles of the international mineralogical association", commission on new minerals and mineral names, Can. Mineral., 35 (1997) 219-237.

]13[ Shoji T., "The stability of clinopyroxene of the diopside–hedenbergite series in H2O-CO2 mixtures" Jour. Of the Japanese Association of mineralogists, Petrology and Economic Geologists, 75 (1980) 221-229.

]14[ Schmacher J., "The estimation of proporation of ferric iron in the electronmicroprobe analysis of amphiboles", Can. Mineral., 35 (1997) 237-246.

]15[ Rock N. M. S., "lamprophyres, Blackie and son", Glasgow, London, New York (1991) 285.

]16[ Jowett E. C., “Fitting iron and magnesium in the hydrothermal chlorite geothermometr”, Geol. Assoc. Cana. Mineral. Assoc. Canada/Soc. Eco. Geol. Joint. Annual Meeting, Toronto, Program with Abstracts (1991) 16, A 62.

]17[ Cathelineu M., “Cation site occupancy in chlorites and illites as a function of temperature” Clay Miner. (1988) 23, 471-485.

]18[ Cathelineu M., Nieva D., “A chlorite solution geothermometr, The los Azufers (Mexico) geothermal system” Contrib. Mineral. Petrol. (1985) 91, 235-244.

]19[ Zhang Y., Muchez Ph., Hein U. F., “Chlorite geothermometry and temperature condition at the Variscan thrust front in eastern Belgium” Geolo. Mijnbouw (1997) 76, 267-270.

]20[ Shimazaki K., Gotow K., Kondo N., “Photosynthetic properties of guard cell protoplasts from Vicia Fabal. L”, plat Physiol. Plant. Mol. Biol. (1982) 52, 627-658.

]21[ Liou J., “Synthesis and stability relations of epidote, Ca2Al2FeSi3O12(OH)” Jour. Petrol. (1973) 14, 381-413.

[22] مکی زاده م.ع.، " کانی‌شناسی و ژئوشیمی اسکارن‌های استان یزد"، دانشگاه شهیدبهشتی، پایان‌نامه دکتری، (1387) 198ص.

]23[ Harriss N. B., Einaudi M. I., “Skarn deposits in the Yerington district, Nevada, metasomatic skarn evolution near Ludwing”, Econ. Geol. (1982) 77, 877-898.

]24[ Yardly B. W., Rochelle C. A., Barnicoat A. C., “Oscillatory zoning in metamorphic minerals, An indicator of infiltration metasomatism” Miner. Mag. (1991) 55, 357-365.

]25[ Taghipour S., Khalili M., Noghreyan M.,

Torabi Gh., Mackizadeh M. A., “Genesis of andradite garnets in altered igneous rocks” Jour. Ultra Chemistry (2007) 3, 2,127-138 .

]26[ Shandl E. S., Ohanley D. S., Wicks F. J.,

“Rodingites in serpentinized ultramafic rocks of the Abitibi green stone belt” Ontario, Canadian Mineral. (1989) 27, 579-591.

[27] تقی پور ص.، خلیلی م.، نقره‌ئیان م.، ترابی ق.، مکی زاده م. ا.، تقی پور ب.، "کانی‌شناسی و پترولوژی سنگ‌های ماگمایی سازند هرمز (گنبدهای نمکی کاج و دوآب)"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، (1387) 16، 3، 377-388.

]28[ Shephaerd T. J., “A practical guide to fluid inclusion studies” Blackie, London (1985) 235.