https://ijcm.du.ac.ir/ مجله بلورشناسی و کانی شناسی ایران fa daily 1 Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 +0330 Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 +0330 https://ijcm.du.ac.ir/article_1894.html منطقه مورد بررسی در استان یزد و شهرستان مهریز واقع است. این منطقه از نظر ساختاری در بخش میانی کمربند آتشفشانی - نفوذی ارومیه-دختر و غرب خردقاره ایران مرکزی در قطعه یزد قرار دارد. واحد­های تشکیل دهنده منطقه مورد بررسی شامل سنگ­های آتشفشانی ائوسن هستند که با توده­­های نیمه­عمیق با ترکیب کوارتز­­دیوریت پورفیری تا گرانودیوریت پورفیری قطع شده­اند. کانی­های پلاژیوکلاز، کوارتز و کانی­های فرومنیزین (آمفیبول و بیوتیت) کانی­های اصلی تشکیل دهنده این سنگ­ها هستند و بافت غالب تشکیل دهنده سنگ­ها پورفیری است. سری ماگمایی این توده­ ها آهکی­قلیایی پتاسیم بالا و شوشونیتی است. آنها از نظر شاخص اشباع از آلومین بیشتر ماهیت متاآلومین تا پرآلومین نشان می­دهند و از نوع I هستند. غنی­شدگی از عناصر سنگ دوست درشت یون (LILE) و عناصر خاکی نادر سبک (LREE) و تهی­شدگی از عناصر با شدت میدان بالا (HFSE) و عناصر خاکی نادر سنگین (HREE) از ویژگی­های زمین شیمیایی مشترک این گروه از سنگ­هاست. غنی­شدگی سنگ­های مورد بررسی در عناصری چون Th, Pb و U می­تواند در ارتباط با فرآیندهای دگرنهادی گوشته و یا آلایش پوسته قاره­ای باشد. توده­های پورفیری منطقه در قوس آتشفشانی ((VAG و در محیط زمین­ساختی پس از برخورد جایگیری کرده­اند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1898.html کانسار سولفید توده‌ای (VMS) آتشفشان‌زاد ونکان، در حدود ۲۳ کیلومتری شمال‌شرق سمنان واقع شده است. ویژگی‌های طیفی و شیمیایی کانی کلریت در مناطق دگرسانی مرکزی و کناره­ای با هدف ارزیابی پارامترهایی چون اندازه بلورک و نسبت Fe/(Fe+Mg) با روش­های پراش پرتو ایکس (XRD)، طیف‌سنجی پراکندگی انرژی پرتو ایکس (EDX) و میکروسکوپی بررسی شدند. نتایج این پژوهش نشان داد که کلریت‌های مناطق مرکزی دارای میانگین نسبت Fe/(Fe+Mg) برابر با 56/0 و میانگین اندازه بلورک 17/25 نانومتر هستند؛ در حالی‌که نمونه‌های مناطق کناره­ای نسبت بالاتر Fe/(Fe+Mg) برابر با 63/0، اندازه بلورک بزرگ‌تری با میانگین 5/28 نانومتر را نشان دادند. همچنین، مقادیر بالای Zn و Mn در برخی نمونه‌های نواحی مرکزی به ‌عنوان شاخص‌های زمین­شیمیایی نزدیکی به مرکز کانی‌سازی تأیید شدند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که ویژگی­های طیفی و شیمیایی کلریت می‌تواند ابزاری مؤثر برای جهت‌یابی دگرسانی و پی جویی سامانه‌های VMS پنهان باشد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1905.html ریولیت‌های منطقه دهبید در بخش جنوبی پهنه سنندج-سیرجان به‌صورت توده‌های نفوذی کوچک رخنمون دارند و دارای ترکیب نیمه قلیایی با مقدار بالای سیلیس (24/76 تا 52/78 درصد وزنی)، مقادیر کم TiO2، Fe2O3t و MgO، تغییر گسترده K2O، Na2O و شاخص جدایش بالا هستند. این سنگ‌ها با داشتن کروندوم هنجاری بالا (بیش از 1%) ماهیت آهکی قلیایی تا کلسیمی و ترکیب پرآلومین، ویژگی‌های گرانیت نوع S را نشان می‌دهند. حضور بیوتیت، مسکوویت، اسفن، آپاتیت و زیرکن به همراه نسبت‌های پایین Nb/Ta (میانگین 7/13) و Zr/Hf (میانگین 22)، خاستگاه پوسته‌ای ماگما را تأیید می‌کند. تغییرهای Th نسبت به Th/U نشان می‌دهد که این ریولیت‌ها در مرز بین گرانیت‌های نوع S و I قرار دارند و از ذوب‌بخشی پوسته قاره­­ای میانی تا پایینی شکل گرفته­اند. الگوهای عناصر خاکی نادر بیانگر غنی‌شدگی عناصر خاکی نادر سبک (LREE)، روند به نسبت تخت عناصر خاکی نادر سنگین (HREE) و نبود تهی‌شدگی شدید از HREE هستند که بیانگر نبود نقش گارنت در منبع است. ناهنجاری منفی قوی Eu  (Eu/Eu*=0.04–0.17)، تهی‌شدگی از Ti، Eu، Nb، Ta، Sr و P غنی‌شدگی Th،Pb ، U، La و Zr و همراه با نسبت­های متغیری از Rb، K، Ba و Cs، به ذوب‌بخشی سنگ‌هایی با باقیمانده پلاژیوکلاز نسبت داده می‌شود که گویای ناهمگنی در حضور پلاژیوکلاز و ارتوکلاز است. شاخص اشباع زیرکن نیز دمای پایین (کمتر از C800°) و فشار کم (کمتر از 300 مگاپاسکال) را برای ذوب‌بخشی رسوب­ها (ماسه سنگ تیره، پسامیت و شیل) نشان می‌دهد. ویژگی‌های زمین شیمیایی این ریولیت‌ها شبیه گرانیت‌های پرآلومین کم ‌دما در کوهزایی‌های برخوردی فشار بالا (چون آلپ و هیمالیا)، در جایی که ضخیم‌ شدگی بیش از 50 کیلومتر پوسته شرایط لازم برای ذوب‌بخشی رسوب­های پوسته‌ای را فراهم می‌سازد، است از این رو ریولیت‌های نوع S دهبید نه تنها بازتاب‌دهنده فرآیندهای ذوب‌بخشی پوسته‌ای در شرایط پسابرخوردی هستند، بلکه خود نیز ناشی از فرآیند برخورد–کوهزایی در جنوب پهنه سنندج–سیرجان محسوب می‌شوند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1912.html آتشفشان قزلجه‌کند در شمال‌غرب ایران شامل درونبوم­های مافیک (آنکلاوهای مافیک) است که شواهد ارزشمندی از دگرنهادی (متاسوماتیسم‌یافته) گوشته سنگ کره­ای در پی فرورانش نئوتتیس ارائه می‌کنند. این درونبوم­ها شامل فلوگوپیت-پیروکسنیت، آمفیبول-فلوگوپیت-پیروکسنیت و الیوین-فلوگوپیت-پیروکسنیت هستند و داده‌های سنگ‌نگاری، زمین­شیمیایی و ایزوتوپی خاستگاه گوشته‌ای مافیک و دگرنهاده‌شده را نشان می‌دهند. حضور فلوگوپیت و آمفیبول غنی از پتاسیم، غنی‌شدگی از عناصر سنگ دوست بزرگ یون (LILE) نسبت به عناصر با شدت میدان بالا (HFSE)، ناهنجاری منفی Nb–Ta و الگوهای عناصر خاکی­نادر (REE) با غنی‌شدگی از عناصر خاکی­نادر سبک (LREE) همه با دگرنهادی مودال، بیشتر از نوع سیالی ناشی از سیال­های فرورانشی همخوانی دارند. داده‌های ایزوتوپی Sr و Nd خاستگاه قدیمی‌تر و کمتر آلوده درونبوم­ها نسبت به سنگ‌های میزبان را تأیید می‌کند. مقایسه ترکیب‌ها نشان می‌دهد که درونبوم­ها ناشی از دگرنهادی مودال با خاستگاه سیالی هستند، در حالی که سنگ‌های میزبان افزون بر آن، شواهدی از دگرنهادی مذابی نیز ارائه می‌دهند. این تفاوت بیانگر نقش کلیدی سیال­های فرورانشی در دگرگونی شیمیایی گوشته منطقه است. https://ijcm.du.ac.ir/article_1910.html سنگ­های آتشفشانی سنوزوئیک کلیبر بیشتر شامل بازالت، آندزیت بازالتی، تراکی بازالت، تراکی آندزیت و تفریت هستند، که در سه گروه سنگ­های آندزیت-بازالت با مقدار Nb بالا، سنگ­های آهکی قلیایی با مقادیر پتاسیم متوسط تا بالا و سنگ­های شوشونیتی بررسی می­شوند. این سنگ­ها با الگوی عناصر کمیاب در ارتباط با موقعیت­های فرورانش از عناصر سنگ دوست بزرگ یون (LILEs) و عناصر خاکی نادر سبک (LREE) با La/Lu)N = 7.7-40.6) غنی­ و از P، عناصر خاکی نادر سنگین (HREE) و عناصر با شدت میدان بالا (HFSE؛ برای مثال، Nb، Ta و Ti) تهی­ شده­اند و الگویی شبیه بازالت­های جزایر اقیانوسی (OIB)  نشان می­دهند. این سنگ‌ها به ترتیب در یک محیط کششی ناشی از عقب گرد صفحه اقیانوسی (ائوسن میانی-الیگوسن پسین) و در زمان فرورانش عمیق یا شکست صفحه فرورونده همزمان با برخورد (الیگوسن پسین-میوسن پیشین) صفحه­های عرب و ایران به وجود آمده­اند.  https://ijcm.du.ac.ir/article_1926.html کانسار مس پورفیری چاه‌فیروزه در ۳۲ کیلومتری شمال شهر بابک (کمربند مس کرمان) واقع است و ذخیره‌ای معادل ۳۷۹ میلیون تن با عیار متوسط 25/0% مس دارد. این کانسار در ارتباط با توده نفوذی نیمه‌عمق گرانیتوئیدی (کوارتز دیوریت تا کوارتز مونزودیوریت) در سنگ‌های میزبان آندزیتی تشکیل شده است. کانه‌زایی اولیه شامل کانی‌های پیریت، کالکوپیریت، بورنیت و مگنتیت با بافت‌های داربستی و افشان است. از دیدگاه زمین‌شیمیایی، این کانسار با غنی‌شدگی از عناصرسنگ دوست درشت یون( LILE ) و تهی‌شدگی از نسبت عناصر با شدت میدان بالا به عناصر خاکی نادر سنگین (HFSE/HREE) مشخص می­گردد. غلظت بالای Sr  و تهی‌شدگی Y خاستگاه آداکیتی این کانسار را تأیید می‌کند، درحالی‌که بی‌هنجاری منفی Nb  نیز نشانگر آلایش پوسته‌ای است. وجود گرانیتوئید آداکیتی نوعI  چاه­فیروزه با شاخص‌های۲۰La/Yb>، بی‌هنجاری مثبت Eu، ۳۰ Sr/Y > و نسبت ویژه  [La]n/[Yb]n-[Yb]n بر پایه مدل ذوب یکنواخت در سنگ خاستگاه همراه با مقدار گارنت 3-10 درصد و ضخیم‌شدگی پوسته (حدود ۴۵ کیلومتر) ارتباط کانه­زایی با محیط کمان قاره ای همزمان با برخورد تا پسابرخوردی را برای کانسار نشان می‌دهد.  https://ijcm.du.ac.ir/article_1955.html توده گرانیتوئیدی ادیاکاران میشو و هاله دگرگونی آن در جنوب غرب شهرستان مرند، شمال غرب ایران واقع است. توده گرانیتوئیدی میشو به سن کادومین و با گسترش تقریبی ۵۰ کیلومتر مربع به شکل نعل اسبی است. گرانیت‌های نوع I به سن Ma ۵۷۰–۶۰۰ و گرانیت‌های نوع  Sبرآمده از ذوب بخشی سنگ های پوسته بالایی به سن  Ma ۵۷۰–۵۴۰ هستند و ترکیب سنگ‌شناسی این توده، شامل مجموعه سنگی با طیف ترکیبی لوکوگرانیت تا دیوریت است. شواهد ذوب­بخشی و رخنمون میگماتیت‌ها، در سنگ‌های رسی دگرگونه در نزدیکی کانتاکت با مجموعه گرانیتوئیدی دیده می‌شوند. گسترش میگماتیت‌ها محدود به دگرگونی رسی است. این سنگ‌ها در فاصله ۲۰۰-۱۰۰ متری از توده گرانیتوئیدی ظاهر شده‌اند. انواع سنگ‌های دگرگونی مجاورتی از درجه پایین به درجه بالا عبارتند از اسلیت لکه‌دار (کلریت-مسکوویت- کردیریت هورنفلس)، کردیریت- آندالوریت- مسکوویت هورنفلس، بیوتیت – کردیریت- فلدسپار پتاسیم - گارنت هورنفلس میگماتیت، بیوتیت - گارنت - کردیریت - فلدسپار پتاسیم - سیلیمانیت هورنفلس میگماتیت، بیوتیت - گارنت کردیریت فلدسپار پتاسیم سیلیمانیت هورنفلس میگماتیت. در بخش­های روشن (لوکوسوم) میگماتیت‌های هاله میشو، حضور کانی‌های پری­تکتیک چون کردیریت و گارنت نشان‌دهنده نقش واکنش‌های ذوب بخشی در پیدایش آن‌ها است. بافت‌های متنوعی از جمله کوارتزهای بی‌شکل، پلاژیوکلاز دارای منطقه­بندی و بافت میرمکیت بیانگر تبلور مستقیم از مذاب هستند، در حالی که برخی فلدسپارهای پتاسیمی با میانبار‌های بیوتیت و کوارتز ماهیت باقی مانده از ذوب را نشان می‌دهند. بررسی ترکیب بیوتیت‌ها دو نسل مجزای ایستونیت و سیدروفیلیت را آشکار کرد که بیانگر شرایط فیزیکوشیمیایی متفاوت طی دگرگونی پیشرونده و ذوب بخشی است. دماسنجی گارنت–بیوتیت نیز میانگین دمای °C ۵۶۵ برای نسل اول و °C ۶۳۲ برای نسل دوم را نشان داد که گویای افزایش تدریجی دما و ارتباط آن با فرآیند ذوب بخشی در منطقه میشو است. https://ijcm.du.ac.ir/article_1963.html منطقه معدنی قره‌تپه در شرق ماکو از سنگ‌های کربناتی پرمین با دولومیت‌های غنی از مواد آلی و واحدهای تبخیری تشکیل شده است. کانه‌زایی مس به‌صورت‌های رگه‌-رگچه‌ای شامل کالکوسیت، کوولیت، پیریت و کالکوپیریت رخ داده و اکسایش آنها منجر به تشکیل مالاکیت، آزوریت و گوتیت شده است. سیل‌های میکرودیوریتی منبع احتمالی مس و گسل‌ها مسیر اصلی مهاجرت سیال­ها هستند. داده‌های پراش پرتوی ایکس (XRD)، طیف­سنجی تبدلی فوریه فروسرخ (FTIR) و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) بیانگر کانه‌زایی چندمرحله‌ای و روزادی هستند؛ کانی‌های اصلی کالکوسیت و دولومیت با همراهی پیریت، هماتیت و کوارتز، اثر چند رویداد گرمابی با ترکیب‌های متفاوت را نشان می‌دهند. تغییرهای ساختاری دولومیت بسته به شدت دگرسانی تأیید شده و طلا به‌صورت پراکنده در دولومیت و در ارتباط با سولفیدهای مس شناسایی شده است. در مجموع، سنگ دولومیت میزبان و کنترل‌کننده اصلی سیال ها بوده و کانه‌زایی مس–طلا در اثر جنس سنگ، ساختارهای گسلی و فعالیت گرمابی شکل گرفته و پتانسیل اکتشافی بالایی دارد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1962.html مجموعه نفوذی پورفیری ساری‌نو با سن الیگومیوسن در کمربند آتشفشانی–نفوذی قره‌داغ در شمال‌غرب ایران واقع است. توده­های آذرین نفوذی نیمه عمیق به درون واحدهای آتشفشانی ائوسن نفوذ کرده‌اند و ترکیب سنگ‌شناسی آنها بر اساس شیمی سنگ کل از دیوریت تا کوارتزمونزونیت متغیر است و در رده گرانیتوئیدهای آهکی قلیایی با پتاسیم بالا قرار می‌گیرند. این سنگ‌ها از نظر شاخص اشباع از آلومین بیشتر متاآلومین بوده و بر پایه خاستگاه، از گرانیتوئیدهای نوع I هستند. توده‌های نفوذی ساری‌نو توسط مجموعه‌ای از دایک‌ها با ترکیب کوارتزمونزونیتی، میکرو‌دیوریتی، داسیتی و تراکی‌داسیتی قطع شده‌اند. اکسیدهای اصلی در نمودارهای هارکر روندهای خطی مشخصی را نشان می‌دهند که بیانگر نقش فرایند جدایش ماگمایی در شکل گیری این سنگ‌هاست. کاهش اصولی MgO، FeOt، CaO، TiO₂،P₂O₅  و تا حدی MnO با افزایش SiO₂، به تبلور بخشی کانی‌های مافیک چون پیروکسن، هورنبلند و پلاژیوکلاز کلسیم‌دار نسبت داده می‌شود. افزایش تدریجی Na₂O و K₂O نیز بیانگر تبلور پیش‌رونده پلاژیوکلاز سدیم‌دار و فلدسپار پتاسیم‌دار است. در نمودار عنکبوتی چندعنصری بهنجار‌شده نسبت به گوشته اولیه، عناصر دارای تمایل بالا به سنگ کره(LILE) ، مانند Cs، Ba، Sr،Rb  و Pb، غنی‌شدگی و عناصر با شدت میدان بالا (HFSE) چون Nb، Ti،P  و Zr، تهی‌شدگی نشان می‌دهند. همچنین، در نمودار بهنجار‌شده نسبت به کندریت، عناصر خاکی نادر سبک (LREE) دارای غنی‌شدگی شدید با نسبت LaN/YbN  بین 33 تا 37 هستند. بر پایه شواهد زمین­شیمیایی عناصر خاکی نادر، ماگمای توده‌های نفوذی ساری‌نو در محیط زمین­ساختی قوس آتشفشانی پس‌برخوردی جای‌گیری کرده‌اند. ترکیب بیوتیت‌های موجود در پهنه دگرسانی پتاسیمی منطقه ساری‌نو در گستره بیوتیت‌های وابسته به سامانه آنیت-سیدروفیلیت قرار دارند. بیوتیت‌های مورد بررسی در گستره بیوتیت‌های منیزیم‌دار هستند و از نوع بیوتیت‌های بازتعادلی محسوب می‌شوند. دماسنجی بیوتیت‌ها دماهایی بین ۷۱۵ تا ۷۴۴ درجه سانتی‌گراد را نشان می‌دهد. همچنین، گریزندگی اکسیژن (ƒO₂) در گستره 6/15- 10 تا 5/16- 10 بار برآورد شده است. https://ijcm.du.ac.ir/article_1924.html ۵،۵-دی‌متیل-۲-(۴-کلروفنوکسی)-۲-اکسو-۱،۳،۲-دی‌آزافسفرینان در سامانه بلوری تک میل گروه فضایی P21/c، با یک مولکول در واحد بی تقارن، متبلور می­شود. ساختار بلوری ترکیب با پراش پرتو ایکس و پرتو αK مس در دمای 95 کلوین تعیین شد. در این ترکیب، اتم فسفر در یک محیط چهاروجهی واپیچیده P(O)(O)N2 قرار دارد و حلقه C3N2P صورت‌بندی صندلی تغییر شکل یافته دارد. جهت‌گیری هم پیراصفحه­ای قطعه PONH مناسب برای تشکیل یک واحد تکراری حلقوی پیوند هیدروژنی  بین دو مولکول کنار هم است. انباشت سه بعدی فرامولکولی شامل برهم­کنش‌های H⋯O، H⋯H، H⋯Cl و H⋯π است. تحلیل سطح هیرشفلد، محاسبه‌های نقشه پتانسیل الکترواستاتیکی و چارچوب‌های انرژی برای توصیف برهم­کنش‌های بین‌مولکولی استفاده شد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1925.html ترکیب همتافت (کوئوردیناسیونی) جدید تک­هسته­ای قلع 4+ (ترکیب 1)، از واکنش قلع کلرید 4+ کلرید با 2-هیدروکسی-N¢-(2-هیدروکسی-3-متوکسی­بنزیلیدین)بنزوهیدرازید در حلال متانول تهیه شد. ساختار ترکیب 1 بر پایه پراش پرتو ایکس تک بلور تعیین شد و نتایج نشان داد که ترکیب 1 در سامانه بلوری سه میل (گروه فضایی ( متبلور شده­است. واحد بی­تقارن ساختار بلوری شامل یک مولکول ترکیب همتافت به همراه یک مولکول متانول همتافته نشده بود و یاخته یکه (سلول واحد) از دو مولکول ترکیب همتافت و متانول تشکیل شده است. داده­های بلورشناسی نشان می­دهد که دو مولکول از لیگاند به یک یون قلع همتافته شده­اند. هر لیگاند هیدرازون به صورت سه­دندانه توسط اتم­های اکسیژن آمیدی، نیتروژن ایمینی و اکسیژن فنولی و با تشکیل دو حلقه پنج و شش عضوی به یون قلع متصل شده­اند و آرایش هندسی پیرامون یون قلع به صورت هشت وجهی واپیچیده است. مولکول متانول که در شبکه بلوری قرار دارد، با تشکیل پیوندهای هیدروژنی با لیگاند هیدرازون در شبکه بلور پایدار شده است. تحلیل سطح هرشفلد برای بررسی برهم­کنش­های بین مولکولی در ساختار ترکیب 1 استفاده شد و نتایج آن نشان داد که در ساختار بلوری ترکیب همتافت 1، برهم­کنش­های بین مولکولی C−H···O، O−H···O و O−H···N نقش مهمی در پایداری دارند.  https://ijcm.du.ac.ir/article_1911.html در این پژوهش، نانوساختار گارنت ایتریوم آهن () به روش سل- ژل سنتز و اثر دمای پخت بر ویژ­گی‌های ساختاری، مغناطیسی و الکتریکی آن بررسی شد. نمونه‌های پخت شده در دماهای مختلف با پراش سنج پرتوی ایکس (XRD)، طیف­سنج تبدیل فوریه فروسرخ (FTIR)، میکروسکوپ الکترونی روبشی گسیل میدانی (FESEM)، مغناطیس سنج نمونه ارتعاشی (VSM) و LCR سنج (L : القائیدگی، C: ظرفیت و R: مقاومت) بررسی شدند. تحلیل الگوهای پراش پرتو ایکس بیانگر تشکیل تک فاز گارنت مکعبی در دماهای بالاتر از °C  800  بود. اندازة نانوبلورک‌ها با رابطة شرر در گستره 56-34 نانومتر محاسبه شد. بررسی نمودار پسماند مغناطیسی نشان داد که مغناطش اشباع نمونه‌ها با بالا رفتن دما افزایش نسبی یافته و در دمای °C  900  به مقدار بیشینه  رسید است. بررسی­های دی‌الکتریک نشان داد که با افزایش بسامد از HZ 100 تا MHZ10 ثابت دی‌الکتریک و اتلاف دی­الکتریک به‌طور قابل توجهی کاهش و رسانندگی الکتریکی افزایش یافته است. نفوذپذیری مغناطیسی نیز در نمونه پخت ‌شده در°C  900 بیشترین مقدار را داشت و با افزایش بیشتر دما روند کاهشی نشان داد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1994.html سنگ‌های کربناتی سازند روته با سن پرمین در منطقه مجروسه (‌غرب شهرستان ارومیه، استان آذربایجان‌غربی، شمال‌غرب ایران) میزبان نهشته‌های لاتریتی هستند. مطالعات کانی‌شناسی نشان می‌دهد که دولومیت و کلسیت فازهای کانیایی اصلی این سنگ‌ها بوده و در مقادیر کمتر توسط کانی‌هایی نظیر رس‌ها (کائولینیت، اسمکتیت و ایلیت)، هماتیت، گوتیت، سیدریت، فلدسپار پتاسیم، آلبیت و آناتاز همراهی می‌شوند. بر اساس نسبت CaO/MgO، ترکیب این سنگ‌ها در محدوده دولومیت تا دولومیت اندکی آهکی قرار می‌گیرد. یافته‌های زمین‌شیمیایی نشان می‌دهد که مقادیر عناصر کمیاب خاکی (REE: La–Lu) در این سنگ‌ها در بازه‌ای از 86/3 الی 20/8 گرم در تن متغیر است و در محدوده مقادیر کربنات‌های دریایی قرار می‌گیرد. مقادیر بی‌هنجاری‌های Eu و Ce به ترتیب در بازه‌ای از 16/1 الی 45/1 و 72/0 الی 05/1 نوسان دارند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1995.html گدازه‌های پلیوکواترنری مورد بررسی در شمال‌غرب ایران و در زون البرز- آذربایجان واقع شده‌اند. بر اساس مطالعات ژئوشیمیایی این واحدهای آتشفشانی از نوع بازالت، آندزیت بازالت، تراکی بازالت، بازالت- تراکی آندزیت و تراکی آندزیت هستند. ترکیب کانی‌شناسی واحدها شامل کانی‌های اصلی پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، آمفیبول، الیوین و کانی‌های فرعی آپاتیت، کوارتز و کانی‌های اپک است. کلینوپیروکسن‌ها از نوع اوژیت و دیوپسید بوده و دارای ماهیت آلکالن و ساب‌آلکالن هستند و در محدوده سنگ‌های آذرین واقع می‌شوند. در محیط تشکیل کلینوپیروکسن‌ها فوگاسیته اکسیژن بالا بوده و در فشارهای پایین تا متوسط تشکیل شده‌اند. عدد منیزیم کلینوپیروکسن‌ها نشان‌دهنده تشکیل آنها از ماگمای اولیه است. ترکیب کانی‌شناسی پلاژیوکلازها از نوع آندزین، بیتونیت، لابرادوریت و الیگوکلاز است. آمفیبول‌های موجود در مناطق مورد مطالعه از نوع پارگاسیت و شرماکیت بوده، دارای ماهیت آلکالن- ساب-آلکالن و ساب‌آلکالن هستند. تمامی الیوین‌های مناطق مورد مطالعه از نوع کریزولیت و اکسیدهای آهن- تیتان از نوع مگنتیت و تیتانومگنتیت هستند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2022.html توده گرانیتوئیدی ادیاکاران میشو در جنوب‌غرب شهرستان مرند، شمال‌غرب ایران قرار گرفته است. این توده نیمه‌عمیق به شکل نعل اسبی و با وسعت تقریبی ۵۰ کیلومتر مربع رخنمون دارد. آنالیزهای ریزساختاری و پتروگرافی نشان‌دهنده حضور سیلیمانیت‌های رشته‌ای با ظاهری خمیده و تجمع در زون‌های استرین بالا هستند که نشانه‌های واضحی از دگرریختی پیشرونده در متاپلیت‌های درجه بالا می‌باشند. این شواهد به خوبی با نتایج طیف‌سنجی رامان هماهنگ است؛ زیرا تغییرات پیک‌های مشخص سیلیمانیت در طیف رامان منعکس‌کننده تغییرات ساختاری و بلوری ناشی از فشار و دگرریختی است. بنابراین، تحلیل رامان به عنوان ابزاری دقیق و حساس، می‌تواند شرایط فیزیکی دگرگونی، از جمله فشار، دما و شدت استرین را به طور کمی و کیفی تأیید و تکمیل نماید و این هماهنگی میان داده‌های پتروگرافی و طیف‌سنجی، اعتبار نتایج حاصل را افزایش می‌دهد. کلید واژه: دگرگونی مجاورتی، سیلیمانیت، ریز ساختار، رامان اسپکترومتری https://ijcm.du.ac.ir/article_2049.html در تحقیق حاضر تک کریستال های میزبان TaSe2 با استفاده از روش شیمیایی بخار انتقالی تولید شدندو اتم های دوپنت Pt به ترتیب در مقادیر 2، 4، 6، 8، 10 تا 18 درصد اتمی به شبکه اضافه شدند. نتایج حاصله ساختار لایه ای با درجه بلورین بالا و چند نوعی 2H را در همه ی نمونه ها نشان داد که حاکی از حفظ ساختار کریستالی شبکه میزبان صرف نظر از مقدار اتم دوپنت Pt است. از طرف دیگر آنالیز ریتولد ثابت نمود که پارامترهای a و c شبکه ی ساختار لایه ای TaSe2 هر دو با افزودن عنصر دوپنت Pt به شبکه در تمام مقادیر افزایش می یابند. این امر نشان می دهد که عنصر دوپنت Pt عمدتا در فضای مابین لایه های دارای صفحه ی هگزاگونال که بصورت واندر والس به یکدیگر متصل هستند، در مکان های تتراهدرال و اکتاهدرال وارد می شود. https://ijcm.du.ac.ir/article_2050.html سازند امیران به سن ماستریشتین بالایی–پالئوسن در منطقه لرستان، حوضه رسوبی زاگرس گسترش دارد. هدف از این پژوهش بررسی و مطالعه کانی‌های رسی جهت تعبیر و تفسیر شرایط آب هوایی و تاریخچه دیاژنز دفنی سازند امیران در جنوب باختری لرستان بر مبنای مطالعه XRD، SEM و مطالعات سنگ‌شناسی می‌باشد. به این منظور یک برش چینه‌شناسی (برش پیرشمس الدین) اندازه‌گیری و نمونه‌برداری شد. ضخامت این برش 920 متر است. مرز پایینی این سازند با سازند گورپی تدریجی و مرز بالایی آن با سازند کشکان بصورت فرسایشی است. آنالیز XRD منجر به شناسایی کانی‌های ایلیت، موسکویت، پاراگونیت، پالی‌گورسکیت، نانترونیت، مارگاریت، مونتموریونیت و کلریت گردیده است. ایلیـت و کلریـت فراوانترین کانی‌های رسی می‌باشند. فرآیندهای دیاژنتیکی موثر بر سنگ‌های سیلیسی آواری شامل سیمانی‌شدن، فشردگی (فیزیکی و شیمیایی)، انحلال و جانشینی می‌باشد. از فرآیندهای شیمیایی می‌توان به ایجاد استیلولیت‌ها اشاره کرد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2061.html مرمراونیکس‌ها به عنوان یکی از انواع سنگ‌های کربناته در نتیجه عملکرد چشمه‌های آبگرم آهک‌ساز، به‌وجود می‌آیند. تشکیل مرمر در چشمه‌های تراورتنی به صورت درجازا و شیمیایی است. این سنگ‌ها از لحاظ ساخت، بافت و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی با سایر مرمرها که خاستگاه دگرگونی دارند متفاوتند، در این مقاله بنا است که از لحاظ واژه‌شناسی این دو نوع سنگ از هم تفکیک و تمیز داده شوند، در گام دوم شرایط تشکیل مرمر در چشمه‌های تراورتنی مورد بررسی و کاوش قرارگیرد. در این پژوهش مناطق قروه، نقده، بورق و آذرشهر برای بررسی اهداف ذکر شده مورد مطالعه قرار گرفت. تعیین غلظت عناصر REE نمونه‌های انتخابی مرمراونیکس مؤید نقش موثر این عناصر در رنگزایی با طیف‌های خاص رنگی می‌باشد. نتایج حاصل از این مطالعات نشان دهنده خاستگاه جوی، دگرگونی و آب دریا برای منشأ سیال کانه‌ساز در نمونه‌های‌ مورد بررسی است. محیط تشکیل نمونه‌های مورد پژوهش در محدوده کانسارهای اپی‌ترمال است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2067.html محدوده مورد مطالعه روی پهنه البرز غربی-آذربایجان در استان اردبیل واقع شده است. عقیق‌ها در این محدوده به صورت توده‌ای و گاهاً با ساختار ژئودی بوده که در داخل حفرات و فضاهای خالی سنگ میزبان آتشفشانی آندزیتی قرار گرفته‌اند. بر اساس داده‌های ایزوتوپی دمای تشکیل عقیق‌ها 7/51 تا 9/63 به دست آمده است. نتایج به دست آمده از آنالیز مستقیم δD سیالات درگیر اولیه در بلورهای کوارتز و مقادیر محاسبه شده ایزوتوپ اکسیژن نشان می‌دهد که آب‌های جوی مسؤل اصلی کانی‌سازی هستند. تصور می‌شود که آب‌های جوی در منطقه با نفوذ به داخل واحدهای آتشفشانی جوان گرم شده و با تبدیل شدن به سیال گرمابی و ایجاد دگرسانی آرژیلیکی در سنگ‌های آتشفشانی سبب رهاسازی سازاهای سیلیسی از کانی‌های دگرسان شده شده‌اند. این سیالات با چرخش در حفرات و شکستگی‌های سنگ‌های آتشفشانی با رسوب سیلیس و سایر سازاهای همراه خود سبب تشکیل عقیق و دیگر کانی‌ها در آنها شده‌اند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2068.html در این پژوهش، لایه‌های نازک نانوساختار دی‌اکسید تیتانیم (TiO₂) به روش آبی–گرمایی با استفاده از پیش‌ماده تیتانیوم تتراکلرید (TiCl₄) در شرایط محلولی مختلف و دماهای 100، 115 و C° 130 سنتز شدند. هدف بررسی اثر دما بر ویژگی‌های ساختاری، ریخت‌شناسی و خواص نوری لایه‌ها بود. نتایج نشان داد نمونه‌های حاصل عمدتاً در فاز روتیل تشکیل شدند و افزایش دما تا C° 130 موجب کاهش شدت صفحه (110)، کاهش اندازه بلورک‌ها و تشکیل نانوکره‌های خوشه‌ای با تخلخل بیشتر شد که با افزایش عبور نوری و کاهش جذب همراه بود. در روش محلول‌سازی دوم، افزایش دما تا C° 115 باعث رشد بلورک‌ها در صفحه (101) فاز آناتاز و تشکیل ساختارهای متراکم‌تر شد. این نتایج نقش مهم دما در کنترل ریزساختار و عملکرد فوتوآند را نشان می‌دهد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2088.html کانسار آهن دلکن در 36 کیلومتری جنوب غرب شهر بردسکن، مابین طول‌های جغرافیایی "43'57°۴۷ تا "98'57°۴9 شرقی و عرض‌های جغرافیایی "37'34°58 تا "14'35°00 شمالی واقع شده است. کانسار آهن دلکن از نظر زمین‌شناسی در بخش شرقی پهنه زمین‌شناسی ایران مرکزی و از نظر ساختاری در قسمت شمال‌شرقی زون تکتونیکی‌ کاشمر-کرمان جای دارد. با توجه به نتایج آنالیز مقادیر اکسید‌های اصلی و FeO در این کانسار میانگین مقادیر محاسبه شده در نمونه‌های کانه‌زایی آهن دلکن برای آهن‌کل= %17/21، مگنتیت= %88/31 و هماتیت= %01/11 است. مقادیر عناصر کمیاب و LREE برای کانه مگنتیت و نمونه‌های کل‌سنگ اندازه‌گیری گردید. بررسی خصوصیات ژئوشیمیایی مگنتیت نشان‌دهنده تیپ اسکارن، محیط هیدروترمالی و منشأ ماگمایی برای سیال تشکیل‌دهنده کانه‌زایی می‌باشند. آنومالی عناصر La و Ce در کانه مگنتیت و مقادیر بیش از %1 کانی آپاتیت در معدن دلکن نشانه‌های ژئوشیمیایی برای معرفی این کانسار به عنوان نمونه‌ای از کانسارهای تیپ هیبریدی اسکارن- اکسید آهن آپاتیت می‌باشند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2096.html سنگ‌های آتشفشانی ائوسن در منطقه مهریز از تناوب گدازه و مواد آذرآواری تشکیل شده‌اند. مطالعات ژئوشیمیایی و سنگ-نگاری نشانگر ترکیب بازیک تا حد واسط برای ماگمای سازنده این سنگ‌ها می‌باشد که یه طور عمده از بازالت و آندزیت تشکیل شده است. کانی‌های اصلی این سنگ‌ها پلاژیوکلاز، آمفیبول، کلینوپیروکسن و الیوین و بافت غالب آنها میکرولیتی پورفیریک می‌باشد. سرشت ماگمائی این سنگ‌ها کالک‌آلکالن تا کالک‌آلکالن پتاسیم بالا و شوشونیتی می‌باشد. بررسی نمودارهای عنکبوتی نشان دهنده غنی‌شدگی این سنگ‌ها از عناصر لیتوفیل درشت یون (LILE) و عناصر خاکی کمیاب سبک (LREE) و تهی‌شدگی از عناصر با قدرت میدان بالا (HFSE) و عناصر خاکی کمیاب سنگین (HREE) می-باشد. ناهنجاری‌های منفی عناصرNb, Ta و Ti نشان می‌دهد که ماگمای مادر سنگ‌های آتشفشانی مهریز یک خاستگاه گوشته‌ای وابسته به محیط‌های فرورانش دارد. همچنین نمودارهای ژئوشیمیایی نشان می‌دهد که سنگ‌های آتشفشانی منطقه در یک محیط تکتونیکی منطبق بر قوس‌های ماگمائی پس از برخورد شکل گرفته اند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2097.html با استفاده از واکنش کبالت (II) کلرید شش آبه و لیگاند (L) 4-amino-3,5-bis(3-pyridyl)-1,2,4-triazole در سیستم حلال متانول/استونیتریل و روش تبخیر آرام حلال، کریستال‌های مکعبی شکل و بنفش‌رنگ ترکیب (1) [CoL2Cl2]n تشکیل شدند. بررسی ساختار کریستالی این ترکیب بیانگر متبلور شدن آن در سیستم کریستالی منوکلینیک با گروه فضایی P21/c است. برای شناسایی این ترکیب و تعیین ساختار آن از آنالیزهای پراش اشعه ایکس تک‌بلور، پراش اشعه ایکس پودر، آنالیز عنصری، طیف سنجی مادون قرمز و آنالیز سطح هرشفلد استفاده شده است. براساس اطلاعات ساختاری به‌دست آمده از داده ‌های پراش اشعه ایکس تک‌بلور، این ترکیب دارای موتیف ساختاری دوبعدی لوزی شکل است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2099.html در این تحقیق ساختار ناهمگون n-MoO3/p-Si به منظور آشکارساز نوری فروسرخ به روش اکسایش حرارتی تهیه شد. ابتدا لایه‌های نازک فلز مولیبدن (Mo) با ضخامت‌های مختلف (250nm و 150 ) از طریق کندوپاش مگنترون DC روی زیرلایه Si نوع p ایجاد شدند. سپس لایه‌های نازک MoO3 با استفاده از روش اکسیداسیون حرارتی با شارگاز اکسیژن sccm80 سنتز شدند. آنالیز XRD تشکیل ساختار ارتورومبیک α-MoO₃ را در تمامی لایه‌های سنتز‌شده تأیید می‌کند که با نتایج طیف‌سنجی رامان نیز هم‌خوانی دارد. تصاویر FESEM نشان داد که سطح لایه‌ها از ورقه‌های مسطح تشکیل شده است .گاف نواری نمونه‌ها با افزایش ضخامت از 54/3 به eV 13/3 کاهش یافته است. مشخصه چگالی جریان-ولتاژ (J-V) نشان‌دهنده رفتار یکسوکنندگی نمونه‌های تهیه‌شده در شرایط تاریکی است. عملکرد فوتودیود با افزایش ضخامت بهبود پیدا کرده است که می‌تواند ناشی از افزایش بلورینگی، به حداقل رسیدن تله اندازی حامل‌ در مرزدانه‌ها و بهبود رسانایی باشد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2100.html محدوده معدنی چشمه پیروزی در شمال‌خاوری بافق، در پهنه ساختاری ایران مرکزی قرار دارد. در این محدوده، واحدهای سنگی دگرگونی نئوپروتروزوئیک پسین ایران مرکزی دیده نمی‌شود و قدیمی‌ترین واحدهای سنگی شامل سازندهای نادگرگونی ریزو و دزو به سن کامبرین پیشین هستند. توده‌های گابرودیوریتی-گرانودیوریتی به درون این واحدهای سنگی نفوذ کرده و با اسکارن‌زایی آهن همراه شده است. تغییرات تدریجی و پیوسته در رنگ و ترکیب کانی‌شناختی توده‌های آذرین در صحرا بیانگر رابطه تفریقی از گابرودیوریت به سوی دیوریت، کوارتزدیوریت-مونزونیت و گرانودیوریت است. این سنگ‌های ماگمایی دارای بافت-های دانه‌ای، افیتی، ساب‌افیتی، اینترگرانولار و پوئی‌کیلیتی متشکل از کلینوپیروکسن، هورنبلند، پلاژیوکلاز، فلدسپار آلکالن، بیوتیت و کوارتز هستند. ماگمای سازنده این توده‌ها دارای ماهیت کالکو‌آلکالن بوده، از عناصر سنگ‌دوست بزرگ‌یون (LILEs) و عناصر خاکی‌نادر سبک (LREEs)، غنی‌شدگی و از عناصر با قدرت ‌میدانی بالا (HFSEs) و عناصر خاکی‌نادر سنگین (HREEs)، تهی‌شدگی نشان می‌دهند. . https://ijcm.du.ac.ir/article_2101.html اوپال مصنوعی دارای بازی‌رنگ ساخته‌شده از TEOS و شامل کره‌های ۲۰۰ تا ۲۵۰ میکرونی در این پژوهش از نظر رفتار حرارتی بررسی و با یک نمونه اوپال طبیعی اتیوپی مقایسه شد. در دماهای زیر ۱۸۰°C، اوپال مصنوعی 6.80 تا 10.74 درصد کاهش جرم نشان می‌دهد که ناشی از خروج آب سطحی و بین‌فضایی است. بین 270 تا 430°C نیز آب جزبی و سیلانول‌های آزاد آزاد می‌شوند. یک پیک گرمازا در بازه 400–450°C مشاهده شد که به تجزیه گروه‌های اتوکسی باقی‌مانده از پیش‌ماده‌های کربنی نسبت داده می‌شود و در نمونه طبیعی وجود ندارد. حذف سیلانول‌های ساختاری تنها در دماهای بالاتر ازC°1000 و همراه با فروپاشی شبکه رخ می‌دهد. روند کلی کاهش جرم در هر دو نمونه مشابه است. نتایج نشان می‌دهد برای تثبیت اوپال مصنوعی باید مواد فرار به‌طور کامل حذف و فضاهای خالی با مواد پایدار پر شوند و دماهای مؤثر این فرایند قابل تعیین است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2102.html منطقه مورد مطالعه در زون ارومیه–دختر، در 65 کیلومتری شمال شرق شهر اردستان واقع شده. سنگ‌های لیتیک توف تا آندزیت بازالت میزبان اصلی کانسار و با سرشت بیشتر کالک آلکالن، از نوع I، متاآلومینوس و متعلق به سری منیزیمی هستند. نمودارهای عنکبوتی بهنجار شده به ترکیب گوشته اولیه و کندریت گویای غنی‌شدگی در عنصرهای LILE، تهی‌شدگی از عنصرهای LREE نسبت به HREE است که از ویژگی‌های سنگ‌های کالک آلکالن در پهنه‌های فرورانش حاشیه قاره و نشان می‌دهند که خاستگاه ماگمای نشأت گرفته از گوشته سست کره‌ای دگرنهاده در بالای تخته فرورونده بوده ماگمای سازنده در اثر ذوب بخشی یک گوشته لرزولیتی اسپینل و گارنت‌دار که از قبل متاسوماتیسم کربناته شده ایجاد تغییرات ژئوشیمیایی در عناصر اصلی و کمیاب، نشان‌دهنده دخالت آلودگی پوسته قاره‌ای در تکامل ماگمایی و آمیختگی هنگام صعود ماگمای والد و نقش سیال‌های آزاد شده از تخته فرورونده در ترکیب ماگمای و بلوغ فرآیندهای تکتونوماگمایی در منطقه است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2103.html روش آماری مطالعه پراکندگی اندازه بلورها (CSD)، راه کار جدیدی در مطالعه ویژگی‌های فیزیکی و پترولوژی سنگ‌های آذرین می‌باشد. بر اساس مطالعات سنگ‌نگاری، سنگ‌های آتشفشانی شمال نرماشیر، طیف ترکیبی وسیعی از بازالت، الیوین بازالت، آندزیت، آندزیت بازالتی، تراکی آندزیت، داسیت، ریوداسیت و ریولیت هستند. بافت کلی جریان‌های آتشفشانی پورفیری تا گلومروپورفیری با زمینه اینترسرتال تا میکرولیتی است. کانی‌های اصلی جریان شامل درشت تبلورهای پلاژیوکلاز و کلینو پیروکسن همراه با میکرولیت‌های پلاژیوکلاز هستند. با پردازش تصاویر مقاطع نازک و با استفاده از روش پراکندگی شکل سه بعدی بلورهای پلاژیوکلاز ، پیروکسن، کوارتز و همچنین زمان رشد و سرعت هسته‌بندی این بلورها مشخص شد. بر این اساس شکل پلاژیوکلاز، تخته‌ای، پیروکسن و کوارتز منشوری مشخص گردید. حداکثر زمان رشد (t) و هسته‌بندی(J) برای بلورها به ترتیب برابر با 150، 50 ، 400 سال وmm/s-4 -5.04×10-11،9.3 -8.56×10- ، ×10-11 -6.78برآورد شد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2108.html کانسار آنتیموان و طلای سفیدسنگ در حاشیۀ جنوبی گرانیتوئید زاهدان و در زون فلیش شرق ایران قرار دارد. در منطقۀ مورد مطالعه، سنگ‌های گرانیتوئیدی شامل گرانیت آلکالن، لوکوگرانیت، گرانودیوریت و نیز دایک‌هایی با ترکیب داسیت و آندزیت هستند. افزون بر این، واحدهای آذرین دگرسان‌شده و رگه‌های سیلیسی حاوی آنتیموان و طلا در سنگ‌های فلیشی ائوسن نفوذ کرده‌اند. برپایۀ مطالعات کانی‌شناسی، واحدهای آذرین منطقه عبارت‌اند از: گرانیت آلکالن، لوکوگرانیت، گرانودیوریت پورفیری، داسیت، آندزیت و واحد آذرین دگرسان‌شده. واحدهای فلیشی نیز شامل فیلیت، ماسه‌سنگ و شیل هستند. مطالعات کانه‌نگاری نشان می‌دهد که کانی‌زایی اصلی در منطقه از نوع استیبنیت است. داده‌های زمین‌شیمی حاکی از آن است که ترکیب واحدهای سنگی موجود در گسترۀ گرانیت، گرانودیوریت و دیوریت قرار دارد. این سنگ‌ها ماهیت کالک‌آلکالن تا کالک‌آلکالن پتاسیم‌بالا داشته و در محیط‌های همزمان با برخورد و پسابرخوردی تشکیل شده‌اند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2116.html پژوهش حاضر با هدف رفع ابهام در طبقه‌بندی ژنتیکی کانسار سرب و روی چومالو در کمربند طارم–هشتجین انجام شد. برای این منظور، ۸۰ نمونه از مغزه‌های حفاری و رخنمون‌های سطحی جمع‌آوری و ۳۵ مقطع نازک-صیقلی بررسی شد. عناصر اصلی با EPMA و عناصر کمیاب در اسفالریت و گالن با LA-ICP-MS اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد اسفالریت‌ها دارای کادمیوم بالا، آهن پایین، منگنز متغیر و تهی از ایندیوم، ژرمانیوم و گالیوم هستند. گالن‌ها نیز از نقره، مس و آنتیموان غنی و از تالیوم، وانادیوم و گالیوم فقیرند. داده‌های زمین‌شیمیایی سه مرحله هیدروترمال را مشخص کرد: مرحله اولیه داغ و غنی از In، Ge، Sn و Cu، مرحله اصلی با سیال سردتر و رقیق‌تر که کانه‌زایی اقتصادی Pb-Zn-Ag-Cu را ایجاد کرده، و مرحله نهایی دوباره داغ. مجموعه شواهد، شامل غنی‌شدگی Cd-Ag-Sb، فقر آهن در اسفالریت و تهی‌شدگی In-Sn-Ge-Ga، نشان می‌دهد کانسار چومالو به کانسارهای اپی‌ترمال با سولفیداسیون متوسط وابسته است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2131.html کانسنگ‌های سرچاوه در سنگ‌های کربناته سازند روته (پرمین میانی) توسعه یافته‌اند. الگوی توزیع عناصر خاکی نادر (REE) بهنجار شده نسبت به کندریت نشان‌دهنده غنی‌شدگی ضعیف LREE(La–Sm) نسبت به HREE(Eu–Lu) به همراه بی‌هنجاری‌های منفی و مثبت ضعیف Ce و Eu می‌باشد. این الگوهای توزیع REE نشان می‌دهند که کانسنگ‌های سرچاوه به طور عمده از یک سنگ مادر آذرین بازی نشات گرفته‌اند. تغییر نسبت‌های زمین‌شیمیایی مانند La/Y، (La/Yb)N و (LREE/HREE)N بیانگر تغییر pH محیط هوازده کننده، نوسان سطح سفره آب‌های زیرزمینی و نقش کنترل کننده سنگ‌های بستر کربناته در شست‌وشو و ترسیب لانتانیدها است. هم چنین، بی‌هنجاری‌های Ce در کانسنگ‌ها منعکس کننده تغییر شرایط فیزیکوشیمیایی محیط تشکیل (Eh و pH)، نوسان سطح سفره آب‌های زیرزمینی و نقش بافر سنگ‌های بستر کربناته است. به طور کلی، تشکیل و توسعه کانسنگ‌های سرچاوه متاثر از نوسان سطح سفره آب‌های زیرزمینی و تقابل دو سیال با pH متفاوت شکل گرفته است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2134.html توده نفوذی طارم علیا بخشی از پلوتونیسم ترشیاری البرز- آذربایجان‌‌ در زیر پهنه ‌طارم می‌باشد‌ که با روند عمومی ‌شمال-غرب- جنوب‌‌شرق در ارتفاعات طارم‌ علیا رخنمون دارد. بر اساس مطالعات سنگ‌نگاری، این توده از چهار واحد سنگی کوارتز مونزونیت، مونزونیت، مونزوگرانیت و مونزودیوریت تشکیل شده است. بافت غالب در این سنگ‌ها از نوع گرانولار است. این سنگ‌ها به طور عمده از پلاژیوکلاز، فلدسپات پتاسیم، کوارتز، بیوتیت و کلینوپیروکسن تشکیل شده‌اند. بر اساس مطالعات شیمی کانی‌ها، گستره ترکیبی پلاژیوکلاز از نوع آندزین- اولیگوکلاز است. ترکیب شیمیایی پیروکسن‌ها در نمونه‌های مورد بررسی بر پایه نمودار رده‌بندی پیروکسن‌ها، در گستره کلسیم- منیزیم- آهن‌دار و در قلمرو اوژیت مایل به دیوپسید واقع است. هم‌چنین با توجه به بررسی‌های انجام شده بر روی شیمی این کانی، دمای تشکیل آن‌ها حدود 1150 تا 1200 درجه سانتیگراد و فشار در زمان تبلور آن‌ها کمتر از 2 تا حدود 3 کیلوبار معادل تقریبی 6 تا 10 کیلومتر می‌باشد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2138.html افزایش تقاضا برای باتری‌های لیتیوم-یون با چگالی انرژی بالا، توجه پژوهشگران را به اکسیدهای لایه‌ای غنی از لیتیوم به‌عنوان مواد کاتدی امیدبخش جلب کرده است. در این پژوهش، به‌منظور بهبود عملکرد الکتروشیمیایی، LMNCO با اکسید گرافن و اکسید گرافن کاهش‌یافته کامپوزیت شد. ویژگی‌های ساختاری و مورفولوژیکی نمونه‌ها با استفاده از پراش پرتو ایکس، طیف‌سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه و میکروسکوپ الکترونی روبشی گسیل میدانی بررسی شدند. نتایج نشان داد که پوشش‌های GO و rGO موجب بهبود قابل توجه عملکرد الکتروشیمیایی شدند. در میان نمونه‌های تهیه‌شده، کاتد اصلاح‌شده با rGO بهترین عملکرد را نشان داد و ظرفیت دشارژ اولیه 279.4 میلی‌آمپرساعت بر گرم و بازده کولمبی اولیه 87.4٪ را در چرخه نخست ارائه کرد. این نتایج نشان می‌دهد که اصلاح سطح با مواد مبتنی بر گرافن، راهکاری مؤثر برای ارتقای پایداری الکتروشیمیایی و چگالی انرژی کاتدهای لایه‌ای غنی از لیتیوم است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2142.html سازند مزدوران با سن ژوراسیک در بخش وسیعی از حوضه رسوبی کپه داغ گسترش یافته است. این سازند در برش مورد بررسی دارای ضخامت 190 متر بوده و مرز پایینی آن به‌صورت هم‌شیب و تدریجی بر روی سازند چمن بید قرار گرفته است، در حالی که مرز بالایی آن به‌طور ناپیوسته توسط سازند آواری شوریجه پوشیده می‌شود. در این راستا، تعداد 20 نمونه به‌منظور انجام آنالیزهای ژئوشیمیایی برداشت شد. بر اساس شواهد صحرایی، مطالعات سنگ‌نگاری و نتایج ژئوشیمیایی حاصل از آنالیزهای EDS و EPMA، دو گروه اصلی کانی‌های دولومیت شامل دولومیت‌های اولیه و ثانویه شناسایی گردید. کانی‌های دولومیت‌های اولیه عمدتاً به صورت دولومیکرایت‌های بسیار ریزبلور، با بافت موزائیکی و اغلب آنهدرال و با اندازه 4 تا 10 میکرون مشاهده می‌شوند که نشان‌دهنده تشکیل آن‌ها در محیط‌های پهنه جزر و مدی است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2143.html رخداد دمانتوئید کوه بلقیس در شمال‌شرق تکاب و بخش شمالی پهنه سنندج–سیرجان، یکی از مهم‌ترین ذخایر گارنت گوهرسنگی مرتبط با اسکارن در ایران است. در این پژوهش، ویژگی‌های زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، شیمی کانی‌ها و خصوصیات گوهرشناسی دمانتوئیدهای منطقه با استفاده از مطالعات صحرایی، پتروگرافی، گوهرشناسی و آنالیز ریزپردازشگر الکترونی (EPMA) بررسی شد. گارنت‌ها دارای ترکیب آندرادیت–گروسولار بوده و غنی‌شدگی کروم (تا 3/47 درصد وزنی Cr₂O₃) عامل اصلی رنگ سبز دمانتوئیدی است. منطقه‌بندی نوسانی بلورها بیانگر تغییرات ترکیب سیال و شرایط اکسایش طی رشد گارنت است. پاراژنز کانیایی شامل گارنت، دیوپسید، ولاستونیت و مگنتیت است. زمین‌دماسنجی گارنت–کلینوپیروکسن دمای 500 تا 650 درجه سانتی‌گراد و فشار 1 تا 2 کیلوبار را نشان می‌دهد. وجود درونگیرهای الیافی کریزوتیل و غنی‌شدگی کروم، تأثیر سیالات مرتبط با سنگ‌های اولترامافیکی مجاور را تأیید می‌کند. شواهد پتروگرافی، ژئوشیمیایی و گوهرشناسی نشان می‌دهد دمانتوئیدهای بلقیس در یک سامانه اسکارنی حاصل از برهم‌کنش فرآیندهای ماگمایی، هیدروترمال و اولترامافیکی تشکیل شده‌اند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2144.html در این پژوهش، لایه‌های نازک اکسید مولیبدن با ناخالصی سولفور به روش اسپری پایرولیزیز در دمای بستر400C با نسبت‌های مولی مختلف تهیه شده‌اند. سپس نمونه‌ها تحت بازپخت در حضور بخار سولفوردر دمای 450C قرار گرفته‌اند. خواص ساختاری، نوری و عایقی لایه‌ها به کمک مشخصه‌یابی پراش پرتو ایکس، میکروسکوپ الکترونی روبشی و طیف سنجی جذب اپتیکی مورد بررسی قرار گرفتند و ضریب جذب، ضریب شکست، بخش حقیقی و موهومی ثابت دی‌الکتریک و تانژانت اتلاف دی‌الکتریک اندازه‌گیری شدند. این پژوهش نشان می‌دهد که فازهای بلوری پس از بازپخت در حضور سولفور، کاملا حالت بلوری منظم با قله ارجح (002) متناظر با ترکیب MoS2 دارند. گاف انرژی مستقیم قبل از بازپخت در گستره ۲/۹۷ -۲/۱۹ الکترون ولت و بعد از بازپخت در گستره ۱/۵۵ -۱/۲۸ تعیین شد . تغییرات ضریب شکست و ثابت دی الکتریک بیانگر یک رفتار عایق‌گونه در طول‌موجهای بزرگتر از 700 نانومتر و رفتار فلزگونه در طول‌موجهای کوتاه است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2145.html منطقه مورد مطالعه در شمال روستای شهرآب در شهرستان اردستان و در منطقه فلززایی انارک واقع شده. قدیمی‌ترین واحدهای سنگی محدوده واحدهای آتشفشانی به سن ائوسن است بر اساس مطالعات SEM نمونه‌ها عمدتاً از فازهای غنی از سیلیس، آلومینیم، اکسیژن، منیزیم، فازهای آهن‌ و کروم‌دار، و نیز فازهای غنی از مس و گوگرد تشکیل شده‌اند حضور هم‌زمان مس، آهن و گوگرد بیانگر تشکیل فازهای سولفیدی و نقش فرایندهای دگرسانی هیدروترمال و جانشینی در تکامل کانه‌زایی است و شواهد بافتی و ترکیبی نشان می‌دهد که توزیع عناصر و فازهای معدنی تحت تأثیر ساختارهای زمین‌ساختی و مسیرهای سیال‌زایی کنترل شده است. همبستگی مس و گوگرد دلالت بر سولفیدی بودن کانه‌های مس، اکسیژن و آلومینیم حضور کانی‌های رسی و اکسیژن مربوط به فرآیندهای هوازدگی و اکسیداسیون است کانه‌های اصلی ماده معدنی، به طور عمده کالکوسیت، بورنیت، کوپریت، کالکوپیریت و پیریت می‌باشد https://ijcm.du.ac.ir/article_2146.html دایک‌های موردمطالعه در محدوده استان البرز، نشان دهنده بخشی از ماگماتیسم نئوژن در قسمتهای میانی نوار ماگمایی ارومیه- دختر است. این دایک‌ها اغلب متشکل از سنگهای آندزیت بازالتی و آندزیتی هستند و کانیهای غالب آنها شامل پالاژیوکالاز + کلینوپیروکسن ± هورنبلند + اکسیدهای آهن- تیتان است. این سنگها دارای ماهیت کالک آلکالن هستند و از نظر شیمیایی غنی شدگی از LILE همچون Rb، Ba و K و تهی شدگی از (HFSE) مانند Nb، Ta و Ti نشان میدهند که در کنار دیگر شواهد ژئوشیمیایی به تشکیل آنها در یک محیط کششی اشاره دارد. ژئوشیمی و هندسه جایگیری دایک‌ها در کنار دیگر شواهد چینه شناسی و تکتونیکی منطقه، نشانگر نکات مهمی از وضعیت تکتونیکی منطقه و سمت و سوی فرایندهای تکتونیکی جهت تسهیل تزریق دایک‌ها در یک کمان بالای لیتوسفر فرورونده نئوتتیس و متأثر از تکتونیسم کششی حاصل از این فرورانش است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2148.html کانه‌زایی باغ‌ملا با میزبان بازالت بالشی و هیالوکلاستیک بازالت‌های کرتاسه پایینی در پهنه سنندج-سیرجان جنوبی و در جنوب ایران قرار دارد. ماده معدنی رگه-رگچه‌ای‌ با بافت‌های نواری، رگچه‌ای، جانشینی، افشان و جزیره‌ای در میزبان کربناتی، اپیدوتی و کلریتی رخ داده است. کانه‌های متشکله عموماً مالاکیت، کریزوکلا، تنوریت و نئوتوسیت و ندرتاً سولفیدی (پیریت و کالکوپیریت) هستند. می‌توان گفت کانه‌زایی باغ‌ملا یک سامانه میزبان آتشفشانی سولفید توده‌ای مس بوده و عناصری مانند سرب و روی در آن حضور محسوسی ندارند. بر اساس شواهد تکتونوماگمایی و صحرایی، این سامانه از نوع تیپ مافیک (قبرس) بوده و در محیط تولئیتی فقیر از پتاسیم در کمان ماگمایی تشکیل شده است. از نظر اقتصادی باغ‌ملا یک سامانه فرسایش یافته است که رخنمون پهنه‌های استرینگر و نتایج حفاری اکتشافی گویای این مطلب هستند. داده‌های ایزوتوپ گوگرد حاکی از منشأ گوشته‌ای گوگرد و همخوانی با سایر سامانه‌های سولفید توده‌ای آتشفشان‌زاد هستند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2149.html در این پژوهش، ساختار الکترونی و محیط کوئوردیناسیون کاتالیست اکسید آهن لایه‌نشانی‌شده روی زیرلایه شفاف رسانای ITOP برای واکنش اکسایش آب (WOR) بررسی شد. این الکترودهای ارزان و پایدار، به روش الکتروشیمیایی تهیه و در محیط قلیایی فعال شدند. ارزیابی‌ها با ولتامتری چرخه‌ای نشان داد که فعالیت کاتالیستی پس از دو ساعت عملکرد به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد که گویای تغییرات ساختاری حین واکنش است. برای واکاوی این پدیده، از طیف‌سنجی جذب پرتو ایکس (XANES/EXAFS) بهره گرفته شد. نتایج XANES نشان داد حالت اکسایش متوسط آهن (حدود ۲/۹) پس از واکنش ثابت می‌ماند؛ اما تحلیل EXAFS بازآرایی ساختار محلی پیوندهای Fe–O را اثبات کرد. در نتیجه، بهبود فعالیت کاتالیستیِ این الکترودها، نه به دلیل تغییر عدد اکسایش، بلکه مستقیماً ناشی از تغییرات موضعی در محیط هماهنگی اکسیژن پیرامون اتم‌های آهن است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2150.html تیوفسفرآمید ((4-CH3-C6H4NH)2P(S))2NC6H4-4-CH3 در گروه فضائی مونوکلینیک P21/c، با پارامترهای سلول واحد a = Å (۲) ۶۲۵۹/۱۰، b = Å (۳) ۲۱۷۷/۲۳، c = Å (۲) ۳۵۲۸/۱۴، β = (۱۲) ۷۰۵۰/۹۰، V = Å3 (۹) ۷۰/۳۵۴۰ و Z = ۴ متبلور می‌شود. مقدار R نهائی برای ۵۵۴۲ بازتاب ۰۳۰۳/۰ است ((I)۳  I). در ساختار مولکولی، اتم نیتروژن قطعه NC6H4-4-CH3 به دو قطعه (4-CH3-C6H4NH)2P(S) پل می‌شود. ساختار بلوری شامل برهمکنش‌های ضعیف N–H⋯S، C–H⋯S و C–H⋯π است. بررسی پایگاه داده‌های ساختاری کمبریج (CSD، نسخه ۰۱/۶، به‌روزرسانی تا فوریه ۲۰۲۶) نشان می‌دهد که ۳۰۳ ساختار دارای اسکلت P(S)(N)3 هستند، اما هیچ کدام فرمول عمومی (RNH)2P(S)-N(R)-P(S)(NHR)2 را ندارند. ساختار گزارش شده در این مقاله، نخستین نمونه از این فرمول به شمار می‌رود. https://ijcm.du.ac.ir/article_2152.html توده‌های نفوذی گابروئی–دیوریتی شرق و شمال‌شرق ملکان در جنوب‌غرب استان آذربایجان شرقی و در بخش شمالی زون ساختاری همدان–ارومیه واقع شده‌اند. در این پژوهش، شیمی کانی، شرایط دما–فشار تبلور و محیط تکتونوماگمایی این توده‌ها با استفاده از داده‌های شیمیایی کانی‌های پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن بررسی شده است. نتایج شیمی کانی نشان می‌دهد که پلاژیوکلازها در گابروها عمدتاً ترکیب لابرادوریت و در سنگ‌های تفریق یافته ترکیب آندزین دارند. کلینوپیروکسن‌ها عمدتاً در محدوده ترکیبی اوژیت–دیوپسید قرار گرفته و از نوع کلینوپیروکسن‌های غنی از کلسیم هستند. شواهد شیمیایی کانی‌ها، ماهیت ساب‌آلکالن و کالک‌آلکالن ماگمای مولد را نشان می‌دهد. نتایج ترموبارومتری کلینوپیروکسن‌ها بیانگر دمای تبلور میانگین حدود ۱۲۰۰ درجه سانتی‌گراد و فشار کمتر از ۱۰ کیلوبار است. همچنین، ترکیب شیمیایی کلینوپیروکسن‌ها در نمودارهای تعیین محیط زمین‌ساختی در محدوده جزایر قوسی قرار می‌گیرد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2155.html سنگ‌های آتشفشانی ائوسن امیرکندی در شمال اردبیل، بخشی از ماگماتیسم سنوزوییک پهنه البرز–آذربایجان هستند. در این پژوهش، داده‌های سنگ‌نگاری، شیمی کانی و ژئوشیمی سنگ‌کل برای بررسی شرایط تبلور، منشأ و تکامل ماگما تلفیق شدند. سنگ‌ها شامل تراکیت، تراکی‌آندزیت و آندزیت‌بازالت با بافت‌های عمدتاً پورفیری و تراکیتی هستند. آمفیبول‌ها کلسیک و عمدتاً منیزیوهورنبلند و فلدسپات‌های قلیایی سانیدین تا آنورتوکلاز هستند. ترموبارومتری آمفیبول دمای ۷۱۰–۸۱۰ درجه سانتی‌گراد، فشار ۱–۲٫۶ کیلوبار و تبلور در عمق حدود ۴–۱۰ کیلومتر را نشان می‌دهد. نمونه‌ها ماهیت کالک‌آلکالن پتاسیم‌بالا تا شوشونیتی و عمدتاً متاآلومینوس دارند. غنی‌شدگی LREE و LILE همراه با آنومالی‌های منفی Nb–Ta–Ti، بیانگر ذوب‌بخشی گوشته لیتوسفری متاسوماتیزه‌شده‌ای است که اثر ژئوشیمیایی فرورانش پیشین را حفظ کرده است. تکامل مذاب عمدتاً تحت کنترل تبلور تفریقی و آلایش محدود پوسته‌ای بوده و با ماگماتیسم پسابرخوردی سازگار است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2156.html محاسبه تغییر تعادل جرم نشان می‌دهد که هوازدگی شدید موجب تهی‌شدگی Si و بسیاری از عناصر قلیایی و قلیایی خاکی و در مقابل، غنی‌شدگی Al، Fe، Ti، U، Nb، V و عناصر خاکی نادر (REE) شده است. نتایج نشان می‌دهد که فازهای آلومین‌دار و تیتانیوم‌دار، اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن و منگنز، کانی‌های رسی، کانی‌های فسفاته و کانی‌های مقاوم در برابر هوازدگی می‌توانند نقش کنترل کننده‌ای در تثبیت و تمرکز عناصر جزئی در کانسنگ‌ها داشته باشند. غنی‌شدگی REE(La–Lu) در تمامی زیرواحدها و ارتباط آن‌ها با اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن و کانی‌های فسفاته، نقش احتمالی این فازهای کانیایی را در تثبیت و تمرکز این عناصر تایید می‌کند. در مجموع، الگوی زمین‌شیمیایی نهشته بوکسیتی کلتکه می‌تواند حاصل برهم‌کنش هوازدگی شدید، شست‌وشوی عناصر متحرک، انتقال و تثبیت مجدد عناصر، تشکیل کمپلکس‌های آلی و تغییر pH محلول‌های هوازده کننده و تغییر شرایط اکسایش- کاهش در طی تکامل نیمرخ کلتکه باشد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2157.html کانسار آنتیموان-طلای سفیدسنگ در حاشیۀ جنوبی تودۀ گرانیتوئیدی زاهدان، در زون فلیش شرق ایران واقع است. کانی‌زایی به‌صورت رگه‌های سیلیسی در واحدهای گرانیتوئیدی و فلیشی رخ داده است. کانه‌نگاری نشان می‌دهد کانی‌زایی درون‌زاد شامل استیبنیت، پیریت و طلا و برون‌زاد شامل اکسیدهای آهن است. ریزدماسنجی میانبارهای سیال بیانگر دو نوع سیستم H₂O–NaCl و H₂O–NaCl–CO₂ است. دمای همگن‌شدگی رگه‌های دارای کانی‌زایی ۲۰۸ تا ۳۱۵ درجه و شوری ۰٫۲ تا ۴ درصد وزنی NaCl است که شرایط اپی‌ترمال را نشان می‌دهد. جوشش و مخلوط‌شدن سیالات نقش اصلی در ته‌نشینی دارند. استیبنیت در pH زیر ۸ و فوگاسیتهٔ اکسیژن متوسط، در گسترهٔ پایداری پیریت تشکیل شده است. کاهش دما و اسیدی‌شدن سیال، عوامل اصلی ته‌نشینی همزمان استیبنیت و طلا هستند. تودهٔ گرانیتوئیدی منشأ فلزات و موتور حرارتی است و سیالات جوی با گردش در عمق، کانی‌زایی را در نزدیکی سطح ایجاد کرده‌اند. کانسار از نوع اپی‌ترمال تا مزوترمال است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2162.html سنگ‌های دگرگونی مورد مطالعه در اطراف توده‌های گرانیتوئیدی رخنمون دارند. بررسی‌های صحرایی و پتروگرافی نشان می‌دهد که این سنگ‌ها شامل دو گروه اصلی، ناحیه‌ای و مجاورتی، هستند. کانی‌های اصلی در سنگ‌های دگرگونی ناحیه‌ای شامل آندالوزیت، گارنت، پلاژیوکلاز، بیوتیت، موسکویت، کوارتز، تورمالین، کلسیت، کانی‌های رسی و کانی‌های کدر است و بافت‌های پورفیروبلاستیک، لپیدوبلاستیک و گرانوبلاستیک در آن‌ها مشاهده می‌شود. سنگ‌های دگرگونی مجاورتی نیز دارای بافت گرانولار بوده و عمدتاً از کوارتز، کلریت، موسکویت، بیوتیت، پلاژیوکلاز، اپیدوت و کانی‌های کدر تشکیل شده‌اند. نتایج زمین‌شیمیایی نشان می‌دهد که این سنگ‌ها با متاپلیت‌های منشأ گرفته از رسوبات ریزدانه، همخوانی دارند. غنی‌شدگی نسبی LILE و LREE نسبت به HREE و HFSE نشان‌دهنده‌ی تکامل این سنگ‌ها در یک محیط فرورانشی است. مقادیر بالای شاخص‌های CIA و CIW با مقادیر مشاهده شده در شیل‌های آرکئن همخوانی دارد. مقادیر بالای ICV نشان‌دهنده رسوبات نابالغ غنی از کانی‌های غیررسی است که در یک حاشیه فعال قاره‌ای رسوب‌گذاری کرده‌اند.