https://ijcm.du.ac.ir/ مجله بلورشناسی و کانی شناسی ایران fa daily 1 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://ijcm.du.ac.ir/article_1877.html کانسار چندفلزی طلادار شوی در شمال­غرب پهنه سنندج- سیرجان و در 7 کیلومتری شمال­غرب بانه واقع است. کانی­سازی طلا و فلزهای همراه در کانسار شوی، در بِرش­ها و ­رگه­های سیلیسی- سولفیدی و در آخر در رگه­های سیلیسی- کربناتی ثانویه رخ‌داده است. کانسنگ از کانی­های فلزی اولیه تتراهدریت، گالن، اسفالریت، طلا و پیریت و کانی­های ثانویه اسمیت­زونیت، همی­مورفیت، سروزیت، مالاکیت و آزوریت تشکیل شده است. بر پایه ریزدماسنجی بر میانبارهای دوفازی غنی از مایع در بلورهای کوارتز و اسفالریت، بیانگر میانگین دمای همگن شدگی سیال های کانه ‌ساز 210 تا 380 درجه سانتی‌گراد و شوری 5/1 تا 4/15 درصد وزنی معادل نمک طعام است. بر اساس بررسی ویژگی­های زمین­شناسی، کانی­سازی و میانبارهای سیال، کانسار شوی بیشترین شباهت را با کانسارهای طلای کوهزایی نشان می­دهد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1878.html منطقه کانی‌زایی ماهیرود در حوضه فلیشی شرق ایران و در بخش شمال شرقی پهنه زمین درز سیستان در جنوب‌شرقی سربیشه در استان خراسان جنوبی قرار دارد. مجموعه آذرینی (نفوذی–آتشفشانی) ماهیرود واحدهای زمین­شناسی عمده منطقه را تشکیل می­دهند که شامل آندزیت–بازالت، آندزیت، ریزگابرو (دیاباز)، گدازه‌های بالشی، اسپیلیت و دایک‌های داسیتی هستند. نفوذ توده‌های آذرین تونالیتی به سن کرتاسه پسین به درون مجموعه ماهیرود باعث رخداد دگرسانی آرژیلیک گسترده در منطقه شده است. بررسی‌های کانی‌شناسی نشان می‌دهند که پهنه دگرسان آرژیلیک دربردارنده کانی‌های کوارتز، آلبیت، کائولینیت، مونتموریلونیت، ایلیت، کلریت، هماتیت، گوتیت و پیریت است. الگوی توزیع عناصر خاکی نادر (REE) بهنجار شده به کندریت نشانگر جدایش و غنی شدگی خفیف عناصر خاکی نادر سبک (LREE) نسبت به عناصر خاکی نادر سنگین (HREE) است. بررسی الگوهای توزیع REE نشان دهنده بی­هنجاری­های منفی Eu و Ce است. به نظر می­رسد که دگرسانی پلاژیوکلازهای واحدآندزیتی توسط سیال­های گرمابی و اکسیدشدن پیریت‌های درونزاد، دو عامل اصلی و موثر در رخداد بی‌هنجاری منفی Eu در پهنه دگرسانی منطقه هستند. رخداد بی‌هنجاری منفی Ce نشان می‌دهد که محلول‌های درونزاد نقش مهمی در ایجاد پهنه دگرسانی آرژیلیک داشته­اند. بررسی ضرایب همبستگی بین عناصر نشان می‌دهد که جذب سطحی و روبش نقشی در کنترل، توزیع و تثبیت عناصر خاکی نادر در منطقه نداشته­اند و همچنین کائولینیت، اسمکتیت و اکسیدهای منگنز کانی­های میزبان عناصر خاکی نادر نیستند. همبستگی مثبت REE­ با عناصری چون Be، Hf و Nb  نشان می دهدکه کانی‌های دارای عناصرخاکی‌ نادر نقش مهم و اساسی در تمرکز و توزیع این عناصر در پهنه دگرسانی آرژیلیک منطقه مورد بررسی داشته­اند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1893.html توده پورفیری ساری‌نو بخشی از پهنه کانه‌دار ارسباران در کمربند ساختاری البرز غربی–آذربایجان است. نفوذ توده کوارتزمونزونیت تا کوارتزمونزودیوریت با سن الیگوسن-میوسن در سنگ‌های آتشفشانی (تراکی‌آندزیت تا آندزیت) و رسوبی کرتاسه پسین، دگرسانی‌های پتاسیمی، فیلیک، آرژیلیک و پروپیلیتی و کانه‌زایی طلا، مس و مولیبدن را در پی داشته است. کانه‌های فلزی شامل پیریت، کالکوپیریت، اسفالریت و مولیبدنیت و کانی‌های باطله بیشتر کوارتز و کلسیت هستند. بافت غالب کانه‌زایی، انتشاری و رگه-رگچه‌ای است. بررسی­های ریزدماسنجی نشان می‌دهد که دمای همگن‌شدگی میانبارهای سیال در رگه‌های کالکوپیریت-کوارتز (پهنه پتاسیمی) و پیریت-کوارتز (پهنه فیلیک) به‌ترتیب بالای ۵۵۰ و حدود ۴0۰ درجه سانتی‌گراد است. شوری سیال های در پهنه پتاسیمی عمدتا بین ۵۰ تا بیش از ۶۰ درصد وزنی NaCl و در پهنه فیلیک از ۳ تا 5/14 درصد وزنی متغیر است. این نتایج هم‌زمانی کانه‌زایی طلا-مس با دگرسانی‌های پتاسیمی و فیلیک را نشان می‌دهد که ناشی از رسوب سیال های گرمابی طی جوشش اولیه و ثانویه است. در مرحله اول، جوشش باعث تشکیل میانبارهای فوق‌اشباع و بخار در کوارتزهای پهنه پتاسیمی و هم‌زمان با نهشت کالکوپیریت شده است. در مرحله دوم، جوشش دوباره میانبارهای مایع-بخار را در کوارتزهای همراه با پیریت در پهنه فیلیک به‌وجود آورده و طلا به‌صورت میانبارهای ریز در پیریت ته‌نشین شده است. فشار برآمده از میانبارهای با نمک فوق‌اشباع در پهنه پتاسیمی حدود ۸۰۰ بار (عمق حدود ۳ کیلومتر، سنگ ایستایی) و در پهنه فیلیک حدود ۳۰۰ بار (عمق حدود ۳ کیلومتر، ایستابی) برآورد شده است. https://ijcm.du.ac.ir/article_1880.html منطقه مورد بررسی در شرق روستای حاجی‌آباد، در استان مرکزی واقع است. قدیمی­ترین واحدهای زمین‌شناسی این منطقه سنگ‌های آتش‌فشانی و آتش‌فشانی – رسوبی با سن ائوسن هستند. اکتشافات زمین شیمی و کانی­سنگین به‌صورت اصولی در منطقه انجام و 141 نمونه رسوب آبراهه‌ای و 59 نمونه کانی­سنگین برداشت شد. داده‌های برآمده از نتایج تجزیه نمونه‌ها با نرم‌افزار Spss داده‌پردازی‌شد ازجمله ضریب همبستگی محاسبه گردید و تجزیه عاملی و تجزیه خوشه­ای انجام شد. برای محاسبه حدود زمینه و ناهنجاری از دو روش غیرساختاری و روش ساختاری (روش فرکتالی عیار - مساحت) استفاده شد و نقشه‌هایی به روش وزنی معکوس فاصله (IDW) با نرم افزار ArcGis رسم و با هم مقایسه شدند. پنج گستره برای انجام عملیات کنترل ناهنجاری انتخاب شد و بررسی‌های صحرایی نشان‌دهنده آثار کانی‌سازی مس در سنگ­های آندزیتی تا آندزیت­بازالت­پورفیری واقع در شمال منطقه بوده است. بیشترین مقدار مس در نمونه‌های سنگ برداشت‌شده از این واحد 57/3% بود. کانی‌های مس در سه فاز سولفیدی (کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت، دیژنیت، کوولیت)، اکسیدی (تنوریت و کوپریت) و کربناتی (ازوریت و مالاکیت) هستند. بافت‌ کانی‌سازی مس، جانشینی، پرکننده فضای خالی و رگه‌ای است. با توجه به شواهد به­دست آمده کانی‌سازی‌های مس دیده‌شده در این منطقه شباهت قابل توجهی با کانسارهای نوع مانتو دارند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1865.html توده‌های گرانیتوئیدی گستره سربیژن-دلفارد در راستای دره دلفارد و گسل‌های دلفارد و سبزواران قرار دارد و بخشی از مجموعه گرانیتوئیدی جبال بارز محسوب می‌شوند. این مجموعه گرانیتوئیدی شامل دیوریت، گرانودیوریت و گرانیت است که به درون سنگ‌های آتشفشانی-آذرآواری- رسوبی ائوسن تزریق شده­اند. بافت اصلی این توده‌های گرانیتوئیدی دانه‌ای است، اما بافت‌های فرعی چون میکروگرافیک و پورفیری نیز در آن‌ها دیده می‌شود. از کانی‌های اصلی موجود در این سنگ‌ها می‌توان از فلدسپات، بیوتیت، پیروکسن، آمفیبول و کوارتز نام برد. بررسی‌ ترکیب شیمی آمفیبول‌های موجود در این توده‌های گرانیتوئیدی نشان می‌دهد که آمفیبول‌ها از نوع کلسیمی، با ماهیت آذرین و اغلب در گستره­های اکتینولیت هورنبلند، منیزیوهورنبلند و چرماکیت هونبلند قرار می‌گیرند. این آمفیبول­ها ناشی از تبلور از یک ماگمای مادر با ماهیت نیمه قلیایی، با گریزندگی بالای اکسیژن و وابسته به یک محیط ارتباط با کمان ماگمایی فرورانش کرانه قاره­ بوده­اند. نتایج بکارگیری دمافشارسنج­های مختلف بیانگر تبلور این آمفیبول‌ها در دماهای 650 تا 900 درجه سانتی‌گراد و فشارهای منطبق بر اعماق 20-18 و 5-1 کیلومتری در آشیانه­های ماگمایی واقع در اعماق پوسته میانی و بالایی است.  https://ijcm.du.ac.ir/article_1881.html گنبدنمکی دشتک در استان چهارمحال و بختیاری و در شهرستان اردل واقع شده است. سنگ­های ماگمایی این گنبد نمکی در ارتباط با مجموعه هرمز هستند و به صورت قطعه­های پراکنده یافت می­شوند و شامل سنگ­های آذرین درونی (ریزگابرو) و بیرونی (بازالت و آندزیت) هستند. در بررسی­های سنگ­نگاری، بافت­های دانه­ای، بین دانه­ای، بادامکی، پورفیری و انبوهه پورفیری در این سنگ­ها دیده می­شود. الیوین­های جایگزین شده با کلریت (شبه ریخت)، کلینوپیروکسن و پلاژیوکلاز به عنوان کانی­های اولیه، بیوتیت و آمفیبول­های سبز ـ آبی به عنوان کانی­های تاخیری و کلریت، آپاتیت، اپیدوت، اکسیدهای آهن و تیتان به عنوان کانی­های ثانویه در مقاطع حضور دارند. این سنگ­ها دارای مقدار SiO2 بین54/54 تا 77/56  درصد وزنی و مقدار MgO از 56/5 تا 52/13 درصد و FeOt از 46/13 تا 80/7 درصد وزنی هستند که از نظر ترکیبی در گستره­ی سنگ­های آذرین مافیک رده­بندی می­شوند. همچنین، مقدار عدد منیزیومی (63/45 تا 45/72) گویای جدایش ماگماست. حضور گسترده­ی کانی­های دارای تیتانیوم­ (اسفن/تیتانیت) و تیتانواوژیت، غنی شدگی عناصر سنگ دوست درشت یون (LILEs) نسبت به عناصر با شدت میدان بالا (HFSE) در نمودار بهنجار شده به کندریت به همراه نتایج برآمده از نمودارهای زمین شیمیایی بیانگر ماهیت قلیایی برای نمونه­های مورد بررسی است. افزون بر این در نمودارهای زمین شیمیایی، سنگ­های مورد بررسی در یک محیط درون صفحه­ی قاره­ای و از یک خاستگاه گوشته­ای غنی شده در مرز انتقالی گارنت ـ اسپینل با میزان آلودگی پوسته­ای کم تشکیل شده­اند.  https://ijcm.du.ac.ir/article_1882.html توده­های گرانیتوئیدی مردهک در جنوب شرق جیرفت (جبال بارز)، در بخش جنوب شرقی نوار ماگمایی ارومیه- دختر شامل دیوریت­، کوارتز دیوریت، گرانودیوریت‌ و گرانیت­ هستند. این سنگ­ها دارای بافت کلی دانه­ای شامل فلدسپار (پلاژیوکلاز و فلدسپار قلیایی)، پیروکسن، آمفیبول، بیوتیت و کوارتز هستند. زیرکن و آپاتیت به عنوان کانی‌های فرعی و کلریت، سریسیت، اپیدوت و کلسیت به عنوان کانی­های ثانویه ناشی از دگرسانی در این سنگ­ها حضور دارند. ترکیب بیوتیت‌ها در گستره­های آنیت و سیدروفیلیت، ترکیب پلاژیوکلازها بین الیگوکلاز تا بایتونیت و ترکیب فلدسپارهای قلیایی در گستره ارتوکلاز قرار دارند. بیوتیت‌های موجود در این سنگ‌ها، از نوع غنی از منیزیم (بیوتیت منیزیم) تا غنی از آهن (بیوتیت آهن­دار) متغیر هستند. ترکیب بیوتیت­ها بیانگر ماهیت آهکی­قلیایی آذرین (نوع I) محیط کمان فرورانش کرانه قاره برای این گرانیتوئیدهاست. شرایط تبلور و تعادل نهایی بیوتیت­ها بر اساس مقدار Ti موجود در آن­ها، بیانگر دماهای 545 - 785 درجه سانتی­گراد و فشارهای 62/2 - 30/0 کیلوبار است. دماسنجی براساس ترکیب فلدسپارها نیز دمای جایگیری توده­های گرانیتوئیدی مردهک را در گستره 650 - 750 درجه سانتی‌گراد نشان می­دهد. دماسنجی کلریت بر اساس تغییرهای مقدار Aliv موجود در فرمول ساختاری آن، نشانگر دماهای 412 تا 527 با میانگین 470 درجه سانتی­گراد بوده که بیانگر تشکیل این کانی در فرایند دگرسانی بعدی بیوتیت است. https://ijcm.du.ac.ir/article_1883.html کانسار بوکسیت لاوند در 11 کیلومتری غرب شهرستان محلات، در بخش شمالی ورقه 1:100000 محلات واقع است؛ این کانسار از نظر ساختاری، بخشی از پهنه ایران مرکزی و از دگرگونی­های پرکامبرین گلپایگان محسوب می­شود. دو پهنه اصلی بوکسیتی– لاتریتی منطقه به سن پرمین به صورت میان­لایه، در مرز بین واحدهای ماسه­سنگ آرکوزی میکادار و آهک مرمریتی شده زرد رنگ قرار دارد. این کانسار تنوع کانی­شناسی گسترده­ای دارد که شامل اکسیدها و هیدروکسیدهای آلومینیم و آهن، سیلیکات­ها، اکسیدهای تیتانیم و کربنات­هاست؛­ کرندوم و آمزیت، کانی­های­ اصلی سازنده این افق­ها هستند. بافت­های شاخص این نمونه­ها اولیتی- پیزولیتی، اولیتی- کره سان و اولیتی- اسپاستولیتی هستند. بوکسیت­های منطقه لاوند دارای 48-56 درصد Al2O3، 3 تا 25 درصد Fe2O3، 4 تا 18 درصد SiO2 و 1 تا 6 درصد TiO2 هستند. نمودار Al2O3-Fe2O3-SiO2 نشان می­دهد که بیشتر نمونه­های مورد بررسی منطقه لاوند در گستره بوکسیت و بوکسیت آهن­دار قرار دارند؛ این نمونه­ها غنی از Al2O3 هستند و طی فرایند شدید لاتریتی شدن تشکیل شده­اند. براساس بررسی­های انجام شده، بازالت­ها ودایک­های دایابازی پرمین را می­توان به عنوان سنگ خاستگاه متابوکسیت­های لاوند در نظر گرفت. با توجه به نمودار Eh-pH محیط های اتمسفری طبیعی و محیط پایداری کانی ها، در طی فرایند لاتریتی شدن، شرایط اکسیدان به طور مقطعی به شرایط احیایی تغییر پیدا کرده است. همچنین تنوع کانی­شناسی در منطقه، موید چند فاز کاهشی و اکسایشی محیط طی فرایند تکامل کانسار لاوند است. هوازدگی سنگ خاستگاه و اثر فرایندهای بوکسیت­زا نیز باعث شستشوی عناصر قلیایی و قلیایی خاکی از محیط و تشکیل بوکسیت شده است؛ طی فرایندهای بعدی درونزایی و دگرگونی، کرندوم تشکیل شده است.  https://ijcm.du.ac.ir/article_1888.html آمیزه افیولیتی رودان در استان هرمزگان در مرز پهنه‌های ساختاری زاگرس در جنوب و مکران- سنندج - سیرجان در شمال واقع است. سنگ‌های فرامافیک به عنوان یکی از تشکیل دهنده­های اصلی این آمیزه بیشتر شامل دونیت، هارزبورژیت و کمی کرومیتیت هستند که به شدت سرپانتینی شده‌اند. در این پژوهش، از روش­های زمین­شناسی (ساختارهای زمین شناسی و دگرسانی‌های در ارتباط با کانه‌زایی) و زمین شیمی در پـی­جـویی کانه‌ های مربوط به رخنمون‌های افیولیت‌ غرب رودان استفاده شده است. این بررسی‌ها شامل تجزیه­های شیمیایی فلورسانس پرتو ایکس (XRF)، ذوب قلیایی (AF)، طیف‌سنجی پلاسمای جفت‌شده القایی (ICP) و روش ملغمه سربی (FA)، نشان می‌دهند که افیولیت‌های غرب رودان مستعد کانی‌زایی‌ آهن ماگمایی، مس و کرومیت بوده و در مقابل، از نظر غنی شدگی از فلزهای گروه پلاتین و طلا ضعیف هستند. کانه‌زایی کرومیت در بخش‌های فرامافیک و درون سنگ میزبان هارزبورژیت‌های سرپانتینیتی شده و سرپانتینیت‌ها به صورت دانه پراکنـده، عدسی شکل و رگه-رگچه‌ای دیده می‌شوند. بافت‌های اولیه کرومیت در سنگ‌های میزبان پریدوتیتی شامل بافت دانه‌ای، مشبک و افشان و بافت‌های ثانویه سنگ­های کرومیت دار در انواع برشی، میلونیتی و تنش آواری هستند. براساس نتایج طیف­سنجی فلورسانس پرتو ایکس (XRF) در نمونه‌های کرومیتی، مقدار اکسید کروم (Cr₂O₃) بین 37/21 تا 08/55 درصد وزنی (wt.%)، مقدار اکسید آهن (Fe₂O₃) بین 13/7 تا 88/15 درصد وزنی و مقدار اکسید آلومینیوم (Al₂O₃) بین 44/5 تا 87/16 درصد وزنی است. مقادیر بالای اکسید کروم (Cr2O3) در کرومیتیت‌های منطقه مورد بررسی با کرومیتیت‌های پرعیار و نوع آلپی همخوانی دارد. بر پایه بررسی­های صحرایی و آزمایشگاهی، افزایش سرپانتینی‌شدن با افزایش پتانسیل کرومیت همراه است، این افزایش سرپانتینی‌شدن به‌ویژه در هارزبورژیت‌ها مشاهده شد. عیار کرومیت در رخدادهای اقتصادی بین ۲۰ تا ۷۵ درصد متغیر بوده و در صورت وجود ذخیره کافی، معدن‌کاری امکان‌پذیر است. https://ijcm.du.ac.ir/article_1895.html کانسار سرب - روی چاه خربزه در پهنه ساختاری قطعه یزد- انارک (پهنه ایران مرکزی) و در فاصله 25 کیلومتری شمال­شرق شهر انارک، استان اصفهان واقع است. واحد گنگومرای آهکی به سن کرتاسه پسین، سنگ میزبان اصلی کانه­زایی بوده و ماده معدنی به صورت برشی، رگه - رگچه­ای، پرکننده فضای خالی، جانشینی و دانه پراکنده در آن شکل گرفته است. بررسی های کانی­شناسی نشان می‌دهند که گالن، اسفالریت، ویلمایت، همی­مورفیت و سروزیت در کانسنگ‌ها با کانی­های باطله کلسیت، دولومیت، کوارتز، کائولینیت، مسکویت - ایلیت و لیمونیت همراهی می­شوند. دگرسانی­های گرمابی غالب در ارتباط با  کانه‌زایی شامل دولومیتی شدن و لیمونیتی شدن هستند. عیار سرب و روی در کانسنگ‌ها به ترتیب در گستره 04/0 تا 10/19 و 01/0 تا 99/10 درصد وزنی است. ضرایب همبستگی محاسبه شده به روش رتبه­ای اسپیرمن نشان می­دهند که  Pb همبستگی  مثبت قوی با عناصر Cd، Cu، Sb، As، Zn و Ag دارد.  بررسی شبه مقاطع بارپذیری القائی و مقاومت ویژه ظاهری نیمرخ‌های زمین‌فیزیکی، افزایش بارپذیری و احتمال وجود کانه­زایی در راستای پهنه­های  گسلی را نشان می­دهد. بر اساس شواهدی چون ترکیب سنگ میزبان، هندسه چینه­کران، ساخت و بافت کانسنگ، ماهیت دیرزاد کانه­زایی، نبود ارتباط زایشی بین فعالیت­های آذرین و کانه­زایی، دگرسانی­های دولومیتی و لیمونیتی و مجموعه کانیایی ساده، کانسار سرب - روی چاه خربزه را می­توان در رده کانسارهای سرب -روی با سنگ میزبان کربناتی یا نوع دره می­سی­سی­پی قرار داد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1887.html در این پژوهش، نانوکامپوزیت­‌های دی‌سلنید تنگستن/گرافن اکسید احیا‌شده به دلیل ویژگی­‌های ساختاری بی­مانند، عملکرد کاتالیزوری برجسته و پایداری شیمیایی بالا به ‌عنوان یک الکتروکاتالیزور کارآمد برای واکنش کاهش اکسیژن  (WSe₂/RGO)به روش گرمابی با موفقیت سنتز شدند. مشخصه­یابی­های انجام‌ شده با پراش­سنج پرتوی ایکس (XRD)، میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) و طیف­سنج پراکندگی انرژی پرتوی x (EDX) تشکیل موفقیت ‌آمیز نانوکامپوزیت WSe₂/RGO را تأیید نمودند. نتایج آزمایش­های الکتروشیمیایی نشان­دهنده عملکرد الکتروکاتالیزوری ممتاز این نانوساختار، شامل چگالی جریان بالا و مقاومت انتقال بار قابل ‌مقایسه با کاتالیزورهای بر پایه پلاتین بود. یافته­‌های این پژوهش نشان می­دهد که نانوکامپوزیت WSe₂/RGO می­تواند به ‌عنوان یک الکتروکاتالیزور اقتصادی و کارآمد برای واکنش کاهش اکسیژن در کاربردهای متنوع چون پیل­های سوختی، باتری­­های یون لیتیوم، ابرخازن‌­ها و سایر فناوری­های در ارتباط با ذخیره‌سازی و تبدیل انرژی استفاده شود. این ویژگی­‌ها، همراه با مقیاس­پذیری روش گرمابی، نانوکامپوزیت WSe₂/RGO را به گزینه­‌ای امیدوارکننده برای جایگزینی کاتالیزورهای گران ‌قیمت در کاربردهای صنعتی تبدیل می­‌کند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1894.html منطقه مورد مطالعه در استان یزد و شهرستان مهریز واقع شده و در قسمت میانی کمربند ولکانو–پلوتونیک ارومیه--دختر قرار گرفته است. واحد­های تشکیل دهنده منطقه مورد مطالعه شامل سنگ­های آتشفشانی ائوسن می­باشند که توسط توده­­های نیمه­عمیق با ترکیب کوارتز­­دیوریت تا گرانودیوریت پورفیری قطع شده­اند. کانی­های پلاژیوکلاز، کوارتز و کانی­های فرومنیزین کانی­های اصلی تشکیل دهنده می­باشند و بافت غالب تشکیل دهنده سنگ­ها پورفیری می­باشد. سری ماگمائی کالک­آلکالن پتاسیم بالا و شوشونیتی می­باشد. از نظر شاخص اشباع از آلومین ماهیت متاآلومینوس تا پرآلومینوس نشان می­دهند و تیپ I میباشند. غنی­شدگی از عناصر LILE و عناصر LREE و تهی­شدگی از عناصر HFSE و عناصر HREEاز ویژگی­های ژئوشیمیایی مشترک این گروه از سنگ­ها می­باشد. غنی­شدگی سنگ­های مورد مطالعه در عناصری مانند Th, Pb و U می­تواند در ارتباط با فرآیندهای متاسوماتیسم گوشته و یا آلایش پوسته قاره­ای باشد. توده­های پورفیری منطقه در قوس آتشفشانی و محیط تکتونیکی پس از برخورد جایگیری کرده اند.   https://ijcm.du.ac.ir/article_1898.html کانسار سولفید توده‌ای آتشفشان‌زاد ونکان، در فاصله حدود ۲۳ کیلومتری شمال‌شرق سمنان واقع شده است. ویژگی‌های طیفی و شیمیایی کانی کلریت در مناطق دگرسانی مرکزی و حاشیه‌ای با هدف ارزیابی پارامترهایی نظیر اندازه بلورک و نسبت Fe/(Fe+Mg) با استفاده از آنالیزهای پراش پرتو ایکس (XRD)، طیف‌سنجی پراکندگی انرژی پرتو ایکس (EDS) و مشاهدات میکروسکوپی، بررسی شد. نتایج این مطالعه نشان داد که کلریت‌های مناطق مرکزی دارای میانگین نسبت Fe/(Fe+Mg) برابر با 56/0 و میانگین اندازه بلورک 17/25 نانومتر هستند؛ در حالی‌که نمونه‌های مناطق حاشیه‌ای با نسبت بالاتر Fe/(Fe+Mg) معادل 63/0، اندازه بلورک بزرگ‌تری با میانگین 5/28 نانومتر را نشان دادند. همچنین، مقادیر بالای Zn و Mn در برخی نمونه‌های نواحی مرکزی به ‌عنوان شاخص‌های ژئوشیمیایی نزدیکی به مرکز کانی‌سازی تأیید شدند. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که ویژگی-های طیفی و شیمیایی کلریت می‌تواند ابزاری مؤثر در جهت‌یابی دگرسانی و اکتشاف سامانه‌های VMS پنهان باشد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1905.html ریولیت‌های دهبید در جنوب زون سنندج–سیرجان به‌صورت توده‌های نفوذی کوچک و با ترکیب ساب‌آلکالن، سیلیس بالا، TiO2، Fe2O3t و MgO کم، شاخص تفریق بالا و کروندوم نورماتیو >1% رخنمون دارند و ماهیت پرآلومینوس گرانیت نوع S را نشان می‌دهند. حضور بیوتیت، مسکوویت، اسفن، آپاتیت و زیرکن همراه با نسبت‌های پایین Nb/Ta و Zr/Hf منشأ پوسته‌ای ماگما را تأیید می‌کند. تغییرات Th و Th/U موقعیت میانی بین گرانیت‌های نوع S و I و ذوب‌بخشی پوسته قاره‌ای میانی تا پایینی را نشان می‌دهد. الگوهای REE شامل غنی‌شدگی LREE، نبود تهی‌شدگی HREE و ناهنجاری منفی قوی Eu بیانگر باقیماندن پلاژیوکلاز در منبع است. شاخص اشباع زیرکن دمای پایین (<800°C) و فشار کم (<300 مگاپاسکال) را برای ذوب‌بخشی رسوبات نشان می‌دهد. این ویژگی‌ها مشابه گرانیت‌های پرآلومینوس کم‌دما در محیط‌های پسابرخوردی و کوهزایی فشاربالا بوده و محصول ذوب‌بخشی پوسته ضخیم‌شده در شرایط برخوردی هستند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1910.html سنگ‌های آتشفشانی سنوزوئیک کلیبر عمدتاً شامل بازالت، آندزیت بازالتی، تراکی بازالت، تراکی آندزیت و تفریت هستند، که تحت سه گروه سنگ‌های آندزیت-بازالت Nb بالا، سنگ‌های کالک آلکالن با مقادیر پتاسیم متوسط تا بالا و سنگ‌های شوشونیتی بررسی می‌شوند. این سنگ‌ها با الگوی عناصر کمیاب مرتبط با موقعیت‌های فرورانش در عناصر لیتوفیل یونی بزرگ (LILEs) و عناصر نادر خاکی سبک (LREEs)؛ La/Lu)N = 7.7-40.6) غنی‌ و در P، عناصر نادرخاکی سنگین (HREEs) و عناصر با قدرت میدان بالا (HFSEs؛ به عنوان مثال، Nb، Ta، و Ti) تهی‌ شده‌اند و الگویی شبیه بازالت‌های جزایر اقیانوسی (OIB) نشان می‌دهند. این سنگ‌ها به ترتیب در یک محیط کششی حاصل عقب گرد صفحه اقیانوسی (ائوسن میانی-الیگوسن پسین) و در زمان فرورانش عمیق یا شکست صفحه فرورونده همزمان یا برخورد (الیگوسن پسین-میوسن پیشین) صفحات عرب و ایران به وجود آمده‌اند.   https://ijcm.du.ac.ir/article_1911.html چکیده در این پژوهش، نانوساختار گارنت ایتریوم آهن ( ) به روش سل- ژل سنتز و اثر دمای پخت بر ویژه‌گی‌های ساختاری، مغناطیسی و الکتریکی آن بررسی شد. نمونه‌های پخت شده، در دماهای مختلف با استفاده از آزمون‌هایXRD، FTIR، FESEM، VSM و LCR مورد آنالیز قرار گرفتند. تحلیل پراش پرتو ایکس حاکی از تشکیل تک فاز گارنت مکعبی در دماهای بالاتر از C 800 بود. اندازة نانوبلورک‌ها توسط رابطة دبای شرر در محدوده 56-34 نانومتر محاسبه شد. نتایج نمودار پسماند مغناطیسی نشان داد مغناطش اشباع نمونه‌ها با افزایش دما افزایش نسبی یافته و در دمای C 900 به مقدار بیشینة رسید است. مطالعات دی‌الکتریک نشان داد که با افزایش فرکانس از تا ، ثابت دی‌الکتریک، اتلاف دی‌الکتریک به‌طور قابل توجهی کاهش درحالی‌که رسانندگی الکتریکی افزایش یافته است. نفوذپذیری مغناطیسی نیز در نمونه پخته‌شده در C 900 بیشترین مقدار را داشت و با افزایش بیشتر دما روند کاهشی نشان داد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1912.html آتشفشان قزلجه‌کند در شمال‌غرب ایران شامل آنکلاوهای مافیک است که شواهد ارزشمندی از متاسوماتیسم گوشته لیتوسفری در پی فرورانش نئوتتیس ارائه می‌کنند. این آنکلاوها شامل فلوگوپیت_پیروکسنیت، آمفیبول_فلوگوپیت_پیروکسنیت و الیوین_فلوگوپیت_پیروکسنیت بوده و داده‌های سنگ‌نگاری، ژئوشیمیایی و ایزوتوپی منشأ گوشته‌ای مافیک و متاسوماتیزه‌شده را نشان می‌دهند. حضور فلوگوپیت و آمفیبول غنی از پتاسیم، غنی‌شدگی LILE نسبت به HFSE، آنومالی منفی Nb–Ta و الگوهای REE با غنی‌شدگی LREE همگی با متاسوماتیسم مودال، عمدتاً از نوع سیالی ناشی از سیالات فرورانشی سازگار است. داده‌های ایزوتوپی Sr و Nd منشأ قدیمی‌تر و کمتر آلوده آنکلاوها نسبت به سنگ‌های میزبان را تأیید می‌کند. مقایسه ترکیب‌ها نشان می‌دهد که آنکلاوها حاصل متاسوماتیسم مودال با منشا سیالی هستند، در حالی که سنگ‌های میزبان علاوه بر آن، شواهدی از متاسوماتیسم مذابی نیز ارائه می‌دهند. این تفاوت بیانگر نقش کلیدی سیالات فرورانشی در دگرگونی شیمیایی گوشته منطقه است. https://ijcm.du.ac.ir/article_1924.html N-(5،5-دی‌متیل-2-اکسو-1،3،2-دی‌آزافسفرینان-2-ایل)-4-کلروفنوکسی‌فسفوریل‌آمید در گروه فضایی مونوکلینیک P21/c متبلور شد و واحد بی تقارن آن دارای یک مولکول است. ساختار بلوری ترکیب با بهره‌گیری از پراش پرتو ایکس و پرتو αK مس در دمای 95 درجه کلوین تعیین و با برنامه SHELXT حل شده است. هر یاخته یکه شامل 4 مولکول و پارامترهای بلوری ترکیب به ترتیب (1)4245/11 = a، (1)2481/9 = b و (1)5377/12 = c (Å) می باشند. جهت‌گیری –sp (sp = synpriplanar) مربوط به قطعه PONH شرایط تشکیل یک موتیف حلقوی پیوند هیدروژنی R22(8) بین دو مولکول مجاور را فراهم می‌کند. شبکه سه بعدی ساختار فرامولکولی شامل برهمکنش های دیگر H⋯O به همراه برهمکنش‌های H⋯H، H⋯Cl و H⋯π می‌باشد. برای نمایش تعاملات بین‌مولکولی و محاسبه میزان انرژی میان جفت‌مولکول‌ها، از سطوح هیرشفلد و چارچوب‌های انرژی بهره گرفته شد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1925.html ترکیب کوئوردیناسیونی تک‌هسته‌ای قلع از واکنش قلع(4+)کلرید با 2هیدروکسی-N-(2-هیدروکسی-3-متوکسی‌بنزیلیدین)بنزوهیدرازید در حلال متانول سنتز شد.ساختار ترکیب بااستفاده از مطالعات پراش پرتو ایکس تک بلور تعیین شد و نتایج نشان داد که ترکیب1 در سیستم بلوری سه میل متبلور شده‌است.واحد بی‌تقارن ساختار بلوری شامل یک مولکول ترکیب کوئوردیناسیونی به همراه یک مولکول متانول کوئوردینه نشده است. داده‌های بلورشناسی نشان میدهد که دو مولکول از لیگاند به یک یون قلع کوئوردینه شده‌اند.هر لیگاند هیدرازون به صورت سه‌دندانه از طریق اتم‌های اکسیژن آمیدی، نیتروژن ایمینی و اکسیژن فنولی و با تشکیل دو حلقه پنج و شش عضوی به یون قلع متصل شده‌اند و آرایش هندسی اطراف یون قلع به صورت هشت وجهی انحراف‌دار است.مولکول متانول از طریق تشکیل پیوندهای هیدروژنی با لیگاند هیدرازون در شبکه پایدار شده است.آنالیز سطح هیرشفلد برای بررسی برهمکنشهای بین مولکولی درساختار ترکیب1 مورد استفاده قرار گرفت ونتایج نشان داد برهم‌کنش‌های بین مولکولی نقش مهمی در پایداری این بلور دارند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1926.html کانسار مس پورفیری چاه‌فیروزه در ۳۲ کیلومتری شمال شهربابک (کمربند مس کرمان) واقع شده و ذخیره‌ای معادل ۳۷۹ میلیون تن با عیار متوسط 25/0% مس دارد. این کانسار در ارتباط با توده نفوذی نیمه‌عمق گرانیتوئیدی (کوارتز دیوریت تا کوارتز مونزودیوریت) در سنگ‌های میزبان آندزیتی تشکیل شده است. کانه‌زایی اولیه شامل کانی‌های پیریت، کالکوپیریت، بورنیت و مگنتیت با بافت‌های استوک‌ورک و افشان است. از دیدگاه زمین‌شیمیایی، این پورفیری با غنی‌شدگی از عناصر LILE و تهی‌شدگی از نسبت HFSE/HREE مشخص می‌گردد. غلظت بالای Sr و تهی‌شدگی Y خاستگاه آداکیتی پورفیری را تأیید می‌کند. درحالی‌که بی‌هنجاری منفی Nb نیز نشانگر آلایش پوسته‌ای است. وجود گرانیتوئید آداکیتی تیپ I چاه‌فیروزه با شاخص‌های۲۰La/Yb>، بی‌هنجاری مثبت Eu ، ۳۰ Sr/Y > و نسبت خاص [La]n/[Yb]n-[Yb]nطبق مدل ذوب جمعی در سنگ منشا همراه با محتوای گارنت 3-10% و ضخیم‌شدگی پوسته (~۴۵ کیلومتر) ارتباط کانه‌زایی با محیط فشارشی همزمان با برخورد تا پسابرخوردی را برای کانسار نشان می‌دهد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1955.html توده گرانیتوئیدی ادیاکاران میشو و هاله دگرگونی آن در جنوب غرب شهرستان مرند، شمال غرب ایران واقع شده است. توده گرانیتوئیدی میشو به سن کادومین و با وسعت تقریبی ۵۰ کیلومتر مربع به شکل نعل اسبی است . شواهد ذوب بخشی و رخنمون میگماتیت ها، در سنگ‌های متاپلیتی در فاصله نزدیک کنتاکت با کمپلکس گرانیتوئیدی مشاهده می‌شوند. گسترش میگماتیت ها محدود به دگرگونی متاپلیتی است. این سنگ‌ها در فاصله ۲۰۰-۱۰۰ متری از توده گرانیتوئیدی ظاهر شده اند.. بررسی ترکیب بیوتیت‌ها دو نسل مجزا Eastonite و Siderophylliteرا آشکار کرد که معرف شرایط فیزیکوشیمیایی متفاوت در طی دگرگونی پیشرونده و ذوب بخشی است. دماسنجی گارنت–بیوتیت نیز میانگین دمای°C ۵۶۵ برای نسل اول و°C ۶۳۲ برای نسل دوم را نشان داد که حاکی از افزایش تدریجی دما و ارتباط آن با فرآیند ذوب بخشی در منطقه میشو می‌باشد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1962.html مجموعه نفوذی پورفیری ساری‌نو با سن الیگومیوسن در کمربند آتشفشانی–نفوذی قره‌داغ شمال‌غرب ایران قرار دارد. این توده‌ها نیمه‌عمیق بوده و به درون واحدهای آتشفشانی ائوسن نفوذ کرده‌اند. ترکیب آنها از دیوریت تا کوارتزمونزونیت و در رده گرانیتوئیدهای کالک‌آلکالن پتاسیم‌بالا و عمدتاً متاآلومینوس با منشأ نوع I قرار می‌گیرد. توده‌ها توسط دایک‌های کوارتزمونزونیتی، میکرو‌دیوریتی، داسیتی و تراکی‌داسیتی قطع شده‌اند. روندهای هارکر، نقش تفریق ماگمایی را نشان می‌دهند؛ کاهش MgO، FeOt، CaO، TiO₂، P₂O₅ با افزایش SiO₂ ناشی از تبلور پیروکسن، هورنبلند و پلاژیوکلاز کلسیم‌دار و افزایش Na₂O، K₂O بیانگر تبلور پلاژیوکلاز سدیم‌دار و فلدسپار پتاسیک است. نمودار عنکبوتی، غنی‌شدگی LILE (Cs، Ba، Sr، Rb، Pb) و تهی‌شدگی HFSE (Nb، Ti، P، Zr) را نشان می‌دهد. LREE غنی‌شده با LaN/YbN بین 33-37 است. شواهد ژئوشیمیایی بیانگر جای‌گیری در قوس آتشفشانی پس‌برخوردی است. بیوتیت‌های زون پتاسیک از نوع منیزیم‌دار و بازتعادلی با دمای ۷۱۵–۷۴۴°C و ƒO₂ بین 10⁻¹⁵·⁶ تا 10⁻¹⁶·⁵ بار می‌باشند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1963.html منطقه معدنی قره‌تپه در شرق ماکو از سنگ‌های کربناته پرمین با دولومیت‌های غنی از مواد آلی و واحدهای تبخیری تشکیل شده است. کانه‌زایی مس به‌صورت‌های رگه‌-رگچه‌ای شامل کالکوسیت، کوولیت، پیریت و کالکوپیریت رخ داده و اکسیداسیون آنها منجر به تشکیل مالاکیت، آزوریت و گوتیت شده است. سیل‌های میکرودیوریتی منبع احتمالی مس و گسل‌ها مسیر اصلی مهاجرت سیالات هستند. داده‌های XRD ، FTIR و SEM بیانگر کانه‌زایی چندمرحله‌ای و اپی‌ژنتیک هستند؛ کانی‌های اصلی کالکوسیت و دولومیت با همراهی پیریت، هماتیت و کوارتز، اثر چندین رویداد گرمابی با ترکیب‌های متفاوت را نشان می‌دهند. تغییرات ساختاری دولومیت بسته به شدت دگرسانی تأیید شده و طلا به‌صورت پراکنده در دولومیت و در ارتباط با سولفیدهای مس شناسایی شده است. در مجموع، سنگ دولومیت میزبان و کنترل‌کننده اصلی سیالات بوده و کانه‌زایی مس–طلا تحت تأثیر جنس سنگ، ساختارهای گسلی و فعالیت گرمابی شکل گرفته و پتانسیل اکتشافی بالایی دارد. https://ijcm.du.ac.ir/article_1994.html سنگ‌های کربناتی سازند روته با سن پرمین در منطقه مجروسه (‌غرب شهرستان ارومیه، استان آذربایجان‌غربی، شمال‌غرب ایران) میزبان نهشته‌های لاتریتی هستند. مطالعات کانی‌شناسی نشان می‌دهد که دولومیت و کلسیت فازهای کانیایی اصلی این سنگ‌ها بوده و در مقادیر کمتر توسط کانی‌هایی نظیر رس‌ها (کائولینیت، اسمکتیت و ایلیت)، هماتیت، گوتیت، سیدریت، فلدسپار پتاسیم، آلبیت و آناتاز همراهی می‌شوند. بر اساس نسبت CaO/MgO، ترکیب این سنگ‌ها در محدوده دولومیت تا دولومیت اندکی آهکی قرار می‌گیرد. یافته‌های زمین‌شیمیایی نشان می‌دهد که مقادیر عناصر کمیاب خاکی (REE: La–Lu) در این سنگ‌ها در بازه‌ای از 86/3 الی 20/8 گرم در تن متغیر است و در محدوده مقادیر کربنات‌های دریایی قرار می‌گیرد. مقادیر بی‌هنجاری‌های Eu و Ce به ترتیب در بازه‌ای از 16/1 الی 45/1 و 72/0 الی 05/1 نوسان دارند. https://ijcm.du.ac.ir/article_1995.html گدازه‌های پلیوکواترنری مورد بررسی در شمال‌غرب ایران و در زون البرز- آذربایجان واقع شده‌اند. بر اساس مطالعات ژئوشیمیایی این واحدهای آتشفشانی از نوع بازالت، آندزیت بازالت، تراکی بازالت، بازالت- تراکی آندزیت و تراکی آندزیت هستند. ترکیب کانی‌شناسی واحدها شامل کانی‌های اصلی پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، آمفیبول، الیوین و کانی‌های فرعی آپاتیت، کوارتز و کانی‌های اپک است. کلینوپیروکسن‌ها از نوع اوژیت و دیوپسید بوده و دارای ماهیت آلکالن و ساب‌آلکالن هستند و در محدوده سنگ‌های آذرین واقع می‌شوند. در محیط تشکیل کلینوپیروکسن‌ها فوگاسیته اکسیژن بالا بوده و در فشارهای پایین تا متوسط تشکیل شده‌اند. عدد منیزیم کلینوپیروکسن‌ها نشان‌دهنده تشکیل آنها از ماگمای اولیه است. ترکیب کانی‌شناسی پلاژیوکلازها از نوع آندزین، بیتونیت، لابرادوریت و الیگوکلاز است. آمفیبول‌های موجود در مناطق مورد مطالعه از نوع پارگاسیت و شرماکیت بوده، دارای ماهیت آلکالن- ساب-آلکالن و ساب‌آلکالن هستند. تمامی الیوین‌های مناطق مورد مطالعه از نوع کریزولیت و اکسیدهای آهن- تیتان از نوع مگنتیت و تیتانومگنتیت هستند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2022.html توده گرانیتوئیدی ادیاکاران میشو در جنوب‌غرب شهرستان مرند، شمال‌غرب ایران قرار گرفته است. این توده نیمه‌عمیق به شکل نعل اسبی و با وسعت تقریبی ۵۰ کیلومتر مربع رخنمون دارد. آنالیزهای ریزساختاری و پتروگرافی نشان‌دهنده حضور سیلیمانیت‌های رشته‌ای با ظاهری خمیده و تجمع در زون‌های استرین بالا هستند که نشانه‌های واضحی از دگرریختی پیشرونده در متاپلیت‌های درجه بالا می‌باشند. این شواهد به خوبی با نتایج طیف‌سنجی رامان هماهنگ است؛ زیرا تغییرات پیک‌های مشخص سیلیمانیت در طیف رامان منعکس‌کننده تغییرات ساختاری و بلوری ناشی از فشار و دگرریختی است. بنابراین، تحلیل رامان به عنوان ابزاری دقیق و حساس، می‌تواند شرایط فیزیکی دگرگونی، از جمله فشار، دما و شدت استرین را به طور کمی و کیفی تأیید و تکمیل نماید و این هماهنگی میان داده‌های پتروگرافی و طیف‌سنجی، اعتبار نتایج حاصل را افزایش می‌دهد. کلید واژه: دگرگونی مجاورتی، سیلیمانیت، ریز ساختار، رامان اسپکترومتری https://ijcm.du.ac.ir/article_2049.html در تحقیق حاضر تک کریستال های میزبان TaSe2 با استفاده از روش شیمیایی بخار انتقالی تولید شدندو اتم های دوپنت Pt به ترتیب در مقادیر 2، 4، 6، 8، 10 تا 18 درصد اتمی به شبکه اضافه شدند. نتایج حاصله ساختار لایه ای با درجه بلورین بالا و چند نوعی 2H را در همه ی نمونه ها نشان داد که حاکی از حفظ ساختار کریستالی شبکه میزبان صرف نظر از مقدار اتم دوپنت Pt است. از طرف دیگر آنالیز ریتولد ثابت نمود که پارامترهای a و c شبکه ی ساختار لایه ای TaSe2 هر دو با افزودن عنصر دوپنت Pt به شبکه در تمام مقادیر افزایش می یابند. این امر نشان می دهد که عنصر دوپنت Pt عمدتا در فضای مابین لایه های دارای صفحه ی هگزاگونال که بصورت واندر والس به یکدیگر متصل هستند، در مکان های تتراهدرال و اکتاهدرال وارد می شود. https://ijcm.du.ac.ir/article_2050.html سازند امیران به سن ماستریشتین بالایی–پالئوسن در منطقه لرستان، حوضه رسوبی زاگرس گسترش دارد. هدف از این پژوهش بررسی و مطالعه کانی‌های رسی جهت تعبیر و تفسیر شرایط آب هوایی و تاریخچه دیاژنز دفنی سازند امیران در جنوب باختری لرستان بر مبنای مطالعه XRD، SEM و مطالعات سنگ‌شناسی می‌باشد. به این منظور یک برش چینه‌شناسی (برش پیرشمس الدین) اندازه‌گیری و نمونه‌برداری شد. ضخامت این برش 920 متر است. مرز پایینی این سازند با سازند گورپی تدریجی و مرز بالایی آن با سازند کشکان بصورت فرسایشی است. آنالیز XRD منجر به شناسایی کانی‌های ایلیت، موسکویت، پاراگونیت، پالی‌گورسکیت، نانترونیت، مارگاریت، مونتموریونیت و کلریت گردیده است. ایلیـت و کلریـت فراوانترین کانی‌های رسی می‌باشند. فرآیندهای دیاژنتیکی موثر بر سنگ‌های سیلیسی آواری شامل سیمانی‌شدن، فشردگی (فیزیکی و شیمیایی)، انحلال و جانشینی می‌باشد. از فرآیندهای شیمیایی می‌توان به ایجاد استیلولیت‌ها اشاره کرد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2061.html مرمراونیکس‌ها به عنوان یکی از انواع سنگ‌های کربناته در نتیجه عملکرد چشمه‌های آبگرم آهک‌ساز، به‌وجود می‌آیند. تشکیل مرمر در چشمه‌های تراورتنی به صورت درجازا و شیمیایی است. این سنگ‌ها از لحاظ ساخت، بافت و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی با سایر مرمرها که خاستگاه دگرگونی دارند متفاوتند، در این مقاله بنا است که از لحاظ واژه‌شناسی این دو نوع سنگ از هم تفکیک و تمیز داده شوند، در گام دوم شرایط تشکیل مرمر در چشمه‌های تراورتنی مورد بررسی و کاوش قرارگیرد. در این پژوهش مناطق قروه، نقده، بورق و آذرشهر برای بررسی اهداف ذکر شده مورد مطالعه قرار گرفت. تعیین غلظت عناصر REE نمونه‌های انتخابی مرمراونیکس مؤید نقش موثر این عناصر در رنگزایی با طیف‌های خاص رنگی می‌باشد. نتایج حاصل از این مطالعات نشان دهنده خاستگاه جوی، دگرگونی و آب دریا برای منشأ سیال کانه‌ساز در نمونه‌های‌ مورد بررسی است. محیط تشکیل نمونه‌های مورد پژوهش در محدوده کانسارهای اپی‌ترمال است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2067.html محدوده مورد مطالعه روی پهنه البرز غربی-آذربایجان در استان اردبیل واقع شده است. عقیق‌ها در این محدوده به صورت توده‌ای و گاهاً با ساختار ژئودی بوده که در داخل حفرات و فضاهای خالی سنگ میزبان آتشفشانی آندزیتی قرار گرفته‌اند. بر اساس داده‌های ایزوتوپی دمای تشکیل عقیق‌ها 7/51 تا 9/63 به دست آمده است. نتایج به دست آمده از آنالیز مستقیم δD سیالات درگیر اولیه در بلورهای کوارتز و مقادیر محاسبه شده ایزوتوپ اکسیژن نشان می‌دهد که آب‌های جوی مسؤل اصلی کانی‌سازی هستند. تصور می‌شود که آب‌های جوی در منطقه با نفوذ به داخل واحدهای آتشفشانی جوان گرم شده و با تبدیل شدن به سیال گرمابی و ایجاد دگرسانی آرژیلیکی در سنگ‌های آتشفشانی سبب رهاسازی سازاهای سیلیسی از کانی‌های دگرسان شده شده‌اند. این سیالات با چرخش در حفرات و شکستگی‌های سنگ‌های آتشفشانی با رسوب سیلیس و سایر سازاهای همراه خود سبب تشکیل عقیق و دیگر کانی‌ها در آنها شده‌اند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2068.html در این پژوهش، لایه‌های نازک نانوساختار دی‌اکسید تیتانیم (TiO₂) به روش آبی–گرمایی با استفاده از پیش‌ماده تیتانیوم تتراکلرید (TiCl₄) در شرایط محلولی مختلف و دماهای 100، 115 و C° 130 سنتز شدند. هدف بررسی اثر دما بر ویژگی‌های ساختاری، ریخت‌شناسی و خواص نوری لایه‌ها بود. نتایج نشان داد نمونه‌های حاصل عمدتاً در فاز روتیل تشکیل شدند و افزایش دما تا C° 130 موجب کاهش شدت صفحه (110)، کاهش اندازه بلورک‌ها و تشکیل نانوکره‌های خوشه‌ای با تخلخل بیشتر شد که با افزایش عبور نوری و کاهش جذب همراه بود. در روش محلول‌سازی دوم، افزایش دما تا C° 115 باعث رشد بلورک‌ها در صفحه (101) فاز آناتاز و تشکیل ساختارهای متراکم‌تر شد. این نتایج نقش مهم دما در کنترل ریزساختار و عملکرد فوتوآند را نشان می‌دهد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2088.html کانسار آهن دلکن در 36 کیلومتری جنوب غرب شهر بردسکن، مابین طول‌های جغرافیایی "43'57°۴۷ تا "98'57°۴9 شرقی و عرض‌های جغرافیایی "37'34°58 تا "14'35°00 شمالی واقع شده است. کانسار آهن دلکن از نظر زمین‌شناسی در بخش شرقی پهنه زمین‌شناسی ایران مرکزی و از نظر ساختاری در قسمت شمال‌شرقی زون تکتونیکی‌ کاشمر-کرمان جای دارد. با توجه به نتایج آنالیز مقادیر اکسید‌های اصلی و FeO در این کانسار میانگین مقادیر محاسبه شده در نمونه‌های کانه‌زایی آهن دلکن برای آهن‌کل= %17/21، مگنتیت= %88/31 و هماتیت= %01/11 است. مقادیر عناصر کمیاب و LREE برای کانه مگنتیت و نمونه‌های کل‌سنگ اندازه‌گیری گردید. بررسی خصوصیات ژئوشیمیایی مگنتیت نشان‌دهنده تیپ اسکارن، محیط هیدروترمالی و منشأ ماگمایی برای سیال تشکیل‌دهنده کانه‌زایی می‌باشند. آنومالی عناصر La و Ce در کانه مگنتیت و مقادیر بیش از %1 کانی آپاتیت در معدن دلکن نشانه‌های ژئوشیمیایی برای معرفی این کانسار به عنوان نمونه‌ای از کانسارهای تیپ هیبریدی اسکارن- اکسید آهن آپاتیت می‌باشند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2096.html سنگ‌های آتشفشانی ائوسن در منطقه مهریز از تناوب گدازه و مواد آذرآواری تشکیل شده‌اند. مطالعات ژئوشیمیایی و سنگ-نگاری نشانگر ترکیب بازیک تا حد واسط برای ماگمای سازنده این سنگ‌ها می‌باشد که یه طور عمده از بازالت و آندزیت تشکیل شده است. کانی‌های اصلی این سنگ‌ها پلاژیوکلاز، آمفیبول، کلینوپیروکسن و الیوین و بافت غالب آنها میکرولیتی پورفیریک می‌باشد. سرشت ماگمائی این سنگ‌ها کالک‌آلکالن تا کالک‌آلکالن پتاسیم بالا و شوشونیتی می‌باشد. بررسی نمودارهای عنکبوتی نشان دهنده غنی‌شدگی این سنگ‌ها از عناصر لیتوفیل درشت یون (LILE) و عناصر خاکی کمیاب سبک (LREE) و تهی‌شدگی از عناصر با قدرت میدان بالا (HFSE) و عناصر خاکی کمیاب سنگین (HREE) می-باشد. ناهنجاری‌های منفی عناصرNb, Ta و Ti نشان می‌دهد که ماگمای مادر سنگ‌های آتشفشانی مهریز یک خاستگاه گوشته‌ای وابسته به محیط‌های فرورانش دارد. همچنین نمودارهای ژئوشیمیایی نشان می‌دهد که سنگ‌های آتشفشانی منطقه در یک محیط تکتونیکی منطبق بر قوس‌های ماگمائی پس از برخورد شکل گرفته اند. https://ijcm.du.ac.ir/article_2097.html با استفاده از واکنش کبالت (II) کلرید شش آبه و لیگاند (L) 4-amino-3,5-bis(3-pyridyl)-1,2,4-triazole در سیستم حلال متانول/استونیتریل و روش تبخیر آرام حلال، کریستال‌های مکعبی شکل و بنفش‌رنگ ترکیب (1) [CoL2Cl2]n تشکیل شدند. بررسی ساختار کریستالی این ترکیب بیانگر متبلور شدن آن در سیستم کریستالی منوکلینیک با گروه فضایی P21/c است. برای شناسایی این ترکیب و تعیین ساختار آن از آنالیزهای پراش اشعه ایکس تک‌بلور، پراش اشعه ایکس پودر، آنالیز عنصری، طیف سنجی مادون قرمز و آنالیز سطح هرشفلد استفاده شده است. براساس اطلاعات ساختاری به‌دست آمده از داده ‌های پراش اشعه ایکس تک‌بلور، این ترکیب دارای موتیف ساختاری دوبعدی لوزی شکل است. https://ijcm.du.ac.ir/article_2099.html در این تحقیق ساختار ناهمگون n-MoO3/p-Si به منظور آشکارساز نوری فروسرخ به روش اکسایش حرارتی تهیه شد. ابتدا لایه‌های نازک فلز مولیبدن (Mo) با ضخامت‌های مختلف (250nm و 150 ) از طریق کندوپاش مگنترون DC روی زیرلایه Si نوع p ایجاد شدند. سپس لایه‌های نازک MoO3 با استفاده از روش اکسیداسیون حرارتی با شارگاز اکسیژن sccm80 سنتز شدند. آنالیز XRD تشکیل ساختار ارتورومبیک α-MoO₃ را در تمامی لایه‌های سنتز‌شده تأیید می‌کند که با نتایج طیف‌سنجی رامان نیز هم‌خوانی دارد. تصاویر FESEM نشان داد که سطح لایه‌ها از ورقه‌های مسطح تشکیل شده است .گاف نواری نمونه‌ها با افزایش ضخامت از 54/3 به eV 13/3 کاهش یافته است. مشخصه چگالی جریان-ولتاژ (J-V) نشان‌دهنده رفتار یکسوکنندگی نمونه‌های تهیه‌شده در شرایط تاریکی است. عملکرد فوتودیود با افزایش ضخامت بهبود پیدا کرده است که می‌تواند ناشی از افزایش بلورینگی، به حداقل رسیدن تله اندازی حامل‌ در مرزدانه‌ها و بهبود رسانایی باشد. https://ijcm.du.ac.ir/article_2100.html محدوده معدنی چشمه پیروزی در شمال‌خاوری بافق، در پهنه ساختاری ایران مرکزی قرار دارد. در این محدوده، واحدهای سنگی دگرگونی نئوپروتروزوئیک پسین ایران مرکزی دیده نمی‌شود و قدیمی‌ترین واحدهای سنگی شامل سازندهای نادگرگونی ریزو و دزو به سن کامبرین پیشین هستند. توده‌های گابرودیوریتی-گرانودیوریتی به درون این واحدهای سنگی نفوذ کرده و با اسکارن‌زایی آهن همراه شده است. تغییرات تدریجی و پیوسته در رنگ و ترکیب کانی‌شناختی توده‌های آذرین در صحرا بیانگر رابطه تفریقی از گابرودیوریت به سوی دیوریت، کوارتزدیوریت-مونزونیت و گرانودیوریت است. این سنگ‌های ماگمایی دارای بافت-های دانه‌ای، افیتی، ساب‌افیتی، اینترگرانولار و پوئی‌کیلیتی متشکل از کلینوپیروکسن، هورنبلند، پلاژیوکلاز، فلدسپار آلکالن، بیوتیت و کوارتز هستند. ماگمای سازنده این توده‌ها دارای ماهیت کالکو‌آلکالن بوده، از عناصر سنگ‌دوست بزرگ‌یون (LILEs) و عناصر خاکی‌نادر سبک (LREEs)، غنی‌شدگی و از عناصر با قدرت ‌میدانی بالا (HFSEs) و عناصر خاکی‌نادر سنگین (HREEs)، تهی‌شدگی نشان می‌دهند. . https://ijcm.du.ac.ir/article_2101.html اوپال مصنوعی دارای بازی‌رنگ ساخته‌شده از TEOS و شامل کره‌های ۲۰۰ تا ۲۵۰ میکرونی در این پژوهش از نظر رفتار حرارتی بررسی و با یک نمونه اوپال طبیعی اتیوپی مقایسه شد. در دماهای زیر ۱۸۰°C، اوپال مصنوعی 6.80 تا 10.74 درصد کاهش جرم نشان می‌دهد که ناشی از خروج آب سطحی و بین‌فضایی است. بین 270 تا 430°C نیز آب جزبی و سیلانول‌های آزاد آزاد می‌شوند. یک پیک گرمازا در بازه 400–450°C مشاهده شد که به تجزیه گروه‌های اتوکسی باقی‌مانده از پیش‌ماده‌های کربنی نسبت داده می‌شود و در نمونه طبیعی وجود ندارد. حذف سیلانول‌های ساختاری تنها در دماهای بالاتر ازC°1000 و همراه با فروپاشی شبکه رخ می‌دهد. روند کلی کاهش جرم در هر دو نمونه مشابه است. نتایج نشان می‌دهد برای تثبیت اوپال مصنوعی باید مواد فرار به‌طور کامل حذف و فضاهای خالی با مواد پایدار پر شوند و دماهای مؤثر این فرایند قابل تعیین است.