کانی‌شناسی و ژئوشیمی اسکارن‌های تنگ حنای نی‌ریز - استان فارس

نوری خانکهدانی, کمال; سبزه‌یی, مسیّب; طاهر زاده, لیدا; راستگو, معصومه; جهان‌بخشی, رویا

کانی‌شناسی و ژئوشیمی اسکارن‌های تنگ حنای نی‌ریز - استان فارس

نویسندگان

دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز

چکیده

اسکارن‌های تنگ حنای نی‌ریز در بخشی از ردیف افیولیتی زاگرس جای داشته و بنابراین جزیی از ایالت‌های ساختاری زاگرس محسوب می‌شوند. بر اساس بررسیهای جاری، این اسکارن‌ها را می‌توان در چهار گروه اصلی زیر قرار داد:

1- ولاستونیت اسکارن 2- اوژیت- ولاستونیت اسکارن 3- گروسولار- ولاستونیت اسکارن 4- آندرادیت- تیتانیت - اوژیت - ولاستونیت اسکارن. بنابر ویژگی‌های ژئوشیمیایی، اسکارن‌های منطقه تنگ حنا در گسترهی اسکارن‌های کلسیمدار (calcic skarn) قرار دارند. اسکارن‌های نوع چهارم (حاوی تیتانیت) میزان TiO2 در مواردی به 4٪ میرسد که به لحاظ تمرکز REE و عناصر فرعی دیگر در کانی تیتانیت دارای اهمیت بهسزایی است. شواهد صحرایی و کانی‌شناسی ثابت کرد اسکارن‌های بررسی شده از نوع اسکارن داخلی (endoskarn) هستند. این شواهد عبارتند از درصد بالای کانی‌های سیلیکاتی آهکی و غیر فلزی با درصد پایین کانی‌های فلزی. بنابراین اسکارن‌های تنگ حنا بهخاطر کانی‌های غیر فلزی مثل ولاستونیت و گارنت حایز اهمیتاند. بررسی دنبالهی پاراژنتیکی کانی‌ها و نمودار تغییرات %TiO2 و %Al2O3 نسبت به %CaO نشان داد که ولاستونیت اسکارن‌ها در مرحلهی اولیه و آندرادیت - تیتانیت - اوژیت - ولاستونیت اسکارن‌ها در مرحلهی تأخیری اسکارن‌ها تشکیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mineralogy and geochemistry of the Tang-e-hana skarns â Neyriz, Fars Province

چکیده [English]

Tang-e-Hana skarn is located at part of the Zagros ophiolitic sequence, and then it is considered as a part of the Zagros structural province. According to the current study, this skarn is classified in 4 main groups: 1- Wollastonite skarn 2- Augite wollastonite skarn 3- Grossular wollastonite skarn 4- Andradite titanite augite wollastonite skarn. Geochemical characteristics indicate that Tang-e-hana skarn is lies in the calcic skarn domain. In addition, percentage of TiO2 in the fourth type of these skarns (bearing titanite) reaches 4%. This fact is important for concentration of REE and other trace elements in titanite. The field and mineralogical evidence illustrated that the studied skarns are endoskarns. These evidences include a high percentage of calc-silicate and non-metallic minerals and in contrast a low percentage of metallic minerals. Therefor, Tang-e-hana skarn is important for its non-metallic minerals such as wollastonite and garnet. The study of mineral paragenetic sequence and the variation diagrams of %TiO2 and %Al2O3 per %CaO suggested that wollastonite skarn is formed at the early stage and andradite – titanite – augite - wollastonite skarn at the late stage of skarnification.

کلیدواژه‌ها [English]

Skarn
Tang-e-hana
Neyriz
Fars

مراجع

[1] Guilbert J. M., Park C. F., "The geology of ore deposite", W. H. Freeman and company (1986) 985.

[2] Best M., "Igneous & metamorphic petrology", Freeman (1982) 630.

[3] Meinert L. D., "Skarns and skarn deposits", Geoscience Canada 19 (1992) 145-162.

[4] Meinert L. D., "Igneous petrpgenesis and skarn deposits", Geologist Association, Canada Spec. 40 (1993) 569-583.

[5] Misra K. C. X, "Understanding mineral deposites", Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, the Netherlands (1993) 845.

[6] Ricou L.E., "Letude geologiques de la region de Neyriz (Zagros Iraniaen) et levolution structuraldes zagride", These Universite, Paris (1974) 300.

[7] Hall R., "Ophiolite – related contact metamorphism: skarn from Neyriz, Iran", Geologist Association 92 (1981) 231-240.

[8] Adib D., Pumic J., "Ultramafic and mafic cumulates from the Neyriz ophiolite complex in SE parts of the Zagros range (Iran)", proceeding of the ophiolite symposium, Cyprus (1979) 392-397.

[9] سبزه‌یی م.، "خاستگاه اسکارن‌های منطقه تنگ حنای نی‌ریز و اهمیت آن در تکوین افیولیت‌های این منطقه"، دومین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی کشور (1363).

[10] آروین م.، "پترولوژی و ژئوشیمی افیولیت‌ها و سنگ‌های وابسته در زاگرس سوچر، نی‌ریز، ایران"، پنجمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور (1363).

[11] سبزه‌یی م.، اشراقی ص. ع.، روشن روان ج.، علایی مهابادی س.، ورقه 000/100 : 1 نی‌ریز، سازمان زمین‌شناسی کشور (1373).

[12] فخار م.، "بررسی کانی شناسی - سنگ شناسی اسکارن‌ها و مرمرهای مرتبط با افیولیت‌های نی‌ریز"، پایان نامه کارشناسی ارشد پترولوژی، دانشگاه اصفهان (1384).

[13] مرادی پور م.، سامانی ب.، رضوی م. ح.، مسعودی ف.، "بررسی مدل‌های احتمالی تشکیل کانسار در محدوده‌ی تنگ حنا (شمال غرب نی‌ریز)"، دوازدهمین همایش انجمن زمین شناسی ایران، اهواز (1387).

[14] بختیاری س.، "اطلس جامع گیتاشناسی"، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی (1384)، 219 صفحه.

[15] نبوی، م. ح.، "دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران"، سازمان زمین‌شناسی کشور، (1355)، 109 صفحه.

[16] Falcon N. L., "The geology of the northeast margin of the Arabian basement shield", Advancement Science, 24 (1967) 31-42.

[17] Deer W. A., Howie R. A., Zussman J., "An Introduction to the Rock Forming Minerals", Longman (1991) 528.

[18] کریمی م.، آزادی م. ح.، "استفاده بهینه از پودرهای حاصل از برش سنگ‌های چینی در صنایع پلاستیک، پلی اتیلن و پلی‌پروپیلن"، همایش کاربرد روش‌ها و فن‌آوری‌های نوین در علوم زمین دانشگاه آزاد اسلامی محلات (1387).

[19] Brown V. S., Baker T., Stephens J. R., "Ray gulch tungsten skarn", Dublin Gulch, Central Yukon: Gold-tungsten relationships in intrusion-related ore systems and implications for Gold Exploration – Exploration and Geological services Division, Canada (2002) 259-268.

[20] Greenwood H. J., "Mineral equilibria in the system MgO-SiO2-H2O-CO2", In Abelson, P. H., ed., researches in geochemistry, v. II: New York, John Wiley & Sons, (1967) 542-567.

[21] Mulholland I. R., "Malayaite and tin-bearing garnet from a skarn at Gumble NSW Australia", mineralogicalmagazine, v. 48 (1984) 27-30.

[22] Shimazaki H., Yamanak T., "Iron – Wollastonite from skans and its stability relation in the CaSiO3-CaFeSi2O6 join", Geochemical journal, 7(1973) 67-79.

[23] Ahmed Z., Hariri M.M., "Formation and mineral chemistry of a calcic skarn form Al- Madhiq, SW Saudi Arabia", Elsevier (Chemie der EROE Geochemistry), 66 (2006) 187-201.

[24] میسون ب.، مر ک.، "اصول ژئوشیمی"، ترجمه فرید مر و علی اصغر شرفی، انتشارات دانشگاه شیراز (1371).