کانی شناسی، پاراژنز و شرایط تشکیل اسکارن سیاه کمر، غرب ده‌سلم، شرق پهنه‌لوت

بیابانگرد, حبیب; غنجعلی پور, راضیه; احمدی, علی

کانی شناسی، پاراژنز و شرایط تشکیل اسکارن سیاه کمر، غرب ده‌سلم، شرق پهنه‌لوت

نویسندگان

دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

هورنفلسها و اسکارنهای سیاه کمر در 5 کیلومتری غرب روستای دهسلم و در فاصلهی 85 کیلومتری شهرستان نهبندان، جنوبغربی استان خراسانجنوبی و حاشیهی شرقی پهنهیلوت قرار دارد. نفوذ تودهی گرانیتوئیدی معروف به کوهریگی به سن ائوسن فوقانی داخل سنگهای آهکی و رسوبی کرتاسه باعث تشکیل این اسکارن شده است. کوهریگی دارای ترکیب غالب گرانودیوریتی و حاوی کانیهای پلاژیوکلاز، کوارتز، ارتوز، هورنبلند و بیوتیت است، بررسیهای ژئوشیمیایی و زمینساختی این توده نشان میدهد که دارای ماهیت آهکی-قلیایی نوع Iاست. هورنفلسها بیشتر حاوی کانیهای کوارتز، پلاژیوکلاز و پیروکسن هستند. بررسیهای کانیشناسی و زمینشناسی هورنفلسها و زونهای اسکارنی سیاهکمر نشان میدهد که این کانیها طی دو مرحله اصلی دگرگونی و دگرنهادی (مرحلهی پیشرونده و پسرونده) تشکیل شدهاند. که در مرحلهی دگرگونی سنگهای هورنفلسی و مرمرها و در مرحلهی اصلی دگرنهادی پیشرونده سیلیکاتهای کلسیمی بدون آب (ولاستونیت، گروسولار، آندرادیت و دیوپسید) تشکیل شدهاند، در مرحلهی اصلی دگرنهادی پسرونده این کانیها دستخوش دگرسانی و به کانیهای سیلیکاتی کلسیمی آبدار (اپیدوت، کلریت و مقدار کمی ترمولیت- اکتینولیت) تبدیل شدهاند و در نهایت در دگرسانی پسرونده پسین مجموعهای ریزدانه از کانیهای کلریت، کوارتز، کلیست و کانیهای رسی بوجود آمدهاند. حضور ولاستونیت، مگنتیت و آندرادیت حاکی از تشکیل این اسکارنها در گسترهی دمایی حدود 550 درجهی سانتیگراد و گریزندگی بالای اکسیژن (fO2 = 10-12-10-23) بوده است، اسکارن سیاه کمر از نوع اسکارنهای کلسیمی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mineralogy, paragenesis and conditions of skarn formation Siah Kamar, west Dehsalm, East Lut Block

چکیده [English]

Siah-Kamar hornfalses and skarns are located about 5Km east of Dehsalm and 85Km west of Nehbandan city, southeast of Birjand Province and east of Lut Block. This Skarn formed by injected Rigi granitoid (Eocene age) into limestone and sandstone (Upper Cratacious). Rigi Mountain is mainly granodiorite in composition and contains plagioclase, quartz, hornbelend and biotite minerals. Geochemistry and tectonic studies show that this pluton is calc-alkaline and I-type granite. Pyroxene, quartz and plagioclase are main minerals in hornfelses. Investigation of mineralogy and geochemistry Siah-Kamar skarns and hornfalses have indicated that formed during metamorphism and metasomatic stages (prograde and retrograde). Hornfalses and marbles are formed during metamorphism stage and prograde metamorphism stage formed anhydrous calc- silicate minerals assemblages (wollastonite, grossular- andradite and diopside). During retrograde metasomatism, these minerals have effected by alteration and replacement with hydrous calc- silicate minerals (epidote, chlorite and low termolite-actinolite). Finally during latestaye metasomatism, fine aggregates assemblage minerals such as of chlorite, quartz and clayminerals are formed. Presence of wollastonite, magnetite and andradite minerals shows that this skarn is formed nearly 550oC temperature and high oxygen fugacity (fO2=10-12-10-23). Siah- Kamar Skarn has calcic- skarn type.

کلیدواژه‌ها [English]

Skarn
Siah- Kamar
Dehsalm
prograd
retrograde metasomatism

مراجع

[1] Gulbert J. M., Park C. F., "The geology of ore deposite", W. H. Freeman and Company, 985p. 1986.

[2] Best M., "Igneous and metamorphic petrology", Freeman, 630p. 1982.

[3] اطلس راه‌های ایران، نقشه راه های ایران با مقیاس 1:100000. چاپ ونشر سازمان جغرافیایی وکارتوگرافی گیتاشناسی 104ص، 1385.

[4] Stocklin J., " Structural history and Tectonic of Iran: A review", American association of petroleum Geologists Bulletine. V. 52, 1299-1258p. 1968.

[5] گریفیس ه.، مگریز ج.، بهروزی ا.، حمزه پور ب.، "نقشه زمین شناسی 1:250000 چهارگوش ده سلم"، سازمان زمین شناسی واکتشاف معدنی ایران، 1371.

[6] درویش زاده ع.، "زمین شناسی ایران"، نشر دانش امروز، 901 ص، 1370.

[7] زرعیان س.، ایران پناه ا.، سرابی ف.، "سنگ شناسی"، جلد دوّم، دانشگاه تهران، 1369.

[8] Deer W. A., Howie R. A., Zussman J., "Rock forming minerals: orthosilicates", Vol. 1A, longman London, pp. 467-657.1989.

[9] Midelmost E. A. K., "Magma and magmatic rocks: An Introduction to igneous petrology", Longman Group U. K. 73-86p. 1985.

[10] Batchelor R. A., Bowden P., “Petrogenetic interpretation of granitoid rocks series using multicationic parameters", Chemical Geology 48:43-55p. 1985.

[11] Irvin I. C., Baragar W. R. A., "A guid to chemical classification of the common Volcanic rocks", Canadian Journal of earth sciences, 8, 523-548p. 1971.

[12] Maniar P. D., picolli P. M., "Tectonic discrimination of granitoid Geological society of America" , 101 (1989) 635-643p.

[13] Titley S. R., "Pyrometasomatism – an alteration type", Economic Geology 68 ,1326-1328p. 1973.

[14] Guilbert J. M., Lowell J. D., "Variations in zoning patterns in porphyry Copper deposits", Canadian Institute of mining and Metallurgy Bulletin 67, 99-109p. 1974.

[15] هوشمندزاده ع.، "تکوین سنگ‌های دگرگونی"، انتشارات دانشگاه شیراز، 515 صفحه، 1974.

[16] Sengupta P., Raith M. M., "Garnet Composition as a petrogenetic indicator: an example from a marble-calc- granulite interface at Kondapalle", Eastern Ghats Belt, India, American Journal of Science, Vd. 302, 686-727p, 2002.

[17] درویش زاده ع.، "سنگ شناسی دگرگونی"، انتشارات دانشگاه پیام نور، 370ص.1391.

[18] Meinert L. D., "Skarns and Skarn deposits", Geoscience Canada 19 (4), 145-162p. 1992.

[19] Burt D. M., "Mineralogy and geochemistry of Ca- Fe- Si skarn deposits", unpublished Ph.D. Dissertation, Harvard University, 256p. 1972.

[20] Einaudi M. T., “Description of skarn associated with porphyry copper plutons, southwestern North American", In: Titley, S. R., (Ed.), Advances in the geology of porphyry copper deposits. The University of Arizona press, Tucson 139-184, 1982.