بررسی ژئوشیمی کانی‌های تبخیری با تأکید بر سولفات‌سدیم در کراترهای توتک راین در استان کرمان

نویسندگان

دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

سولفات­سدیم پس از کلرید­سدیم یکی از فراوان­ترین کانی محلول در آب در طبیعت است که در 120 کیلومتری جنوب شرقی کرمان در راین، میان کراتر­های توتک سولفات­سدیم به وفور یافت می­شود. با توجه به اینکه کاملترین زمان شکوفایی سولفات­سدیم در اواخر تابستان و اوایل مهرماه است؛ نمونه­برداری در اوایل مهرماه انجام شد. نمونه­ها از اعماق 30 تا 50 سانتی­متری زمین برداشت شده و به منظور بررسی­های XRFوXRD  مورد نیاز، به شرکت فرآوری مواد معدنی ارسال شدند. بررسی­های کانی­شناسی حاکی از وجود سولفات­سدیم از نوع تناردیت بود که با توجه به نتایج XRF و مقایسه­ی آن­ها با اکسیدهای اصلی پوسته­ی زمین، Na2O بیشترین فراوانی را در بین اکسید­های اصلی نشان می­دهد، و فراوانی SO3 ارتباط مسقیم به میزان سدیم دارد. بر اساس ضریب همبستگی اسپیرمن که برای داده­های XRF رسم شد، ضریب همبستگی SO3 و Na2O برابر 1+ بود که نشان دهنده­ی غالب بودن کانی تناردیت است.     

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geochemical studies on evaporitic minerals, with the emphasis on sodium sulfate, in Tutak craters of Rayen Town (Kerman Province)

چکیده [English]

In the nature, sodium sulfate is one of the most common dissolveds minerals in the water. There are a lot of sodium sulfate in the Tutak craters, which locate in the Rayen city, 120 km southeast of Kerman. Since the perfect time to blooming of sodium sulfate occurs at the late summer and early October, so, sampling of sodium sulfate for this study, done in early September. Samples took from the depths of 30 – 50 cm of the ground surface; and then, they sent to the mineral processing company for XRF, XRD and SEM analysing methods. Mineralogical studies indicate that the sodium sulfate in this area is tenardite type. According to the XRF results and camparison with the major oxides of the Erth,s crust, Na2O is the most abundant oxide in the evaporite minerals of the studied area, SO3 abundances show a direct relationship with the amount of sodium. On the basis of Spearman,s correlation coefficient, which has plotted for XRF data, correlation coefficient of Na2O and SO3, is equal to +1, indicafing dominance of tenardite.

کلیدواژه‌ها [English]

  • sodium sulfate
  • XRD and SEM
  • Tutak crater
  • Rayen

مراجع

[1] Garrett D. E.,” Sodium sulfate: Handbook of Deposits”, perossesing & use. Acadamic Press (2001).

[2] Mcilveen S. Jr., R.L. Cheek Jr., ”Sodium sulfate resources”. Edited by D.D. Carr. Littleton, CO: SME , (1994) 959–971.

[3] Dimitrijevic M. D., “Geology of Kerman region. Geological survey of Iran". Report, Yu. 59. (1973).

[4] Low R., Anderson D.M., Boak R.A., Nkala G., "An investigation of solar evaporation pond leakage and possible remedial measures at Sua Pan”, Botswana Eighth World Salt Symposium, vol. 1, (2000) pp. 523–528.

[5] “فرهنگ جغرافیایی آبادی های استان کرمان“، سازمان جغرافیایی و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح (1384).

[6] دیمیتریویچ و همکاران، “نقشه 1:100000 خانه خاتون ، انتشارات سازمان زمین شناسی کشور”، (1959).

[7] Warren, J. K., "Evaporites through time: Tectonic", climatic and eustatic controls in marine and nonmarine deposits. Earth-Science Reviews, (2010) 217–268.

[8] Austin G. S., ”Sodium Sulfate Resources. Industrial Minerals and Rocks, SME” (Soc. Mining Metallurgy and Exploration) , (2006).

[9] Nord A. G., “Refinement of the crystal structure of thenardite, Na2SO4 (V)”. Acta Chemica Scandinavica, 27 (1973) 814-822.

[10] Ericksen, G.E., M.E. Mrose, J.J. Fahey, ”Ice-clear mirabilite from Salar de Pintados, northern Chile”. Mineral. Record, 1 (1970) 12–25.

[11] Vergouwen L., ”Eugsterite, a new salt mineral”, American Mineralogist, 66 (1981) 632-636.

[12] Buck B. J., King J., Etyemezian V., "Effects of salt mineralogy on dust emissions, Salton Sea," California. Soil Science Society of America Journal, 75(5) (2011) 1971-1985.‌

[13] Mees F., T.V. Tursina, “Salt minerals in saline soils and salt crusts”. Ch. 20. In G.V. Stoops et al. (ed.) The interpretation of micromorphological features of soils and regoliths. Elsevier, Amsterdam (2010).

[14] Moore P. B., “Bracelets ‌‌and pinwheels-topologycal geometrycal approach to calcium orthosilicate and alkaly sulfate structures”. American Mineralogist, 58(1-2) (1973) 32-42.

[15] Okada K., Ossaka J., ” Structures of potassium sodium sulphate and tripotassium sodium disulphate”. ActaCrystallographica Section B: Structural Crystallography and Crystal Chemistry, 36(4) (1980) 919-921.

[16] قطبی ح.، " اکتشاف و بررسی مقدماتی سولفات سدیم و کانیهای همراه"، گزارش داخلی سازمان زمین شناسی (1363).

[17] سبزه‌ای ،م ، و دیگران ."اکتشافات تفضیلی سولفات سدیم موجود در خاکستر های آتشفشانی منطقه قلعه حسنعلی راین کرمان"، گزارش داخلی سازمان زمین شناسی (1364).
مجله بلورشناسی و کانی شناسی ایران
دوره 24، شماره 1 - شماره پیاپی 61
فروردین 1395
صفحه 179-188

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 11 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 11 تیر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار