سنگ‌شناسی و ژئوشیمی سنگ‌های آتشفشانی ترشیری شمال و غرب بیرجند و شناسایی برونبوم‌های آن

نویسندگان

1 دانشگاه بیرجند

2 دانشگاه شهید بهشتی

3 پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

چکیده

سنگ­های آتشفشانی ترشیری شمال و باختر بیرجند شامل داسیت، آندزیت، آندزیت بازالتی، تراکی آندزیتی و ریولیت بوده و به سری ماگمائی آهکی- قلیایی تعلق دارند. شواهد کانی شناسی، سنگ شناسی و ژئو شیمیائی نشان می دهد که محل تشکیل این سنگ­ها با حاشیه فعال قاره­ای مطابقت دارد. آندزیت­ها و داسیت­ها غالباً به صورت گنبدهای آتشفشانی و یا به صورت دایکی، سنگ­های قدیم تر منطقه، شامل افیولیت ملانژ اواخر کرتاسه و فلیش­های اواخر کرتاسه و پالئوسن را قطع می­کند. یکی از بارزترین ویژگی­های این سنگ­ها حضور برونبوم­های متفاوت در آن­هاست. این برونبوم­ها شامل انواع زینولیتی و اتولیتی می­شوند. زینولیت­ها شامل هورنفلس­های پلیتی، آمفیبولیتی و گنیس­های تونالیتی و اتولیت­ها از نوع آندزیتی (دیوریتی) و داسیتی (تونالیتی) می­شوند. زینولیت­ها قطعات کنده شده از واحدهای افیولیت ملانژ و فلیشی کرتاسه است که حین صعود ماگما به درون آن سقوط کرده و حداقل دستخوش دو نوع دگرگونی شده­اند. دگرگونی اول از نوع گرما جنبشی بوده که به جایگیری افیولیت­ها بر پوسته قاره­ای وابسته است. طی این دگرگونی، واحدهای فلیشی به اسلیت، فیلیت و میکاشیست ؛ واحدهای بازیک مجموعه افیولیتی به آمفیبولیت و واحدهای اسیدی آن به گنیس تونالیتی تبدیل شده است. دگرگونی دوم از نوع مجاورتی و ناشی از تاثیر گرمای ماگمای مادر گدازه­ها بر برونبوم­ها بوده، به طوری که آن­ها را تا درجات متوسط و شدید دگرگون کرده است

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Petrography and Geochemistry of Tertiary Volcanic Rocks in the North and West of Birjand and Identification of Their Enclaves

چکیده [English]

The Tertiary volcanic rocks in the north and west of Birjand are dacite; andesite, basaltic andesite, trachyandesite and rhyolite.They belong to calc- alkaline from magmatic series. Mineralogcal, petrographcal and geochemical evidence show that they have formed in active continental margins. Most andesites and dacites are appeared as volcanic domes or subvolcanic dykes that injected older units contianing Late Cretaceous ophiolite melange and Late Cretaceous and Paleocene flysch. One of the most important characteristic of these rocks is the presence of enclaves with various compositions. These enclaves are xenolithic types including pelitic hornfels, amphibolitic, tonalitic gneiss and autolithic types with andesite (diorite) or dacite (tonalite) compositions. The xenoliths are fragments of older flysch and ophiolite melange units that fall to ascending magma and at least bearing two type metamorphism.The first type of metamorphism is dynamothermal that can be related to emplacement of ophiolite upon continental crust. Along with this metamorphism, flysch units change to slate, phyllite and micaschist; basic units change to amphibolite and acidic unit change to granitic geniss. Second type is contact metamorphism resulting from temperature of lava that caused these enclaves metamorphosed to medium or high grade.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Volcanic rocks- Calc-alkaline
  • enclave
  • Tertiary
  • Birjand

مراجع

[1] Camp V. E., Griffis R. J., “Character, genesis and tectonic setting of igneous rocks in Sistan suture zone”, LITHOS 15 , (1981) PP. 221-239.

[2] Tirrul R., Bell I. R., Griffis R. J., Camp V. E., “The sistan suture zone of eastern Iran”, Geological Soc. Of Amer. Bul. V. 94. (1989) pp. 134 – 150.

[3] Ohanian T., Tatavoosian Sh., "Geological map of birjand, sheet No.7855, Scale 1: 100000", Geological Survey of Iran, 1975, Final reservision: Eftekharnezhad, 1986.

[4] یوسف‌زاده محمد حسین، "پتروگرافی، ژئوشیمی و پتروژنز سنگ‌های آتشفشانی ترسیری منطقه بیرجندـ خوسف با نگرشی ویژه برانکلاوهای موجود درآن"، پایان‌نامه دوره دکتری پترولوژی، دانشگاه شهید بهشتی (در حال اجرا) .

[5] Maitre R. W. Le, "A Classification of Igneous Rocks and Glossary of Terms', Backwell. Oxford, 193pp., 1989.

[6] Jensen L. S., "A New cation plot for classifying subalkalic rocks", Ontario Division of Mines, MP 66, 22P. 1976.

[7] Irvine T., W., Baragar W. R. A., "A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks", Canadian Journal of Earth Sciences, Vol. 8, pp.523 – 548, 1971.

[8] Miyashiro A., "Volcanic rocks series in island arcs and active continental margions", American Journal of Science, Vol. 247, pp 321 – 355, 1974.

[9] Harker A., "The natural history of igneous rocks", Macmillan, New York, 384pp,1909.

[10] Gill J. B., "Orogenic Andesites and plate tectonics”, Springer, Verlag, Berlin, 1981.

[11] Leake B. E., "Nomenclature of amphiboles "Additions and revisions to the International Mineralogical Association’s amphibole nomenclature", American Mineralogist, Vol. 89 (2004) 883-887.

[12] Burnham C. W., "The importance of volatile constituents", Ch.16, pp. 439 – 82 in Yoder,H.S.(ed), The Evolution of Igneous Rocks, Fitieth Anniversry Perspectiyes, Princeton Univ. Press, Princeton, New Jersey,USA, 1979.

[13] Jakes P., White A. J. R., "Hornblendes from calcalkaline volcanic rocks of island arcs and continental margins", Am. Mineral. 57(1972) 887 – 902.

[14] Kuno H. "Petrology of Hankone volcano and the adjacent areas in Japan", Geol. Soc. Am. , Bull. 61 (1950) 975 – 1020.

[15] Carmichael I. S. E., "The petrology of Thingmuli, a Tertiary volcano in Eastern Iceland", J. Petrol.5(3)( 1964) 435 – 60.

[16] Wilson, M., "Igneous petrigenesis", Academic Division of Unwin Hyman LTD(1989).

[17] یونگ د. و همکاران، " سنگ شناختی فعالیت ماگمایی ترشیری در ناحیه لوت شمالی (خاور ایران)" ، گزارش شماره 51 سازمان زمین‌شناسی کشور (1983).

[18] Lotfi M., "Geological and geochemical investigation on the volcanogenic Pb, Zn, Cu, Sb ore mineralization in Shurab-Golechah and NW of Khur (Lut, East Iran)", Ph, D. Thesis. 151p. Uni.Humburg, (1982).

[19] Didier J., "Etue petrographique des enclaves de quelques granites du Massif Centeral Francais", Ann. Fac. Sci. Univ. Clermont – Ferrond, 23 (1964) 254p.

[20] Didier J., "Granites and Their Enclaves", The Bearing of Enclaves on the origin of granites. Development in petrology, 3 Elsevier, Amesterdam (1973)393p.

[21] Didier j., Barbarin B. "Enclaves and granite petrology", Elsevier Science Publishers (1991) 625p.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 11 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 11 تیر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار