بررسی سنگ‌شناختی و ژئوشیمیائی کانی‌های اصلی سازنده سنگ‌های آتشفشانی تفتان

بیابان گرد, حبیب الله; مرادیان, عباس

بررسی سنگ‌شناختی و ژئوشیمیائی کانی‌های اصلی سازنده سنگ‌های آتشفشانی تفتان

نویسندگان

¹ دانشگاه سیستان و بلوچستان

² دانشگاه شهید باهنرکرمان

چکیده

کوه آتشفشان تفتان در جنوب خاوری ایران، استان سیستان و بلوچستان، و به فاصله حدود یکصدکیلومتری جنوب و جنوب خاوری شهر زاهدان قرار دارد. از دیدگاه زمینشناسی این آتشفشان در انتهای زون ساختاری فلیش نهبندان - خاش و شمال زون مکران واقع شده است. بررسیهای صحرایی، سنگشناختی، و ژئوشیمیایی نشان میدهد که سنگهای این آتشفشان اغلب دارای ترکیب آندزیتی تا داسیتیاند. سنگهای این آتشفشان تنوع کانیایی زیادی ندارد و معمولاً از کانیهای اصلی پلاژیوکلاز، کوارتز، بیوتیت، هورنبلند، و پیروکسن تشکیل شدهاند. ریزپردازهای انجام شده روی کانیهای این سنگها نشان میدهد که پلاژیوکلازها فراوان، اغلب دارای منطقهبندی وارون، نرمال و نوسانی بوده و گستره ترکیبی آنها از آندزین تا لابرادوریت است. مقادیراکسید سیلیسیم آنها معمولاً از 2/57 تا 2/60 درصد وزنی متغیر است. تغییرات ترکیبی پلاژیوکلازها از مرکز تا حاشیه کاملاً مشهود و مطابق با شواهد میکروسکوپی آنها بوده که احتمالاً حاصل عواملی چون تغییر ترکیب شیمیایی ماگما توام با تغییرات فشار، اختلاط ماگمایی و تغییرات فشار بخار آب در این آتشفشان است. فرمول ساختاری آمفیبولها، میکاها و پیروکسنهای موجود در سنگهای این آتشفشان نشان میدهد که ترکیب آنها غالباً بترتیب هورنبلندمنیزیمدار، بیوتیت، هیپرستن، و دیوپسید است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geochemical and petroghraghic study of common minerals in the Taftan volcanic Rocks

چکیده [English]

Taftan volcano, is located in about 100 Km South to Southeast of Zahedan, Sistan and Baluchestan province in southeast of Iran. On geological point of view, it is located at the end of Nehbandan-Khash flysch and North Makran structural zones. Field, petrographic and geochemical studies from different samples of rocks show that the volcano mostly composed of andesitic and dacitic rocks. These rocks have no variety in mineralogy and mainly composed of plagioclase, biotite, hornblende and pyroxene minerals. Microanalyses on these minerals show that plagioclases are common minerals with reversal, oscillatory and normal zoning and are andesine to labradorite in chemical composition. Plagioclases have 57.2 to 60.2 wt% Silica contents in composition. These mineral shows variation in composition from the core to rim that is correlative with the microscopic evidence and may be resulted by changes in magma composition accompanied with pressure changes during the ascent of magma, magma mixing and variation in water pressure in magma. Structural formulate indicate that amphiboles, micas and pyroxenes minerals are magnesiohornblende, biotite, diopside and hypresthene composition, respectively

کلیدواژه‌ها [English]

Taftan
Sistan and Baluchestan
Makran
Microanalyses

مراجع

[1] Glennie K. W., “Cretaceous tectonic evolution of Arabia eastern plate margin of two oceanic, in Middle East models of Jurassic/Cretaceous carbonates systems”, (2000) 414.

[2] Stocklin J., “Structural history and tectonic of Iran”, a review, American Association of

Petroloum Geologists Bulletin. 52 (1968) 1229-1258.

[3] Berberian F., Berberian M., “Late Cretaceous and early Miocene plutonic activity in northeast Makran and central Iran”, J. Geol. Soci. London. 39 (1982) 605-614.

[4] Michard A., Goffe B., Saddiqui O., Oberhansh R., Wendt A. S., “Late Cretaceous exhumation of the Oman Blueschist and Eclogite”, A two stages extensional Mechanism. Terra Nova 6 (1994) 404-413.

[5] Ravaut P, A. L., Yahyaey A., Bayer R., Lesquer A., “Repose isostatique en Oman”, C. R. Acad. Sci. Paris. 317 (1999) 463-470.

[6] McNutt M. K., Diament M., Kogan M. G., “Variations of elastic plate thickness at continental crust”, J. Geophys. Res. 93 (1988) 8825-883.

[7] Glennie K. W., Boeuf M. G. A., Hugues Clark M. W. M., Dystuart M., Pilaar W. F. H., Reinhardt B. M., “Late Cretaceous nappe in Oman mountains and their geologic education”, Bull. Am. Ass. Pet. Geol. 57 (1973) 5-27.

[8] Nicolas A., “Structural of Ophiolites and dynamic of Oceanic lithosphere petrology and structural Geology”, 4. Kluwer. Dordrecht. (1988) 367.

[9] Ganssar A., “Catalogue of the active Volcanoues and solfatara fields of Iran”, Intern. Assoc. Volcanology. Catalogoue of the Active Volcanoes of the World, Pt.17- Appendix, P.7-20. (1966).

]10[ معین وزیری ح.، "دیباچه‌ای بر ماگماتیسم در ایران"، انتشارات دانشگاه تربیت معلم، 440 صفحه (1375).

]11[ معین وزیری ح. و سبحانی ا.، "آتشفشان تفتان"، انتشارات دانشگاه تربیت معلم،30 صفحه (1357).

]12[ بومری م.، بیابیانگرد ح.، خطیب م.، گرگیج م.، "ژئوشیمی ، پتروگرافی و نحوه تشکیل آتشفشان تفتان، جنوب شرقی ایران"، طرح بین دانشگاه سیستان و بلوچستان و دانشگاه بیرجند، 118 صفحه (1382).

[13] Nelson S. T., Montana A., “Sieve textured plajoclase in voleanic rocks produced by rapid decompression”, American Mineralogist 77 (1992) 1242-1249.

[14] Nelson S. T., Montana A., “Plajoclase vesoption textures as a consequamces of the rapid isothermal decompression of magmas” .VCEL abstracts, New Mexico Bureau of Mines and Mineral Resources. Bull. (1989) 202.

[15] Dungan M.D., Rhoders J.M., “Residual glasses and melt inclusions in basalts from DSDP Legs 45 and 46: Evidence for magma mixing”, Contri. Min. Pet. 67 (1979) 417-431.

[16] Kuo L. C., Kirkapatric R. J., “Pre- eruptive history of phyric basats from DSDP Legs 45-46: Evidences from morphology and Zoning patterns in plagioclase”, Contr. Mine. Petr.79 (1982) 13-27.

[17] Tatsumi Y., “Melting experiments on a high magnesium andesite”, Earth. Planet. Sci. Lett 84 (1981) 357-65.

[18] Shelly D., “Igneous and metamorphic rocks under the microscope”, Champan and Hall. (1993).

[19] Baxter S., Feely M., “Magma mixing and mingling textures in granitoids: examples from the Galway granite, Connemara, Ireland”, Mineralogy and Petrology 79 (2002) 63-74.

[20] Poldervaart A., Hess H.H., "Nomenclature of clinopyroxine in the system CaMgSi2O6-CaFeSi2O6-Mg2SiO6-Fe2SiO6", J.Geol.V,59 (1951) 472-476.

[21] Leak B. E., Woolley A. R., Birch W. C., Gilbert M. C., Grice J. D., Hawthone F. C., Kato A., Kisch H. J., Krivovicher V. G., Linthout K., Laird J., Mandario J., “Nomenclature of amphiboles”, Report of the subcommmitte on amphiboles of the International Mineralogical Assocciation (1997) 295-321.

[22] Speer J. A., “Mica in igneous rocks”, In: Micas, Bailey S. W. (ed; Mineralogical Society of American Review in Mineralogy 13 (1984) 299-356.

[23] Le Bas M. J., Le Maitre R. W., Streckeisen Zanehin B., “A Chemical classification of volcanic rocks based on the Total alkali–silica content”, J. Petrol. 27 (1986) 745-750.

[24] Irvine N., Bargar W. R. A., “Agued to chemical classification of the common volcanic rocks”, Canadian Journal of Earth Science.(1971) 8 523-548.

[25] Cawthorn A. G., “Some chemical controls on igneous amphibole compositions”, Geochemical et Cosmochimica Acta 49 (1979) 1319-1328.

[26] Embey-Isztin A., Dowens h., James D.E., Upton B.G. J., Dobosi G., Ingram G. A., Harmon R. S., Scharbert H. G., “The petrogenesis of Pliocene alkaline volcanic rocks from the Pannonian Basin, eastern Central Europe”, Journal of Petrology 34 (1993) 317-343.

[27] Pearce T. H., Kolisnik A. M., “Observation of plagioclase zoning using interference imaging”, Earth Science Reviews 29 (1990) 9-26.

]28[ مهرپرتو م.، و پادیر ف.، "شرح نقشه زمین‌شناسی 100000/1 تفتان"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (1382).