نقش زهاب اسیدی معدن در تشکیل کانی‌های زیست محیطی در معادن زغالسنگ کارمزد، البرز مرکزی، استان مازندران

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی گرگان

2 دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشگاه گلستان

چکیده

امروزه تشکیل زهاب اسیدی معدن یکی از مهمترین عوامل آلودگی معادن زغال­سنگ به شمار می‌آید، معادن زغال­سنگ کارمزد در استان مازندران به­عنوان یکی از بزرگترین و قدیمی­ترین مناطق تولید کننده­ی زغال­سنگ در حوضه­ی زغالی البرز مرکزی مطرح است. نمونه­برداری از زغال­سنگ، سنگ میزبان، زهاب­های معدنی و کانی­های ثانویه سطحی در تابستان 84 انجام شد. بر اساس بررسی­های هیدروژئوشیمی دو نوع زهاب در معادن زغال­سنگ کارمزد وجود دارند که شامل زهاب­های اسیدی (59/4 pH =) از نوع Mg-SO4 و زهاب­های خنثی تا قلیایی از نوع Na-HCO3-SO4  است. مهم­ترین عامل در تشکیل زهاب­های اسیدی عدم تخلیه زهاب معدنی از تونل غیر فعال 13 و تماس طولانی مدت آب با کانی­های سولفیدی است، در نتیجه غلظت SO42- همزمان با اکسایش پیریت  افزایش می­یابد. بررسی نمودارهای پراکنش بیانگر آن است که با افزایش سولفات میزان  pHو غلظت  HCO3- کاهش و EC, TDS ، (PO4)3- و غالب کاتیون­ها و فلزات سنگین افزایش می­یابد. مدل­سازی هیدروژئوشیمیایی نشان می­دهد، در زهاب­های اسیدی کانی­های ژاروسیت، آلونیت، هیدروکسیدها و اکسیدهای آهن و آلومینیوم به صورت غالب ابر اشباع است، در صورتی که کانی­های کربناتی نظیر کلسیت، دولومیت، آراگونیت و رودوکروزیت به صورت اشباع است. نتایج پراش پرتو ایکس (XRD)، حضور کانی­های ناتروژاروسیت، پیکرینگیت، هالوتریکیت، ژیپس و اکسیدها و هیدروکسیدهای آهن را در نهشته­های ناشی از زهاب اسیدی اثبات کرد. بنابر نمودارهای ژیبس لیتولوژی پدیده ی غالب و مهم­ترین عامل افزایش غلظت یونی در زهاب­های معدنی اسیدی و خنثی تا قلیایی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The role of acid mine drainage (AMD) in formation of environmental minerals in Karmozd Coal Mines, Central Alborz, Mazandran Province

چکیده [English]

Nowadays, acid mine drainage (AMD) is one of the most important problems in coal mine contamination. The Karmozd coal mines in Mazandaran Province are one of the largest and oldest coal extractions in Central Alborze Coal Basin. The samples of coals, host rocks, mine drainages and secondary surface minerals have been collected in summer season of 2005. On the basis of hydrogeochemistry studies of drainages mine in Karmozd, two types of waters including: 1) acid drainage of Mg-SO4 type (pH=4.59) and 2) alkali drainage of Na-HCO3-SO4 type has been recognized. The most important factor in acid drainage formation is non-evacuation of mine drainage in active tunnel nummber13 and a long term contact of mine drainage with sulphidic minerals. As a result, the concentration of SO42- contemporary with oxidation of pyrite is increased. The scatter diagrams indicate that with increasing SO42- which causes the pH and HCO3 to be reduced; while heavy metals, alkali metals, earth alkali metal, (PO4)3-, electrical conductivity (EC) and total dissolved solid (TDS) increase in the water. Hydrogeochemistry modeling indicates that minerals such as jarosite, alunite, iron oxide, oxyhydroxide, Al oxide and oxyhydroxide are mainly in over saturation state, while carbonate minerals like calcite, dolomite and aragonite are undersaturated. X-ray differaction (XRD) proved the existence of natrojarosite, pickeringite, halotrichite, gypsum and iron oxide and oxyhydroxide precipitated due to acid drainage. Gibbs diagram indicates that lithology is the most important factor in increasing the ionic concentration of mine drainage from acidic and neutral to alkali drained.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Acid mine drainage
  • coal
  • Karmozd mine
  • Central Alborz
  • Mazandaran province

مراجع

[1] Banks S.B., Banks D., "Abandoned mines drainage: Impact assessment and mitigation of discharges from coal mines in the UK", Engineering Geology. 60 (2001). 31-37.

[2] Gary N.F., "Environmental impact and remediation of acid mine drainage: A management problem", Environmental. Geology. 30(1997) 62-71.

[3] Kambole M.S., "Managing the water quality of the Kafue River", Physical Chemistry Earth 28 (2003) 1105-1109.

[4] Lupankwa K., Love D., Mapani B.S., Mseka S., "Impact of a base metal slimes dam on water systems, Madziwa Mine, Zimbabwe", Physical Chemistry Earth 29(2004) 1145-1151.

[5] Ferderer D.A., "U.S.Geological Survey Open–File Report 95-569", (1996) 42.

[6] Jambor J.L., "Mineralogy of sulfide- rich tailing and their oxidation products", In: Jambor, J.L. and Blowes, D.W. (eds). Short Course Handbook on Environmental Geochemistry of Sulfide Mine Waste, Mineralogical Association of Canada, Nepean, v 22 (1994) 56-102.

[7] Jambor J.L., Blowes D.W., "Theory and Applications of mineralogy in Environmental studies of sulfide- Bearing mine waste", In: Cabri, L.J. and Vaughan, D.J. (eds) Modern Approaches to Ore and Environmental Mineralogy, Mineralogical Association of Canada, Nepean, vol 27 (1998) 367-401.

[8] Dold B., "Basic concepts in environmental geochemistry of sulfide mine- wast", UNESCOY Society of Economic Geology (SEG) (2000) 58

[9] Nordstorm D.K. Alpers CN., "Negative PH, effloreseent mineralogy and consguences for environmenain Superfund site", California. Proc Natl Acad Sci USA 96(1999) 3455-3462.

[10] Wisotzky F., "Chemical Reactions in Aquifers Influenced by sulfide oxidation and in sulfide oxidation zone", Walter, G. Helmut, K. Wim, S. In Acidic Mining Lakes. Springer, (1998) 223-236.

[11] Thomas L., "coal geology", John Wiley 8 Sons Ltd (2002) 285-311.

[12] قلی‌پور م.، مظاهری الف.، رقیمی م.، شمعانیان غ.م.، "بررسی ویژگی‌های ژئوشیمیایی و کانی‌شناسی زغال‌سنگ‌های حوزه زغالی کارمزد، البرز مرکزی، استان مازندران"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، سال هفدهم، شماره 4، (1388) 655-670 ص.

[13] شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی.، "گزارش مربوط به عملیات اکتشاف زمین‌شناسی در محدوده زیرآب- کارمزد" وزارت معادن فلزات، شرکت ملی فولاد ایران (1970-1969) 193 ص.

[14] Damage Aktiongeselischaft., "The coal Deposits of Zirab- Karmozd Iran. Part 1", Geology and Coal Reserves.(1962) 181.

[15] قلی‌پور م.، مظاهری الف.، رقیمی م.، شمعانیان غ.م.، "بررسی نحوه پراکندگی اکسیدهای اصلی و عناصر جزئی و نادر در زغال‌سنگ‌های کارمزد-استان مازندران"، مجموعه مقالات چهاردهمین همایش بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، جلد 1 (1385) 262- 253 ص.

[16] شرکت زغالسنگ سامان.، "گزارش مربط به میزان استخراج زغال‌سنگ از معادن کارمزد"، (1383) 7 ص.

[17] Kim J.J., Kim S.J., Tazaki K., "mineralogical characterization of microbial ferrihydrite and schwertmannite, and mon- biogenic AL- sulfate precipitates from acid mine drainge in the Donghae mine area, Korea", Environmental Geology, vol 42(2002.) 19-31.

[18] Chadha D.K., "Proposed new diagram for geochemical classification of natural waters and interpretation of chemical data", Hydrogeology Journal, 7(1999) 431-439.

[19] Gibbs R.J., "Mechanisms controlling world water chemistry", science 17(1970)1088-1090.

[20] Parkhurst D.L., Thorstenson D.C., Plummer L.N., "PHREEQE a computer program"

[21] Merritt R.D., "Thermal alteration and rank variation of coals in the Matanuska field, south-centpal Alaska", International Journal of Coal Geology, 14 (1990) 255-276.

[22] Sullvan M., Gray N.F., Oneill C., "Synoptic overview of the Avoca- Avon more Catchment and the Avoca mines", Technical Report: 26, Water Technology Research, Trinity College. University of Dublin, (1995) 43.

[23] Alexandra N.G., Paul F.C., "Changes in geochemistry and mineralogy of thermally altered coal, Upper Hunter Vally", Australia Coal Geology. 51(2004) 197-210.

[24] Wang Y.Q., "Study on occurrence and distributions of minor and trace element in coal and its combustion products", Ph.D. Thesis, Beijing Graduate School, China University of Mining and Technology, in Chinese with English abstract, (1994) 88.

[25] احسانی م.، "گوگردزدایی زغال‌سنگ به روش استخراج محلول آبی سدیم هیدروکسید (MCL)"، نشریه شیمی و مهندسی شیمی، سال 20، شماره 1(1380) 38- 31 ص.

[26] Foos A., "Geochemical modeling of coal mine drainage, summit county", ohio Environmental Geology, vol 31(1998) 205-210.

[27] دوراندیش م.، "بررسی اثرات زیست محیطی زهاب اسیدی در معدن مس سرچشمه"، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم شهید باهنر کرمان (1381) 580 ص.

[28] Shahbpour J., Doorandish M., Abbasnejad A., "Mine drainage water from coal mine of Kerman regin, Iran", Environmental Geology, vol 47(2005) 915-925.

[29] قلی‌پور م.، مظاهری الف.، رقیمی م.، شمعانیان غ.م.،

"بررسی اثرات زیست محیطی زهاب اسیدی معدن در باطله‌های کارخانه زغال‌شویی زیرآب، استان مازندران"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، سال هفدهم، شماره 2، (1388) 173-186 ص.

[30] Geldenhuis S., bell F.G., "Acid mine drainage at a coal mine in the eastern trans vall, south Africa", Environmental Geology vol 34(1998) 235-242.

[31] Swayze G.A., etal., "Using imaging spectroscopy to map acidic mine waste", Environmental Science and Technology, vol. 34(2000) 47-54.

[32] Williams T.M., Smith B., "Hydrochemihcal characterization of acute and mine drainage at Iran Duke mine, Mazowe, Zimbabwe", Environmental Geology, vol 39(2000) 272-278.

[33] Haubrich F., Tichomivowa M., "Sulfur and oxygen isotope geochemistry of acid mine drainage – The polymetallic sulfide deposit", (Himmelfahrt Fundgrube). Freiber (Germany) Isotopes Environ, Health stud. Vol 38(2)(2002) 121-138

[34] Lee C.H. Lee, H.K. Lee, J.S. Zoo, l., "Hydro geochemistry of mine, surface and ground waters from the sanggok mine creek in the upper Chungju Lake, Republic of Korea", Environmental Geology vol 40(2001) 482-495.

[35] Ravengai D., Love D., Love I., Gratwicke B., Mandingaisa O., Owen R.J.S., "Impact of iron Duke pyrite mine on water chemistry aquatic Life- Mazowe Vally, Zimbabwe", (2005) 219-228.

[36] Chon H.T., Hwang J.H., "Geochemical characteristics of the acid mine drainage in the water system the vicinity of the Dogye coal mine of Korea", Environmental Geology and Health, 22(2000) 155-172.

[37] ناصری ح.ل.، "بررسی هیدروشیمیایی ابخوان حوضه قره سو در دشت گرگان"، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهد چمران اهواز، دانشکده علوم (1380) 119 ص.

[38] سازمان حفاظت محیط زیست.، "ضوابط و استانداردهای زیست محیطی"، انتشارات دایره سبز (1382) 150 ص.

[39] Butter D., Mills M., Davise G., Bourn G., Foolchand D., "A survey of ferruginous mine water impacts in the welsh coal filds, Welsh office contract no", WEP /138/11, NRA. Welsh Region Report, (1994) 41.

[40] Cidu R., Caboi R., Fanfani L., Frau F., "Acid drainage from sulfides hosting gold mineraliza tion (Furtei, Sadinia)", Environmental Geology 30(3/4), (1997) 231- 234.

[41] Benvenuti M., Mascaro I., Corsini F., Lattanzi P., Parini P., Tanelli G., "Mine Wast dumps and heavy metal pollution in abandoned mining district of Boccheggiano (Southern Tuscany, Italy)", Environmental Geology, 30, (3/4), (1997)238-243.

[42] Williams M., "Arsenic in mine Waters: an international Study", Environmentul Geology, 40(3), (2001)267-278.

[43] Zilberchmidt M., shpirt M., Kominitsas K., paspaliaris I., "Feasility of thermal Treatment of high sulfur coal wastes", Minerals Engineering, vol. 17(2004)175-182.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 11 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 14 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 11 تیر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار