دگرسانی کانی‌ها در دو بستر سنگی متفاوت و خاک حاصل از آن‌ها در ناحیه‌ی لاهیجان

پورمعصومی پرشکوه, معصومه; رمضانپور, حسن

دگرسانی کانی‌ها در دو بستر سنگی متفاوت و خاک حاصل از آن‌ها در ناحیه‌ی لاهیجان

نویسندگان

دانشگاه گیلان

چکیده

به منظور شناخت بهتر از چگونگی تأثیر مواد مادری در تشکیل و تکامل خاک در مناطق جنگلی لاهیجان، بررسیهای میکروسکوپی نیز در راستای آزمایشهای فیزیکوشیمیایی و کانیشناسی رس انجام شد. بدین منظور دو نیمرخ شاهد با مواد مادری گرانیت و بازالت آندزیتی در واحد فیزیوگرافی کوه در هشت کیلومتری جنوب شرقی لاهیجان، انتخاب و نمونه برداری از افقها با استفاده از جعبهی کوبینا یا کلوخه انجام شد. شناسایی کانیها و هوادیدگی آنها با میکروسکوپ قطبشی صورت گرفت و نتایج آن با نتایج حاصل از ژئوشیمی خاکها و پراش پرتو ایکس مقایسه شدند. مشاهدات میکروسکوپی علاوه بر تأیید نتایج تجزیه ی عنصری و پراش پرتو ایکس دارای نکات با اهمیت در جهت شناخت خاکهای منطقه از نظر کانیها و چگونگی هوادیدگی آنها بود. بررسی مقاطع نازک سنگ و خاک در پدون حاصل از سنگ مادر گرانیتی آثاری از هوادیدگی فلدسپارها به سریسیت و کلریت در شرایط گرمابی و کانیهای رسی در شرایط خاک را نشان داد. در مقاطع سنگ و خاک حاصل از بازالت آندزیتی نیز هوادیدگی پلاژیوکلاز (لابرادوریت) و اولیوین به کلریت و کانیهای رسی و نیز پیروکسن به آمفیبول از پدیدههای غالب بود. به علاوه، عمق بیشتر خاک در پدون حاصل از بازالت آندزیتی در مقایسه با گرانیت از آثار ریختشناسی ناشی از شدت هوادیدگی کانیهای مختلف در شرایط اقلیمی مرطوب منطقه بوده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mineral alteration of two different bedrocks and soil derived from them in Lahijan

چکیده [English]

Microscopical studies were carried out, in addition to physico-chemical and mineralogical analysis, in order to evaluate the effect of parent material and weathering on soil genesis in forest regions of Lahijan. Two representative soil pedons in mountain landform developed on granite and andesitic basalt located about 8 km southeast of Lahijan were selected and sampling were taken from each horizon by Kubiena boxes or clod. Mineral and their weathering were studied by a polarized microscope under plain and cross light and comparison was made with total elemental analysis by XRF and X-ray analysis (XRD). All evidences showed that there is a close structural relationship between the host mineral and the weathering products. Microscopic observation of soils and weathered rock derived from granite showed evidence of the alteration of feldspars to sericite and chlorite under hydrothermal condition and clay minerals under soil condition. In soils and weathered rock derived from andesitic basalt, alteration of plagioclase (labradorite) and olivine to chlorite and clay minerals as well as pyroxene to amphibole were dominant process. Moreover, higher depth of soil under andesitic basalt with comparison to granite was the morphological evidence of intense weathering effects of humid condition in the study area for different minerals.

کلیدواژه‌ها [English]

alteration
X-ray diffraction
polarized microscope
hydrothermal. َ

مراجع

[1] مر ف.، مدبری س.، "مبانی زمین شیمی"، تهران نشر دانشگاهی، (1377) 788صفحه.

[2] Jiménez-Espinosa R., Vázquez M., Jiménez-Millán J., “Differential weathering of granitic stocks and landscape effects in a Mediterranean climate, Southern Iberian Massif (Spain)”, Catena 70(2007) 243–252.

[3] Cassiaux M., Proust D., Shtari-Kauppi M., Sardini P., Leutsch Y., “Clay minerals formed during propylitic alteration of a granite and their influence on primary porosity: a multi-scale approach”, Clays and clay minerals. 54(2006) 541-554.

[4] Cho H.D., Mermut A.R., “Pedogenesis of two forest soils (Kandiustults) derived from metamorphosed granite in Korea”, Soil Sci. Soc. Am. J. 56(1992) 517-525.

[5] Suzuki M., Tagai T., Hoshi T., Takeda H., “Oriented growth of chlorite and zoisite in plagioclase as alteration products- examples of graphoepitaxy-”, Mineralogical J. 17(1994) 181-188.

[6] Eggleton R.A., Banfield J.F., “The alteration of granitic biotite to chlorite”, American Mineralogist. 70(1985) 902-910.

[7] جوانمردی م.، داودیان دهکردی ع.، "بررسی بازالت‌های جنوب اسد آباد در شمال خاوری کوهپایه (استان اصفهان) با نگاهی بر دگرگونی با درجه بسیار ضعیف رخ داده بر آنها"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، شماره 1(1388) ص 29-42.

[8] رمضانپور ح.، حسامی ر.، زنجانچی م.، "کانی‌شناسی بخش رس و ژئوشیمی خاک‌های تشکیل شده از سنگ‌های مادری دگرگون و آذرین قلیایی در ناحیه لاهیجان"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، شماره 2( 1386) ص 383-400.

[9] فرهنگی ن.، "تأثیر مواد مادری روی برخی خصوصیات فیزیکوشیمیایی و کانی‌شناسی خاک‌های گیلان"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان، (1384).

[10] حسامی ر.، "مطالعه آبشویی، انتقال مواد و تکامل خاک در برخی خاک‌های جنگلی ناحیه لاهیجان"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان،(1384).

[11] موسسه خاکشناسی وحاصلخیزی خاک، "گزارش ارزیابی منابع و استعداد اراضی چابکسر، رشت، بندر انزلی"، نشریه ش 414(1353).

[12] درویش زاده ع.، "زمین‌شناسی ایران"، نشر دانش امروز، (1370) 901 صفحه.

[13] Arocena J.M., Pawluk S.M., Dudas J., “Sericites in feldspars as source of 2:1 phyllosilicates in selected sandy soils”, Soil Sci. Soc. Am. J. 57(1993) 1634-1640.

[14] Fanning D.S., Keramidas V.S., El-Desoky M.A., “Micas. Pages 551-634 In: Dixon and S. B. Weed, eds. Minerals in soil environments. 2nd ed”, SSSA Book Series No. 1. Madison, WI.( 1989).

[15] Lee K.Y., “Some hydrothermal effects in a volcanic rock from a Well Boring Sanborn County South Dakota”, State geological Survey, Vermillion,( 1957) 117-122.

[16] اسماعیلی د.، افشونی ز.، ولی زاده م.، "بررسی کانی‌شناسی و رفتار عناصر خاکی در زون‌های دگرسان گرمابی توده گرانیتوئیدی آستانه (جنوب باختری اراک، استان مرکزی)"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، شماره 1(1388) ص 65- 72.

[17] Delvigne J., Bisdom E.B.A., Sleeman J., Stoops G., “Olivines, their psudomorphs and secondary products. Pe´dologie”, 29 (1979) 247–309.

[18] Allen B.I., Hajek B.F., “Mineral occurrence in soil environments”, In: J.B. Dixon and S.B. Weed. Minerals in soil environment. 2nd edition. Soil Sci. Soc. A.Madioson, WI 1989.

[19] Borchardt G., Smectite In: J.B.Dixon and S.B. Weed (ed), “Mineral sin soil envoironments.”, edition. Soil Sci. Am. Madison, WI. (1989) 675-718.