شیمی برخی از کانی‌های موجود در باتولیت گرانیتوئیدی شیرکوه، جنوب غرب یزد

شیبی, مریم; اسماعیلی, داریوش

شیمی برخی از کانی‌های موجود در باتولیت گرانیتوئیدی شیرکوه، جنوب غرب یزد

نویسندگان

¹ دانشگاه صنعتی شاهرود

² دانشگاه تهران

چکیده

باتولیت گرانیتوئیدی نوع S شیرکوه که بخشی از زون ساختاری ایران مرکزی را در جنوبغربی شهرستان یزد تشکیل می‌دهد، از سه واحد گرانودیوریتی، مونزوگرانیتی و لوکوگرانیتی تشکیل شده است. تغییرات ترکیبی مشاهده شده در پلاژیوکلازها نشان می‌دهد که گرانودیوریتها، مذابهای غنی از پلاژیوکلاز‌های با مراکز کلسیک، مونزوگرانیتهای مذاب جدا شده از گرانودیوریتها و لوکوگرانیتها مذابهای باقی‌مانده تاخیری هستند. بهطور کلی، همهی بیوتیتهای مورد بررسی دارای AlIV بالا هستند (٢/٣ تا ٢/٦ اتم بر واحد فرمولی) که از مشخصات شاخص گرانیتهای پرآلومین است. گارنت‌های غنی از آلماندن نیز به انواع گارنتهای ماگمایی موجود در توده‌های نفوذی پرآلومین شباهت دارند. هر دو نوع مسکویت اولیه و ثانویه نیز در گرانیتهای شیرکوه دیده میشوند. غالب مونازیت‌های باتولیت گرانیتی شیرکوه از دو عضو پایانهی مونازیت و برابانتیت [CaTh(PO4)2] تشکیل شدهاند. حضور دانه‌های همگن شکل‌دار بزرگ مونازیت فقیر از Th وU همراه با بلورهای ریز برابانتیت درون و در سطح آپاتیت با انواع مونازیتهای حاصل از انحلال ناجور آپاتیت طی آناتکسی سنگهای رسوبی- دگرگون همخوانی دارد. محتوای کمتر از١٠% هماتیتی که در کانیهای کدر همراه با مجموعهی بیوتیت ± سیلیمانیت در برگرفته شده است به شرایط احیایی اعمال شده از یک خاستگاه رسوبی دارای گرافیت وابسته است. با توجه به مجموعهی کانیهای موجود در باتولیت شیرکوه، حضور بیوتیتهای رستیتی و نیز دمای تشکیل گرانیت یاد شده (به طور متوسط 820 درجهی سانتی‌گراد) که بر اساس دمای اشباع شده از زیرکن بدست آمده است می‌توان ادعا کرد که گرانیت یاد شده از ذوب بخشی بیوتیت در دمای در حدود ٧٥٠ تا ٨٥٠ درجهی سانتی‌گراد به وجود آمده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The chemistry of some minerals from the Shir-Kuh granitoid batholith, South-west of Yazd

چکیده [English]

The S-type granitoid batholith of Shir-Kuh, which is part of central Iran Zone, is located in SW of Yazd and consists of three main granodioritic, monzogranitic and leucogranitic units. The systematic changes in the composition of plagioclase reveal that the granodiorite have been a calcic core plagioclase-rich magma, the monzogranites is a differentiated melt, and the leucogranite is a late residual melt. Totally, all biotites have high AlVI (3.2 to 6.2 apfu) which is characteristic of peraluminous granites. The high almandine component of garnet is similar to those in other peraluminous plutons and, in particular, to the magmatic garnets. Muscovite appears as both primary and secondary-looking grains. Monazite occurs as two types of chemically crystals: monazite and brabantite [CaTh (PO4)2]. The observed homogeneous grains of Th and U poor monazite and tiny microcrystals of brabantite inside the apatite indicate dissolution of apatite during anatexis of sedimentary-metamorphic rocks. Little hematite (less than 10%) composition, which included within restitic biotite ± silimanite assemblages consistent with the idea that the Shir-Kuh granite is generated from the sedimentary source materials contained graphite. Considering the mineral assemblages, presented in the batholith, the fact that some biotites may represent restite and the mean temperature of 820°C is in agreement with the saturation thermometry; such liquids may have formed at a temperature 750 to 850°C by dehydration melting of biotite.

کلیدواژه‌ها [English]

garnet
biotite
monazite
S-type granite
peraluminous magma
Shir-Kuh granite

مراجع

[1] Harangi S. Z., Downes H., Kósa L., Szabó C.S., Thirwall M.F., Mason P.R.D., Mattey D., "Almandine garnet in calc-alkaline volcanic rocks of northern Panonnian basin (east-central Europe)", Geochemistry, petrogenesis and geodynamic implications. Journal of Petrology 42 (2001) 1813–1843.

[2] Kawabata H., Takafuji N., "Origin of garnet crystals in calcalkaline volcanic rocks from the Setouchi volcanic belt", Japan Mineralogical Magazine 69 (2005) 59–179.

[3] Sengor A.M.C., "A new model for the late Paleozoic–Mesozoic tectonic evolution of Iran and implications for Oman", In: Robertson, A. H. F., Searle, M.P., Ries, A.C. (Eds.), "The Geology and Tectonics of the Oman Region", Geological Society of London. Special Publication 22 (1990) 278–281.

[4] Sheibi M., Esmaeily D., Nedelec A., Bouchez J. L., Kananian A., "Geochemistry and petrology of garnet-bearing S-type Shir-Kuh Granite, southwest Yazd, Central Iran", Island Arc19 (2010) 292–312.

[5] White A. R. G., "Water, restite and granite mineralization", Australian Journal of Earth Sciences 48 (2001) 551–555.

[6] Chappell B. W., White A. J. R., Wyborn D., "The importance of residual source material (restite) in granite petrogenesis", Journal of Petrology 28 (1987) 1111–1138.

[7] Clarke D.B., Dorais M., Barbarin B., et al., "Occurrence and origin of andalusite in peraluminous felsic igneous rocks", Journal of Petrology 46 (2005) 441–472.

[8] Troger W.E., "Optische Bestimmung der gesteinsbildenden Minerale, Teil 2", Scheweizerbartsche Verlagsbuchhandlung, Stuttgart (1982) 822 pp.

[9] Abdel Rahman A.M., "Nature of biotites from alkaline, calc-alkaline and peraluminous magmas", Journal of Petrology 35 (1994) 525 -541

[10] Dahlquist J.A., Galindo C., Pankhurst R.J., Rapela C.W, Alasino P.H., Savedra J., Fanning C.M., "Magmatic evolution of the Peٌَn Rosado granite: Petrogenesis of garnet-bearing granitoids", Lithos 95 (2007) 177–207.

[11] Miller C. F., Stoddard E. F., "The role of manganese in the paragenesis of magmatic garnet: an example from the Old Woman Piute Range, California", Journal of Geology 89 (1981) 233–246.

[12] Green T.H., Ringwood A. E., "Crystallization of garnet-bearing rhyodacite under high-pressure hydrous conditions", Journal of Geological Society of Australia 19 (1972) 203–212.

[13] du Bray E.A., "Garnet compositions and their use as indicators of peraluminous granitoid petrogenesis-southeastern Arabian Shield", Contribution of Mineralogy and Petrology 100 (1988) 205–212.

[14] Miller C.F., Stoddard E. F., "The role of manganese in the paragenesis of magmatic garnet: an example from the Old Woman Piute Range, California", Journal of Geology 89 (1981) 233–246.

[15] Barbarin B., "Genesis of the two main types of peraluminous granitoids", Journal of Geology 24 (1996) 295-298.

[16] Speer J.A., "Micas in igneous rocks. Reviews in mineralogy", Mineralogical Society of America 13 (1984) 57–368.

[17] Białek D.,"Zawidów granodiorite from the Lusatian massif in SW Poland Granitoids in Poland", AM Monograph No. 1 (2007) 89-99.

[18] Förster H.-J., Harlov D.E., "Monazite-(Ce) – huttonite solid-solutions in granulite-facies metabasites from the Ivrea–Verbano Zone, Italy", Mineralogical Magazine 63 (1999) 587- 594.

[19] Pan Y., "Zircon- and monazite-forming metamorphic reactions at Manitouwadge, Ontario", The Canadian Mineralogist 35 (1997) 105-I8.

[20] Wolf M.D., ondon, D., "Incongruent dissolution of REE- and Sr-rich apatite in peraluminous granitic liquids: Differential apatite, monazite, and xenotime solubilities during anatexis", American Mineralogist 80 (1995) 765–775.

[21] Forster H.-J., "The chemical composition of REEY- Th-U-rich accessory minerals in peraluminous granites of the Erzgebirge-Fichtelgebirge region, Germany. Part I: The monazite-(Ce)-brabantite solid solution series", American Mineralogist 83 (1998) 259-72.

[22] Bowie S.H.U., Horne J.E.T., "Cheralite, a new mineral of the monazite group", Mineralogical Magazine 30 (1953) 93-99.

[23] Whalen J.B., Chappell B. W., "Opaque mineralogy and mafic mineral chemistry of I- and S-type granites of the Lachlan fold belt. Southeast Australia", American Mineralogist 73 (1988) 281-296.

[24] Morgan V G. B., D.London, Luedke R.G., "Petrochemistry of Late Miocene Peraluminous Silicic Volcanic Rocks from the Morococala Field, Bolivia", Journal of Petrology 39 (1998) N. 4, 601-632.

[25] Watsone E. B., Harrison T. M., "Zircon saturation revisited: Temperature and composition effects in a variety of crustal magma types", Earth and Planetary Science Letters 64 (1983) 295–304.

[26] Patino Douce A. E., Harris N., "Experimental constraints on Himalayan anatexis", Journal of Petrology 39 (1998) 689–710.

[27] Clemens J.D, Vielzeuf D., "Constraints on melting and magma production in the crust", Earth and Planetary Science Letters 86 (1987) 287-306.

[28] Thompson A. B., Algor J. R., "Model systems for anatexis in pelitic rocks: I. Theory of melting reactions in the systems KAlO2-NaAlO2-Al2O3-SiO2-H2O", Contribution of Mineralogy and Petrology 63 (1977) 247–269.

[29] Patiño-Douce A.E., Johnston A.D., "Phase equilibria and melt productivity in the pelitic system: implications for the origin of peraluminous granitoids and aluminous granulites", Contribution of Mineralogy and Petrology (1991), Pet. 107:202–218.

[30] Vielzeuf D, Montel JM., "Partial melting of metagreywackes. Part l. Fluid-absent experiments and phase relationships", Contribution of Mineralogy and Petrology 117 (1994) 375–393.

[31] Chen G.N., Grapes R., "Granite Genesis: In Situ Melting and Crustal Evolution", Springer, (2007) 278p.

[32] Shabani A.A.T., Lalonde A.E., Whalen J.B., "Composition of biotite from granitic rocks of the Canadian Appalachian orogen: a potential tectonomagmatic indicator?" Canadian Mineralogist 41 (2003) 1381–1396.