کانی‌سازی اپی‌ترمال آنتیموان در منطقه‌ی ارغش: کانی‌شناسی، دگرسانی و زمین شیمی

نوری اصل, فرزانه; شمعانیان, غلامحسین; شفیعی, بهنام; عظیم محسنی, مجید; جعفری, محمد

کانی‌سازی اپی‌ترمال آنتیموان در منطقه‌ی ارغش: کانی‌شناسی، دگرسانی و زمین شیمی

نویسندگان

¹ دانشگاه گلستان

² سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی

چکیده

کانسار آنتیموان ارغش در جنوب نیشابور و در بخش شرقی زون سبزوار واقع شدهاست. این کانسار در مجموعهای از سنگهای آتشفشانی و نفوذی وابسته به ائوسن تا الیگوسن تشکیل شدهاست. کانی سازی از نوع پرکنندهی فضای خالی است و به‌صورت رگهها، رگچههای نامنظم و برش‌های گرمابی رخنمون دارد. کانی‌شناسی رگه‌ها نسبتاً ساده است و استیبنیت کانی اولیه آنتیموان‌دار است. کانیهای پیریت، کالکوپیریت و اسفالریت سولفیدهای دیگری هستند که همراه با استیبنیت یافت می‌شوند. کوارتز، ایلیت، آدولاریا، کلریت، اپیدوت، کلسیت و کائولینیت مهمترین کانی‌های باطلهی گرمابی را تشکیل میدهند که در اطراف رگه‌ها تشکیل شده‌اند. دگرسانی گرمابی در اطراف رگهها دارای منطقهبندی است و سه نوع اصلی سیلیسی شدن در فاصلهی نزدیک به رگهها، دگرسانی رسی پیرامون رگهها و دگرسانی پروپیلیتی در فاصلهی دور از رگهها را تشکیل میدهند. شدت دگرسانی رسی و سیلیسی شدن با افزایش عمق و دور شدن از رگهها کاهش مییابد. ارزیابی دادههای زمین شیمیایی بر پایه تحلیلهای آماری چند متغیره، نشان دهندهی همبستگی مثبت بین عناصر Zn، Ag، As و Sb و الگوی توزیع مشابه این عناصر در گمانههای مورد بررسی است. ویژگی‌های کانی‌شناسی، دگرسانی و زمین شیمیایی منطقهی مورد بررسی و مقایسهی آن با کانسارهای اپی‌ترمال نشان میدهد که سامانهی رگهای کوارتز- آنتیموان ارغش در یک محیط اپی‌ترمال از نوع سولفیدی شدن پایین تشکیل شدهاست. این داده‌ها نشان می‌دهد که جوشش و سردشدگی محلول گرمابی از مهمترین فرایندهای نهشت کانسنگ در منطقهی مورد بررسی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Epithermal antimony mineralization at Arghash District: mineralogy, alteration and geochemistry

چکیده [English]

The Argash antimony ore deposit is located at south of Neyshabour and the eastern part of the Sabzevar zone. This deposit occurs within a sequence of Eocene-Oligocene volcanic-intrusion rocks. The mineralization occurs as open space filling, taking place as irregular veins, veinlets and hydrothermal breccias. The mineralogy of the veins is comparatively simple. The primary antimony-bearing mineral is stibnite. Other sulfides have been found in association with stibnite are pyrite, chalcopyrite and sphalerite. Quartz, illite, adularia, chlorite, epidote and kaolinite are the main hydrothermalg gangue minerals occurring around the veins. Hydrothermal alteration is zoned around the veins and consists of three major types including silicification within the immediate veins, argillic alteration enveloping the veins, and propylitic alteration distal to the veins. The intensity of silicification and argillic alteration decreases with depth and away from the veins. The evaluation of the geochemical data set based on multivariate statistical analyses indicates positive correlation between Zn, Ag, As and Sb and the same distribution pattern of these elements in the boreholes. The mineralogic, alteration and geochemical characteristics of the studied area and comparison with epithermal ore deposits indicate that the Arghash quartz-antimony veins represent an epithermal system of the low-sulfidation type. This data suggests that boiling and cooling were the main ore deposition processes in the area.

کلیدواژه‌ها [English]

epithermal
alteration
Stibnite
Cooling
Boiling
arghash

مراجع

[1] پور‌لطیفی ع.، "گزارش نقشه زمین‌شناسی منطقه ارغش، جنوب ‌نیشابور با مقیاس 1:20000، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور"، گزارش انتشار نیافته، (1377) 115ص.

[2] کوثری س.، "اکتشافات ژئوشیمیایی نیمه تفضیلی منطقه ارغش، طرح اکتشاف طلا، جنوب نیشابور"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، جلد اول (1377).

[3] شمعانیان غ.ح.، "گزارش اکتشافات چکشی منطقه ارغش، جنوب‌ نیشابور با مقیاس 1:20000، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور"، گزارش انتشار نیافته، (1377) 75ص.

[4] کیوانفر م.، عسکری ع.، "گزارش نقشه زمین شناسی– معدنی1:5000 ناحیه معدنی ارغش- چشمه زرد، جنوب نیشابور، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور"، گزارش انتشار نیافته، ( 1379) 46ص.

[5] Ashrafpour E., Ansedell K.M., Alirezaei S., " Sulfur,carbon and oxygen Isotoep Variations of Sulfide and carbonate in Argash Gold prospect, Southwest Neishabour, Northeastern Iran", Geosciences, Quarterly Journal of the Geological Survey of Iran 70 (1386) 174-183.

]6[ Spices O., Lench G., Mihm A., "Geochemistry of the post –ophiolitic Tertiary volcanic between Sabzevar and Quchan/NE-Iran", Geological survey of Iran, report No, 51 (1983) 247-267.

[7] Simmons S.F., Browne R.L., "Hydrothermal minerals and precious metals in the Broadland Ohaaki geothermal system implication for understanding low sulfidation epithermal environments" ,Economic Geology 95 (2000) 971-999.

[8] Aral H., "Antimony mineralization in the Northern Murat Dagi (Western Turkey)", Economic Geology 84) 1989 ) 780-787 .

[9] Reyes A.G., "Petrology of Philippine geothermal systems and the application of alteration mineralogy to their assessment", Journal of Volcanol-ogy and Geothermal Research 43 (1990) 279-309

[10] Buchanan L.J., "Precious metal deposits associated with volcanic environments in the southwest", Arizona Geological Society Digest 14 (1981) 237-262.

[11] Gamprubi A., Partida E.G., Iriondo A., Levresse G., "Mineralogy, fluid characteristics, and depositional environment of the Paleocene epithermal Au-Ag deposits of the El Barqueno district, Jalisco, Mexico", Economic Geology 101 (2006) 235-247.

[12] Hedenquist J.W., Arribas R.A., Gonzales-Urien E., "Exploration for epithermal gold deoposits", SEG reviews 13 (2000) 245-277.

[13] White N.C., Hedenquist J.W., "Epithermal gold deposits: styles, characteristics and exploration", Society of Economic Geologists Newsletter 23 (1995) 9-13.

[14] Simmons S. F., White N. C., John D. A., "Geological characteristics of epithermal precious and base metal deposits", Economic Geology 100th Anniversary )2005( 485-522.

[15] Hedenquist J.F., Arribas A., Reynolds T.J., "Evolution of an intrusion-centered hydrothermal system; Far Southeast-Lepanto porphyry and epithermal Cu-Au deposits, Philippines", Economic Geology 93 (1998) 373-404.

[16] میسون ب.، کارلتون ب.م.، "اصول ژئوشیمی" مترجم: مر.ف.، شرفی ع.ا.، انتشارات دانشگاه شیراز، (1383) 566ص.

[17] Davice C., "Statistics and Data Analysis in Geology", Third edition. John Wiley& Sons Inc, 638 (2002).

[18] Albinson T., Norman D.I., Cole D., Chomiak B., "Controls on formation of low-sulfidation epithermal deposits in Mexico: constraints from fluide inclusion and stable isotope data", Society of Economic Geology 8 (2001) 1-32.

[19] Brown P.R.L., Ellis .A.J., "The Ohaki-Broadlands geothermal area, New Zealand: Mineralogy and related geochemistry", American Journal of Science 269 (1970) 97-131.

[20] Simmons SF., Christenson BW., "Origins of calcite in a boiling geothermal system", AM J Sci 294 (1994) 361-400.

[21] Dong G., Morrison G., Jaireth S., "Quartz textures in epithermal veins, Queensland: classification, origin, and implication", Economic Geology 90 (1995) 1841-1856.

[22] Simpson M.P., Mauk G.L., Simmons S.F., "Hydrothermal Alteration and Hydrologic Evolution of the Golden Cross Epithermal Au-Ag Deposit, New Zealand", Economic Geology 96 (2001) 773-796.

[23] Mauk J.L., Simpson M.P., "Geochemistry and Stable isotope composition of altered rocks at the Golden Cross epithermal Au-Ag deposit, New Zealand", Economic Geology 102 (2007) 841-871.

[24] Kuscu l., Erler A., "Pyrite Deformation Textures in the Deposits of the KüreMining District (Kastamonu-Turkey) ",Turkish Journal of Earth Sciences11 (2002) 205-215.

[25] Ortega L., Oyarzun R., Gallego M., "The Mari Rosa late Hereynian Sb-Au deposit, western Spain Geology and geochemistry of the mineralizing processes", Miner Deposita 3 (1996) 172-187.