بررسی‌های کانی‌شناسی آپاتیت‌های کانسار قره‌آغاج ارومیه از دیدگاه فرآوری

مهدیلو, اکبر; ایران نژاد, مهدی

بررسی‌های کانی‌شناسی آپاتیت‌های کانسار قره‌آغاج ارومیه از دیدگاه فرآوری

نویسندگان

دانشگاه صنعتی امیرکبیر

چکیده

کانسار قره‌آغاج واقع در 36 کیلومتری شمال-غرب ارومیه، از جمله ذخایر تیتانیم و فسفات محسوب می‌شود. پیجوئیهای اولیه حاکی از وجود 102 میلیون تن کانسنگ فسفات با عیار متوسط 3/2 درصد P < sub>2O5 در این کانسار است. در این پژوهش بررسیهای نمونهی معرف تهیه شده با استفاده از XRD، XRF، میکروسکوپ‌ نوری و میکروسکوپ‌ الکترونی مجهز به EDX انجام شد. این بررسیها نشان داد که کانی‌های ایلمنیت، منیتیت و آپاتیت کانی‌های با ارزش موجود در کانسنگ هستند. کانی‌های گانگ همراه شامل کلینوپیروکسن، ارتوپیروکسن، اولیوین، آمفیبول و برخی از کانی‌های ثانویه مانند کلریت و آکتینولیت حاصل از دگرسانی پیروکسن و اولیوین هستند. آپاتیت موجود در نمونه از نوع فلوئور-آپاتیت بوده و از نظر بافت به دو شکل دیده میشوند، نوع اول که بخش غالب را تشکیل می‌دهد، آپاتیت‌های درگیر با کانی‌های ایلمنیت، منیتیت و گانگ هستند که درجهی آزادی آنها حدود 60 میکرون است. نوع دوم آپاتیت‌هایی هستند که بهصورت درونگیر در کانی‌های ایلمنیت و منیتیت قرار گرفته و دارای ابعاد کوچک‌تر از 20 میکرون بوده و به راحتی قابل بازیابی نیستند. آزمایش‌های جدایش با آبگونهای سنگین نشان داد که چگالی کانی آپاتیت در حدود 9/2 تا 3 است. بنابراین بخش عمدهی آپاتیت‌های نوع اول در فرآیند جدایش ثقلی کانسنگ به منظور تولید ایلمنیت و منیتیت پرعیار، به بخش باطله منتقل می‌شوند. این آپاتیت‌ها را که بیشتر همراه کانی‌های گانگ سیلیکاتی هستند، می‌توان به روش شناورسازی مورد بازیابی قرار داد. به عبارت دیگر کنسانتره آپاتیت بهعنوان محصول جانبی فرآیند تولید کنسانتره ایلمنیت محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mineralogical studies of apatites of Gara-aghaj deposit from mineral processing viewpoint

چکیده [English]

Gara-aghaj deposit located 36km northwest of urumieh is one of the titanium-phosphorous resources in Iran. The previous exploration studies indicated that there is 102Mt phosphorous ore deposit with average grading of 2.3% P < sub>2O5. In this research, the mineralogical studies of collected representative samples were performed by XRD, XRF, optical microscopy and SEM equipped by EDX. These studies indicated that ilmenite, magnetite and apatite are the main valuable minerals. The gangue minerals consist of the silicate minerals such as pyroxene, olivine, plagioclase and some secondary minerals. Analysis of apatite by EDX showed the presence of fluor-apatite in the ore. From textural viewpoint, apatites is mainly interlocked with ilmenite, magnetite and some gangue minerals with 60 microns liberation degree but there are some inclusions of apatite inside ilmenite and magnetite. The heavy liquid separation tests indicated that the first type of apatites, with density of 3, is mainly concentrated in tailing of gravity separation methods. This type of apatites is recoverable by flotation method. So, apatite concentrate can be obtained as a by-product of ilmenite concentration process by gravity methods.

کلیدواژه‌ها [English]

Phosphate
titanium
apatite
ilmenite
flotation

مراجع

[1] Ricardo C. Santana, Ana C.C. Farnese, Marília C.B. Fortes, Carlos H. Ataíde, Marcos A.S. Barrozo, “Influence of particle size and reagent dosage on the performance of apatite flotation”, Separation and Purification Technology Vol. 64, (2008) pp. 8-15.

[2] Abdel-Zaher M. Abouzeid, "Physical and thermal treatment of phosphate ores — an overview", International Journal of Mineral Processing, Vol. 85, (2008) pp. 59–84.

[3] Guimara˜es R.C., Araujo A.C., Peres A.E.C., 2005, "Reagents in igneous phosphate ores flotation”, Minerals Engineering, Vol. 18, pp. 199–204.

[4] Deer W.A., Howie R.A., Zussman J., "An Introduction to The Rock –Forming Minerals", Longman Scientific & Technical Pub (1991).

[5] Sant Agostino L. M., Alves P. R., Shimabukuro N., Bonas T.B., "Applied mineralogy as a tool for mine planning of phosphate rock", Minerals Engineering, Vol. 14, No. 12, (2001) pp. 1649-1657.

[6] VonGruenewalt G., "Ilmenite-apatite enrichment in the Upper Zone of Bushveld Complex: a major titanium rock phosphate resource", International Geological Review, Vol. 35, (1993) pp. 987–1000.

[7] Tollari N., Barnes S.-J., Cox R. A., Nabil H., "Trace element concentrations in apatite's from the Sept-Îles Intrusive Suite, Canada — Implications for the genesis of nelsonites", Chemical Geology, Vol. 252, (2008) pp.180–190.

[8] Nabil H., Barnes S., Higgins M., "Genesis of phosphorous and titanium deposits in Sept-Iles mafic intrusion", Mining industry conference and exhibition, Abstract, Montreal, May 4–7, (2003).

[9] kärkkäinen k., Appelqvist H., "Genesis of a low-grade apatite-ilmenite-magnetite deposit in the Kauhajärvi gabbro, western Finland", Mineralium Deposita, Vol. 34, (1999) pp.754–769.

[10] Olli Sarapää, Niilo Kärkkäinen, Tegist Chernet, Jaana Lohva, Timo Ahtola, " Exploration results and mineralogical studies on the Lumikangas apatite-ilmenite gabbro, Kauhajoki, Western Finland", Geological Survey of Finland, Special Paper, (2005) pp.31-38.

[11] Luiz A. F. Barros, Eliomar E. Ferreira, Antonio E. C. Peres, "Floatability of apatites and gangue minerals of an igneous phosphate ore", Minerals Engineering, Vol. 21, (2008) pp. 994–999.

[12] شرکت مهندسین مشاور کاوشگران؛ "گزارش طرح اکتشاف نیمه تفصیلی تیتان و فسفات در منطقه قره آغاج ارومیه"، (1375).

[13] مهدیلو اکبر، "مطالعات کانه آرایی کانسنگ تیتانیم قره آغاج به روشهای فیزیکی ، پایان نامه کارشناسی ارشد ؛ دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک تهران ) (1382).

[14] Mehdilo A., Irannajad M., "Applied Mineralogical Studies on Iranian Hard Rock Titanium Deposit”, Journal of Minerals & Materials Characterization & Engineering, Vol. 9, No.3, (2010) pp.247-262.

[15] Irannajad M., Mehdilo A., "Laboratory-Based Flowsheet Development of Iranian Ilmenite Upgrading", XXIII International Mineral Processing Congress, 3 September 2006 Istanbul, Turkey (IMCET) (2007).

[16] Irannajad M., Mehdilo A., "Concentration of Iranian Titanium Ore by Physical Methods", 2nd International Gravity Concentration Symposium (Gravity 04), Perth, Australia (2004).

[17] نعمت اللهی حسین، "کانه آرایی"، جلد اول (چاپ دوم)؛ انتشارات دانشگاه تهران (1375).