شناسایی هاله‌های پراکندگی دومین و توزیع ژئوشیمیایی عناصر در خاک‌های پیرامون نشانه‌ی معدنی طلا-تنگستن تاریک‌دره، شمال‌خاوری ایران

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

منطقه­ی اکتشافی طلا-تنگستن تاریک­دره، در شمال شرقی ایران و در مرز زون ساختاری ایران­مرکزی وکپه­داغ قرار دارد. توده­ی گرانیتوئیدی تربت­جام مهم­ترین جلوه­ی ماگماتیسم منطقه است که با روندی شمال باختری-جنوب خاوری در نهشته­های شیلی زغال­دار، سیلتستونی و ماسه سنگی سازند میانکوهی با سن تریاس، نفوذ و آن­ها را در اطراف و تا فواصل چند ده متر به هورنفلس تبدیل کرده است. بررسی­کانی­های سنگین در منطقه منجر به شناسایی کانی­های طلا، شئلیت، آرسنوپیریت، مالاکیت، باریت، جاروسیت، هماتیت، مگنتیت، اسپیکولاریت، گالن، پیریت، گارنت شد. برداشت­های ژئوشیمیایی رسوب­های رودخانه­ای نیز بی­هنجاری­هایی از عناصر As, Cu, Bi, Co, W, Fe, Ti را آشکار نموده و همبستگی مثبت و معنی­دار طلا با عناصر As, Bi, Cu را نشان داده است. کاوش­های بعدی روی نمونه­برداری از خاک­های برجای پیرامون توده­های نفوذی متمرکز و با تعیین پارامترهای آماری توزیع عناصر و با برازش داده­های لگاریتمی، و استفاده از نتایج آن­ها، حدود آستانه­ی بی­هنجاری و مقادیرکمی بی­هنجاری­های ممکن و احتمالی تعیین شدند. در بخش آمار چند متغیره و تحلیل عاملی مجموعه همبسته­ی عناصر As, Cu, Au, Co, Fe, Mn, Ti, (W, Sb) رابطه­ی معنی­دار و آینه­ی تمام نمایی از کانی­سازی طلا دراین منطقه دیده می­شود. با بررسی­های انجام شده و یافته­های وابسته به کانی­های سنگین، رسوب آبراهه­ای و خاک، همگونی جالب توجه این محیط­ها در نمایش ناهنجاری­های عناصر As, Au و تا حدودی Cu به­دست آمد. مهم­ترین نتایج در نقشه­ی هاله­های پراکندگی دومین عنصر طلا و ردیاب­های آن، همچون As, Cu, Bi و نقشه­ی تحلیل عاملی (F1) و معیار جمعی (Ad)، موید حضور و پتانسیل بالای منطقه­ی تاریک دره از دیدگاه طلاست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying secondary dispersion halos and geochemical element distribution in soils on the Tarikdarreh Au-W prospect area, north of Torbat-e-Jam, NE Iran

چکیده [English]

Tarikdarreh prospect area is situated in northeastern Iran at the boundary between Central Iran and Kopet-Dagh structural zones. Torbat-e-Jam granitoid intrusion of Triassic age is the main magmatic display in the district. These plutonic rocks with NW-SE trending intruded Miankouhi Formation (Upper Triassic) consisting of coaly shale, siltstone and sandstone converting those to hornfels for tens of meters around the plutons. Heavy mineral studies resulted in detecting minerals such as gold, scheelite, arsenopyrite, malachite, barite, jarosite, hematite, magnetite, specularite, galena, pyrite and garnet. Stream sediment analysis have shown anomalies of As, Cu, Bi, Co, W, Fe and Ti and a positive relationship between gold and As, Bi and Cu. Further exploration based on systematic sampling of soils around the plutonic rocks through determining statistical parameters for distribution of elements and fitting variogram of logarithmic data, has determined the anomaly threshold and quantified possible and probable anomalies. According to multi-variable statistics and factor analysis, the As, Cu, Au, Co, Fe, Mn and Ti, (W, Sb) package has a meaningful relationship with gold mineralization. The accomplished studies, as well as findings from heavy mineral, stream sediment and soil sampling show an interesting display of As, Au and to some extent Cu anomalies. Secondary dispersion halo maps for gold and its pathfinder elements such as As, Cu and Bi as well as factor analysis and additive index imply a high potential for gold in the Tarikdarreh prospect area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : gold
  • pathfinder elements
  • secondary dispersion halos
  • soil geochemical anomalies Tarikdarreh
  • Iran
[1] Williams G. j., - "Note on the mineralization in Cheshmegool area, khorasan", Geo, Sur of Iran, (1965) 3 p.

[2] بهروزی ا. و همکاران.، "نقشه زمین شناسی چهار گوش تربت جام، مقیاس1:250000"، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، (1993).

[3] اکرمی م. ع.، "بررسی پترولوژی و ژئوشیمی توده گرانیتوئیدی تربت جام و هاله دگرگونی آن" ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد پترولوژی، دانشگاه تهران، (1373)ص 175.

[4] خاکزاد ا.، کریم‌پور م.ح.، یزدی م.، شفیع‌نیا ح.، "مطالعه کانیهای سنگین و نحوه ارتباط آنها با کانی‌زایی طلا در منطقه تاریک دره (شمال تربت جام)" ، مجموعه مقالات دهمین همایش انجمن بلورشناسی و کانی‌شناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، (1381) ص116-117.

[5] سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.، "اکتشافات ژئوشیمیایی سیستماتیک در ورقه 1:100000 تربت جام"، (1381).

[6] علوی نائینی م.، با کمک موسوی ،"نقشه زمین شناسی 100000:1 تربت جام" ، انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور(1385).

[7] مهندسین مشاور زرناب اکتشاف، "گزارش اکتشاف نیمه تفصیلی طلا و تنگستن تاریک دره( شمال تربت جام)"، سازمان صنایع و معادن استان خراسان رضوی(1383) ص 165.

[8] Boulin J., "Structures in Southwest Asia and evolution of the eastern Tethys", Tectonophysics 196, Issues 3-4, (1991) 211-268.

[9] آقانباتی ع.، "زمین شناسی ایران" ، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، (1383) ص 606.



[10] Rutner A., "The Triassic of Agh darband", Scientific QuarterlyJournal Geosciences 27-28 (1991) 87-95.

[11] افشار حرب ع. ، "زمین شناسی کپه داغ"، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، (1373) ص 275.

[12] Solovov A.P., "Geochemical prospecting for mineral deposits", mir publishers Moscow (1987) 284.

[13] Mohammadzadeh M.J., 1994-"Geochemical dispersion in mineralized and unmineralized soils near Malanjkhand copper deposit, India", Scientific Quarterly Journal Geosciences 10 (1994) 72-79.

[14] شفیع‌نیا ح.، "مطالعات ژئوشیمی و زمین‌شناسی اقتصادی اندیس طلای تاریک دره، شمال تربت جام" ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، زمین شناسی اقتصادی، دانشگاه شهید بهشتی تهران، (1381) ص .

[15] پرند س، "روشهای اکتشافات ژئوشیمیایی ذخایر معدنی(ترجمه کتابBeus and Grigorian, 1977)"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور،(1375) ص 262.

[16] Rose A., Hawkes H., Webb J., "Geochemistry in Mineral Exploration", 2d ed., Academic press, (1979)

[17] حسنی پاک ع.ا.، شرف الدین م.، "تحلیل داده های اکتشافی"، انتشارات دانشگاه تهران،(1380) ص 987.

[18] حسنی پاک ع.ا.، "اصول اکتشافات ژئوشیمیایی"، انتشارات دانشگاه تهران، (1370) ص601.