زمین‌شیمی و خاستگاه کانسار رسی ندوشن (جنوب‌غربی صدوق، استان یزد)

اعتمادی, بیژن; قبادی, عبدالهادی; تقی‌پور, بتول

زمین‌شیمی و خاستگاه کانسار رسی ندوشن (جنوب‌غربی صدوق، استان یزد)

نویسندگان

دانشگاه شیراز

چکیده

کانسار رسی ندوشن در زون آتشفشانی ـ ‌‌نفوذی ارومیهـ‌دختر در130 کیلومتری جنوب‌غربی شهرستان یزد، قرار دارد. بر اساس بررسیهای صحرایی، کانی‌شناختی و زمین‌شیمیایی، سنگ‌های موجود در منطقه از سنگ‌های آتشفشانی با ترکیب داسیت، آندزیت، الیوین‌بازالت و سنگ‌های آذرآواری (توف بلورین) و سنگ‌های نفوذی میکروگرانودیوریتی تشکیل شدهاند. بر اساس نمودارهای Zr/TiO2 نسبت به SiO2 و Nb/Y نسبت به Zr/TiO2 و با توجه به شواهد صحرایی، سنگ خاستگاه این کانسار ترکیب داسیتی دارد. نمونه‌های رسی به روشنی در CaO، MgO، MnO و Na2O نسبت به سنگ خاستگاه تهی‌شدگی نشان می‌دهند. نبود کانی‌های با دمای بالا از جمله پیروفیلیت، دیکیت و حضور کانی‌های کوارتز، فلدسپار پتاسیم، کائولینیت، هالویزیت و ایلیت در کانسار ندوشن نشان‌دهندهی زون دگرسان آرژیلیک نوع حدواسط است. در این کانسار میانگین عناصر Cr و Nb برابر ppm 26/11 است که کمتر از مقدار آن برای ذخایر برون زا است. غلظت‌ بالای Sr + Ba (ppm 33/1341) بهعلت تاثیر فرآیندهای گرمابی است. با توجه به ترکیب کانی‌شناسی و زمین‌شیمی و نیز الگوی ارائه شده توسط پژوهشگران، کانسار یاد شده خاستگاه گرمابی دارد که تا حدودی متاثر از فرآیند هوازدگی بوده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geochemical and genesis of Nodoushan clay deposit (Southwest of Sadough, Yazd Province)

چکیده [English]

Nodoushan clay deposit is located about 130km southwest of Yazd city in the Uromieh-Dokhtar volcano-plutonic belt. Based on the field, mineralogical and geochemical studies, the rocks of Nodoushan area are of volcanic type and are composed of dacite, andesite and olivine-basalt, the pyroclastic type (crystalline tuff), and the microgranodioritic intrusive rocks. According to Zr/TiO2 versus SiO2 and Nb/Y versus Zr/TiO2 diagrams and field evidences, the mother rock of the deposit has dacite origin. The clay samples clearly indicate depletion of CaO, MgO, MnO and Na2O with respect to the original rock. The lack of high-temperature minerals such as pyrophyllite, dickite and, the presence of quartz, K-feldspar, kaolinite, halloysite and illite minerals in Nodoushan deposit indicate the alteration zone to be of intermediate argillic type. In this deposit, the average of Cr and Nb is 11.26ppm, which is less than the amount given for supergene deposits. High concentration of Sr + Ba (1341.33ppm) is due to the effect of hydrothermally processes. By referring to mineralogy, geochemistry as well as a model given by researchers, hydrothermal origin can be confirmed for Nodoushan clay deposit with some extent of weathering effect.

کلیدواژه‌ها [English]

Nodoushan
Yazd
Uromieh-Dokhtar
dacite
middle argillic
hydrothermal

مراجع

]1[ قلمقاش ج.، محمدیها ک.، قهرایی پور م.، "شرح زمین‌شناسی نقشه کفه‌تاقستان با مقیاس 100000/1"، (1382) 27ص.

[2] Stocklin J.,"Stractural history and tectonics of Iran: a review", AAPG Bulletin 52 (1968) 1229-1258.

]3[ معین‌وزیری ح.، 1377، "دیباچه‌ای بر ماگماتیسم در ایران"، انتشارات دانشگاه تربیت معلم، 440ص.

[4] Gilg H.A., Hulmeyer S., Miller H., Sheppard S.M.F., "Supergene origin of the Lastarria kaolin deposit, South-Central Chile, and paleoclimatic implications", Clay and clay minerals 47(2) (1999) 201-211.

[5] Dill H.G., Bosse H.R., Henning K.H., Fricke A., Ahrendt H., "Mineralogical and chemical variations in hypogene and supergene kaolin deposits in a mobile fold belt of the Central Andes of northwestern peru", Mineralium Deposita 32 (1997) 149-163.

[6] Keller W.D.,"Scan electron micrographs of kaolins collected from diverse environments of origin", Clays and Clay Minerals 24 (1978) 114-117.

[7] Manning D.A.C., "Introduction to industrial minerals", London, (1995) 276p.

[8] Sheppared S.M.F. and Gilg H.A., "Stable geochemistry of clay minerals", Clay Minerals 31 (1996) 1-24.

[9]Amidi, S.M. "Etude geologique de la region de Natanz-Surk(Iran Central)". Gelogical Survey of Iran 42 (1977) 316p.

[10] Miyashiro A. "Nature of alkalic volcanic rock series". Contributions to Mineralogy and Petrology 66(1) (1978) 91-104.

[11] Irvin, T.N.Baragar, W.P.A. (1971) A guide to the chemical classification of the common Volcanic rocks. Canadian Journal of Earth Sciences 8(5) 523-548.

[12] Winchester J. A., Floyd P. A., "Geochemical discrimination of different magma series and their differentiation products using immobile elements", Chemical Geology 16 (1977) 325-343.

[13] Setti M., Marinoni L., Lopez-Galindo A., "Mineralogical and geochemical characteristics (major, minor, trace elements and REE) of detrital and authigenic clay minerals in a Cenozoic sequence from Ross Sea, Antarctica", Clay Minerals, The Mineralogical Society 39 (2004) 405-421.

[14] Papoulis D., Tsolis-Katagas P. & Katagas C., "Monazite alteration mechanisms and depletion measurements in kaolins", Applied Clay Science 24 (2004) 271ـ285.

[15] Ece O.I., Schroeder P.A., Smilley M.J., Wampler J.M., "Acid-sulphate hydrothermal alteration of andesitic tuffs and genesis of halloysite and alunite deposits in the Biga Peninsula, Turkey", Clay Minerals, The Mineralogical Society 43 (2008) 281-315.

[16] Cravero F., Marfil S.A., Maiza P.J., "Statistical analysis of geochemical data: a tool for discriminating between kaolin deposits of hypogene and supergene origin, Patagonia, Argentina", Clay Minerals, The Mineralogical Society 45 (2010) 183-196.

[17] Takahashi Y., Tada A., Shimizu H., "Distribution of pattern of rare earth ions between water and montmorillonite and its relation to the sorbed species of the ions", Analytical Sciences 20 (2004) 1301–1306.

[18] Taylor S.R., Mclennan S.M., "The continental Crust: Its composition and evolutions", Blackwell Science, Oxford, (1985) 312p.

[19] Pirajno F.," Hydrothermal Processes and Mineral Systems", Geological Survey of Western Australia, Springer, (2009 ) 1250p.

[20] Marfil S.A., Maiza P.J., Montecchiari N., "Alteration zonation in the Loma Blanca kaolin deposit, Los Menucos, Province of Rio Negro, Argentina", Clay Minerals, The Mineralogical Society 45 (2010) 157-169.

[21] Fulignati P., Gioncada A., Sbrana A., "Rare-earth element(REE)behaviour in the alteration facies of the active magmatic–hydrothermal system of Vulcano (Aeolian Islands, Italy)", Journal of Volcanology and Geothermal Research 88 (1999) 325-342.

[22] Coppin F., Berger G., Bauer A., Castet S. & Loubet M., "Sorption of lanthanides on smectite and kaolinite", Chemical Geology, 182 (2002) 57-68.

[23] Wan Y., Liu C., "Study on adsorption of rare earth elements by kaolinite". Journal of

Rare Earths 23(3) ( 2005) 377–381.

[24] Rollinson H.R., “Using Geochemical Data:Evaluation, Presentation”, Interpretation. Longman Scientific & Technical, (1993) 352.

[25] Karakaya N., "REE and HFS element behaviour in the alteration facies of the Erenler Dagi Volcanics (Konya, Turkey) and kaolinite occurrence", Journal of Geochemical Exploration, Elsevier.101 (2009) 185-208.

[26] Hayashi T., Tanimizu M., Tanaka T., "Origin of negative Ce anomalies in Barberton sedimentary rocks, deduced from La–Ce and Sm–Nd isotope systematics", Precambrian Res. 135 (2004) 345–357.

[27] Marfil S.A., Maiza P.J., Cardellach E. & Corbella M., "Origin of kaolin deposits in the Los Menucos’, Rıo Negro Province, Argentina", Clay Minerals 40 (2005) 283-293.

[28] Dill H.G., Bosse H.R. & Kassbohm J. "Mineralogical and chemical studies of volcanicrelated argillaceous industrial minerals of the Central American Cordillera (western El Salvador)", Economic Geology 95 (2000) 517-538.