زمین‌شناسی، دگرسانی، کانی‌سازی و ژئوشیمی محدوده‌ی خونیک، جنوب‌ بیرجند

سمیعی, سمیه; کریم‌پور, محمدحسن; قادری, مجید; حیدریان شهری, محمدرضا

زمین‌شناسی، دگرسانی، کانی‌سازی و ژئوشیمی محدوده‌ی خونیک، جنوب‌ بیرجند

نویسندگان

¹ دانشگاه فردوسی مشهد

² دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

منطقهی خونیک در شرق ایران و در 106 کیلومتری جنوب بیرجند واقع شده است. پیجویی اولیه در این منطقه با پردازش دادههای ماهوارهای آستر به روش نقشهبرداری زاویهی طیفی برای مشخص کردن زونهای احتمالی دگرسانی صورت گرفت، که براساس مشاهدات صحرایی، نتایج رضایت‌بخشی را فراهم کرد. این گستره شامل برونزدهایی از آتشفشانیهای پالئوسن- ائوسن بود که واحدهای متعدد نیمهعمیق با ترکیب حدواسط به حالت تلسکوپی در آنها نفوذ کردهاند. دگرسانی با برخی از این واحدها در ارتباط است. دگرسانیهای اصلی شامل پروپیلیتیک، آرژیلیک و سریسیتیک میشوند. کانیسازی در سطح به‌صورت افشان و برش گرمابی مشاهده میشود. حداکثر مقدار پراکندگی عناصر طلا، نقره و آرسنیک در رسوبهای آبراهه‌ای در مناطقی است که در بالادست آن زونهای دگرسانی پروپیلیتیک، آرژیلیک- سیلیسی و برش گرمابی وجود دارند. گسترهی تغییرات عناصر در نمونههای ژئوشیمیایی بر مبنای سنگ به‌صورت زیر است: طلا 2 تا 4600 میلیگرم در تن، نقره 40 تا 9080 میلی گرم بر تن، آرسنیک 7 تا 134 گرم بر تن، مس 21 تا 601 گرم بر تن، ، سرب 4 تا 1485 گرم بر تن،. بیشترین میزان طلا و نقره در واحدهای هورنبلند مونزودیوریت پورفیری و مونزونیت پورفیری دیده میشوند. نوع کانیسازی که بهصورت پراکنده و همراه با برش گرمابی است، گسترش دگرسانی‌ها و نیز ارتباط آنها با سنگ‌شناسی و زمین‌شناسی ساختاری، نشانهی حضور یک کانسار نوع طلای اپی ترمال است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geology, alteration, mineralization and geochemistry of Khunik area, south of Birjand

چکیده [English]

Khunik area is located in eastern Iran, about 106 km south of Birjand. Preliminary prospecting in the area, using ASTER mineral mapping (SAM) for locating possible alteration zone in the area provided satisfactory results when checked with field observation. The area comprises outcrops of Paleocene to Eocene volcanics, which was intruded telescopically by several subvolcanic intermediate bodies. Alteration is related to some of these units. The main alteration types are propylitic, argillic and sericitic. Mineralization observed at the surface as disseminated and hydrothermal breccia. Maximum amount for distribution of gold, silver and arsenic are in places within stream sediments where upstreams alteration zone of propylitic, argillic-silicified and hydrothermal breccia are located. The range of variation for elements in the lithogeochemistry samples are as follows: Au from 2 to 46000 ppb, Ag from 40 to 9080 ppb, As from 7 to 134 ppm, Cu from 21 to 601 ppm, Pb from 4 to 1485 ppm. The highest Au and Ag anomalies are associated with hornblende monzodiorite porphyry and monzonite porphyry. Type of the mineralization, as disseminated and associated with hydrothermal breccia, the extent of alteration and its relation with lithology and structural geology indicate the presence of an epithermal gold deposit.

کلیدواژه‌ها [English]

alteration
Hydrothermal breccia
epithermal gold
Khunik

مراجع

[1] Berberian M., King G.C.P., "Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran", Canadian Journal of Earth Sciences (1981) v. 18, 210-265.

]2[ کریم‌پور م.ح.، ملک‌زاده شفارودی آ.، مظاهری س.ا.، حیدریان شهری م.ح.، "ماگماتیزم و انواع کانی‌سازی مس، طلا، قلع و تنگستن در بلوک لوت"، مجموعه مقالات پانزدهمین همایش انجمن بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران (1386) دانشگاه فردوسی مشهد، ص. 604-598.

]3[ ملک‌زاده آ.، کریم‌پور م.ح.، مظاهری س.ا.، "زمین‌شناسی، دگرسانی، کانی‌سازی و ژئوشیمی گستره MA-II، منطقه پی‌جویی مس- طلای پورفیری ماهرآباد، استان خراسان جنوبی"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، سال هفدهم (1388) شماره 4، ص.654-639.

]4[ عبدی م.، کریم‌پور م.ح.، نجفی ع.، "زمین‌شناسی، آلتراسیون و پتانسیل کانه‌زایی در منطقه کوهشاه، خراسان جنوبی"، نخستین همایش انجمن زمین‌شناسی اقتصادی ایران، دانشگاه فردوسی مشهد (1389) ص. 574-567.

]5[ مهندسین مشاور کندوکاو کویر، "گزارش زمین‌شناسی معدنی کانسار طلای خونیک، استان خراسان جنوبی، پروژه طلای خونیک"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (1384) دو جلد.

]6[ عسکری ع.، "طرح اکتشاف مقدماتی طلای خونیک، طرح اکتشاف مواد معدنی در جنوب خراسان"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (1385).

[7] Rowan L.C., Schmidt R. G., Mars J.C., "Distribution of hydrothermally altered rocks in the Reko Diq, Pakistan mineralized area based on spectral analysis of ASTER data", Remote Sensing of Environment (2006) 104, 74–87.

[8] Robert F., Brommecker R., Bourne B.T. Dobak P.J., McEwan C.J., "Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploration", Ore Deposits and Exploration Technology (2007) Paper 48, 691-711.

[9] Pérez D.J., Crósta A.P., Souza Filho C.R., Marín G., "Mineral mapping exploration using hyperspectral AVIRIS data in Los Menucos area, Río Negro province (67°51’W- 40°53’S), Argentina", (2000) 99-672.

]10[ معصومی ف.، رنجبر ح.، "مقایسه بین داده‌های تصحیح‌شده سنجنده ASTER با روشهای نرمالیزه شده، میانگین بازتاب داخلی نسبی و لگاریتم باقیمانده جهت نقشه‌برداری از کانی‌های مناطق دگرسان شده"، سیزدهمین کنفرانس ژئوفیزیک ایران (1387) ص. 315-312.

[11] Zhonghai He., Binbin He., Cui ying, "Hydrothermal alteration mapping using Aster data in east Kunlun mountain, China", (2010).

]12[ افتخارنژاد ج.، موحد اول ح.، امامی م.ه.، اشتوکلین ج.، "نقشه زمین‌شناسی 1:100000 مختاران چهارگوش 7854"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (1385).

[13] Hedenquist J.W., Arribas A., Gonzales-Urien E., "Exploration for epithermal gold deposits", Reviews in Economic Geology (2000) v. 13, 245-277.

[14] Laznicka P., "Breccias and ore. Part 1: History, organization and petrography of breccias", , Ore Geology Rev. (1989) 314-344.

[15] Robert F., Brommecker R., Bourne B.T., Dobak P.J., McEwan, C.J., "Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploration", Ore Deposits and Exploration Technology (2007) Paper 48, 691-711.

[16] Rose A.W., Burt D.M., "Hydrothermal alteration in Barnes, H.L., ed , “Geochemistry of hydrothermal ore deposits”, New York, USA, John Wiley and Sons (1979) 173-235.

]17[ امیدوار م.ح.، "اکتشاف ژئوشیمیایی و زمین‌شناسی طلای خونیک در جنوب خراسان"، گزارش سازمان زمین‌شناسی کشور (1384).

]18[ امیدوار م.ح.، "گزارش اکتشافات ژئوشیمیایی آبراهه‌ای 1:20000 خونیک"، گزارش سازمان زمین‌شناسی کشور (1381).

]19[ امیدوار م.ح.، "گزارش اکتشافات ژئوشیمیایی آبراهه‌ای 1:5000 خونیک"، گزارش سازمان زمین‌شناسی کشور (1382).

]20[ کریم‌پور م.ح.، ملک‌زاده شفارودی آ.، حیدریان شهری م.ح.، "اکتشاف ذخایر معدنی (مدل‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمی، ماهواره‌ای و ژئوفیزیک)"، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد (1384) 632 ص.