سنگ‌نگاری و سنگ‌شناسی ریولیت‌های نوع A قلعه‌چای (عجبشیر، آذربایجان‌شرقی)

مؤید, محسن

سنگ‌نگاری و سنگ‌شناسی ریولیت‌های نوع A قلعه‌چای (عجبشیر، آذربایجان‌شرقی)

نویسنده

محسن مؤید

دانشگاه تبریز

چکیده

روانهها و سیلهای ریولیتی در منتهیالیه شمالشرقی رودخانه قلعهچای (شرق عجبشیر – استان آذربایجانشرقی) و در داخل نهشتههای ماسهسنگی سازند لالون رخنمون دارند. ترکیب سنگشناسی این روانهها و سیلها ریولیتی بوده و با درشت بلورهای شکلدار کوارتز، بلورهای نیمهشکلدار ارتوز پرتیتی در خمیرهای شیشهای تا ریزدانه و متشکل از کوارتز، پتاسیم فلدسپار و مقادیر اندکی پلاژیوکلاز سدیک مشخص میشود. این سنگها اساساً فاقد کانیهای فرومنیزین بوده و آثار جزئی از بیوتیتهای تجزیه شده در آنها دیده میشوند. ریولیتهای مورد بحث جزء سنگهای به شدت جدایشی و هولولوکوکرات هستند. این سنگها به سری A-type وابسته بوده و ماگمای مولد آنها دارای ماهیت آهکی- قلیایی تا شوشونیتی است. الگوی REE در آنها دارای شیب منفی ملایمی بوده و بیهنجاری منفی مشخصی از Eu در آنها مشاهده میشود. بیهنجاری منفی مشخص از Ba، Eu و P < span dir="RTL"> و عدم تهیشدگی از HREE همراه با الگوی نسبتاً مسطح HREE نشانگر جایگیری این تودهها در یک رژیم کششی درون صفحهای و به حرکتهای آغازین فاز کالدونین در پوستهی قارهای وابسته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Petrography and petrology of A-type rhyolites of Ghal'eh-chay (Ajabshir, East Azerbaidjan)

چکیده [English]

The rhyolitic flows and sills in the extremity of Ghal'eh-chay river (East of Ajabshir, East Azerbaidjan) are exposed in the Lalun sandstone deposits. Compositionally, these rocks are rhyolite and are composed of euhedral quartz phenocrystals and subhedral perthitic orthoclases in a glassy to fine grained matrix containing quartz, k-feldspar and minor sodic plagioclases. There are not any ferromagnesian mineral except traces of decomposed and altered biotites. These rocks are highly differentiated and hololeucocratic in color and belong to the A-type series and the parental magma has calc-alkaline to shoshonitic characteristics. The REE distribution pattern in these rocks has a gentle negative slope and gives remarkable negative Eu anomaly. Negative Ba, Eu and P anomalies and non-depleted HREE pattern as well as relatively flat HREE distribution pattern show the emplacement of these bodies in a tensional within-plate regim related to initial movements of Caledonian epirogenic phase in continental crust.

کلیدواژه‌ها [English]

Ghal'eh-chay
rhyolite
Lalun
tensional regim
within plate
Caledonian

مراجع

[1] Ewart A., "The mineralogy and petrology of Tertiary – Recent Orogenic volcanic rocks, with special referece to the andesite – basalt compositional range". Pp. 25-87, in Thorpe, R.S. ed. "Andesites, Orogenic andesites and related rocks"., John Wiley and Sons, Chichester, (1982).

[2] Stampfli G. M., "Etude geologique generale de Elborurz oriental au sud de Gonbade-Qabus, Iran, NE". These Geneve, (1978), 329pp.

[3] آقانباتی ع.، "زمین‌شناسی ایران" انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (1383)، 586 ص.

[4] افتخارنژاد، جمشید "زمین‌شناسی ایران و کشورهای همجوار" جزوه درسی دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی تهران، (1373).

[5] خیری م.، "بررسی پتروگرافی و پترولوژی توده‌های اسیدی قلعه‌چای (شرق عجبشیر)"، پایاننامه کارشناسی ارشد پترولوژی دانشگاه تبریز، (1386) 110 صفحه.

[6] نبوی م.ح.، "دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران" انتشارات سازمان زمین‌شناسی کشور (1355).

[7] Stocklin J.,"Structural history and tectonics of Iran; a review", American Association of Petroleum Geologists Bulletin 52, (1968) 1229-1258.

[8] Whitney D. L., Evans B.W., "Abbreviations for names of rock-forming minerals", American Mineralogist, V. 95, (2010) 185–187.

[9] Winchester J. A., Floyd P.A., "Geochemical discrimination of different magma series and their differentiation products using immobile elements" Chemical Geology, 16 (1977) 325-343.

[10] Pearce J.A., "Role of sub-continental lithosphere in magma genesis at active continental margins" in: Howkwsworth, C.J., and Norry, M.J., (eds.) "Continental basalts and mantle xenoliths". Shiva, Nantwich, (1983) 230-249.

[11] Whalen J.B., Currie K.L., Chappell B.W., "A-type granites: geochemical characteristics, discrimination and petrogenesis". Contributions to mineralogy and Petrology 95 (1987) 407-419.

[12] Frost B.R., Barnes C.G., Collins W. J., Arculus R.J., Ellis D.J., Frost C.D., "A geochemical classification for granitic rocks", Journal of petrology 42 (2001) 2033-2048.

[13] Eby G.N., "Chemical Subdivision of the A-type granitoides: petrogenesis and tectonic implications" .Geology 20 (1992) 641-644.

[14] Bonin B., Bebin J., Masson P., "Granites: a planetary point of view" Gondwana Research 5 (2002) 261-273.

[15] Bonin B., "Do coeval mafic and felsic magmas in post-collisional to within plate regimes necessarily imply two contrasting mantle and crustal sources? A review." Lithos 78 (2004) 1-24.

[16] Bonin B., "A-type granites and related rocks: Evolution of a concept and prospects", Lithos, 97 (2007), 1-29.

[17] Watson E.B., Harrison M.T., "Zircon saturation revisited: temperature and composition effection a variety of crustal magma types" Earth and Planetary Sciences Letter 64 (1983) 295-304.

[18] Sun S.S., Mc Donough W.F., "Chemical and isotopic systematics of oceanic basalts: Implications for mantle composition aand processes". In: Saunders, A.D., and Norry, M.J., (eds.), "Magmatism in the ocean basins". Geological society, London. Special Publication 42 (1989) 313-345.

[19] Rollinson H.R., "Using geochemical data, Evolution, presentation, interpretation", Longman Ltd. Publications (1993), 214 pp.

[20] Taylor S.R., McLennan S.M., "Using geochemical data, Evolution, presentation, interpretation", Longman Ltd. Publications (1993), 214 pp.

[21] Tsygankov A.A., Vrublevskaya T, T., "The continental crust: its composition and evolution"., Blackwell Scientific Publications (1988), 312pp.

[22] Christiansen F., Haapala I., Hart G.L., "Are Cenozoic topaz rhyolites the erupted equivalents of Proterozoic rapakivi granite? Examples from the western United States and Finland.", Lithos, Special Issue on A-type granites and related rocks through time. 97 (2007), 219-246.

[23] Schandle E.S., Gorton M.P., "Application of high field strength elements to discriminate tectonic setting in VMS environments" Economic Geology 97 (2002) 629-642.

[24] Pearce J.A., Harris N.B.W., Tindle A.G., "Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks", Journal of Petrology. 25 (1984) 956-983.

[25] افتخارنژاد ج، بهروزی، ا.، "یافته‌های جدید از سنگ‌های افیولیتی و سنگ‌های پالئوزوئیک پایانی در شمال خاوری خراسان (از جمله کپه‌داغ) و اهمیت ژئودینامیکی آنها" فصلنامه علوم زمین، سال اول، شماره 1 (1370)، 15-4.

[26] Eftekhar-Nezhad J., Behrouzi A., "Geodynamic significance of recent discoveries of ophiolites and late Paleozoiv rocks in NE-Iran (including Koppet dagh)'. Abh. Geol. B.A. Wien (1991), 89-100.

[27] مؤید م.، مؤذن م.، " نگرشی نو بر موقعیت خط درز پالئوتیتس در ایران" مجموعه مقالات ششمین گردهمائی انجمن زمین‌شناسی ایران، دانشگاه شهید باهنر کرمان (1381) ص 717-716.

[28] مؤید م.، رضائی‌مقدم م.ح.، " اهمیت ژئودینامیکی گسل تبریز در تحول پوسته ایران". مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین‌المللی مخاطرات زمین، بلایای طبیعی و راه‌های مقابله با آنها، دانشگاه تبریز (1384) ص 96.

[29] مؤید م.، مؤذن م.، کلاگری ع.ا.، حسین‌زاده ق. ""کانی‌شناسی و پترولوژی توده گرانیتوئیدی میشو (جنوب غرب مرند-استان آذربایجا‌‌‌ن‌شرقی) و اهمیت ژئودینامیکی آن" مجموعه مقالات ششمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، دانشگاه شهید باهنر کرمان (1384)، ص 146-141.

[30] مؤید م.، حسین زاده ق. "سنگ‌نگاری و سنگ‌شناسی گرانیتوئیدهای A-type شرق کوه‌های میشو با نگرشی بر اهمیت ژئودینامیکی آنها" مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی، شماره 3، (1390)، 544-529.