زمین‌شناسی، کانی‌سازی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی فیروزکوه، شمال شرق تربت جام

قلیچ‌خانی, مهدی; ملک‌زاده شفارودی, آزاده; حیدریان شهری, محمدرضا

زمین‌شناسی، کانی‌سازی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی فیروزکوه، شمال شرق تربت جام

نویسندگان

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

منطقهی پیجویی فیروزکوه در 35 کیلومتری شمال شرق تربت جام و در استان خراسان رضوی واقع شده است. زمینشناسی منطقه شامل سنگهای دگرگون شده سازند میانکوهی است که تودههای نفوذی با ترکیب مونزوگرانیت تا دیوریت در آن نفوذ کردهاند. دامنهی پذیرفتاری مغناطیسی تودهها از صفر تا SI5-10×43 بوده و به گرانیتوئیدهای احیایی سری ایلمنیت وابسته است. این تودهها در برخی نقاط تحت تاثیر دگرسانیهای سرسیتیک، سیلیسی و پروپلیتیک قرار گرفتهاند. ژئوشیمی تودههای نفوذی، نشان میدهد که آن تودهها از متاآلومینوس تا پرآلومینوس متغیرند و در گسترهی پتاسیم متوسط تا بالا و گاه شوشونیتی قرار میگیرند. موقعیت زمینساختی تودهها از قبل از برخورد قارهها تا بالاآمدگی پس از آن در حال تغییر بوده است. کانیسازی کنترل گسلی داشته و در مرز تودههای نفوذی با سنگهای دگرگونشده و یا داخل واحد دگرگونی تشکیل شده است.کانیسازی اولیه شامل طلا، آرسنوپیریت، پیریت، کالکوپیریت و پیروتیت و کانیسازی ثانویه شامل کوولیت، هماتیت و گوتیت است. پیجوییهای ژئوشیمیایی به روش خردهسنگی، بیهنجاریهایی از عناصرطلا (تا ppb8942)، آرسنیک (تا ppm 74500)، مس (تا ppm357)، روی (تا ppm97) و سرب (تا ppm45) وابسته به کانیسازی رگهای را در نمونههای سطحی منطقه نشان میدهد. ژئوشیمی گمانهها نشان دهندهی بیشترین طلا (ppb 30732) و بیشترین مس (ppm 3200) در گمانهی OBH-7 و بیشترین میزان آرسنیک (ppm 98670) و تنگستن (ppm 133) در گمانهیOBH-2 است. طلا تقریبا در همهی نمونهها همبستگی مثبتی با آرسنیک دارد و بیشتر در قالب کانی آرسنوپیریت و کمتر به صورت آزاد و یا در قالب کانیهای پیروتیت و پیریت قرار دارد. با توجه به ماهیت احیایی تودههای نفوذی سری ایلمنیت، مجموعه کانیسازی احیایی (آرسنوپیریت و پیروتیت) منطقه، نوع و گسترش دگرسانها، شکل و حالت کانیسازی و مقدار بالای طلا، مس، آرسنیک و تنگستن، این منطقه میتواند بخشی از یک سیستم طلای وابسته به تودههای نفوذی احیایی باشد که احتیاج به بررسیهای بیشتر دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geology, mineralization and geochemistry of Firouzkuh prospect area, northeast of Torbat-e- Jam

چکیده [English]

Firouzkuh prospect area is located about 35 km northeast of Torbat-e- Jam, Khorasan Razavi Province. Geology of the area includes metamorphosed rocks of Miankouhi Formation, which has intruded by monzogranitic to dioritic intrusions. The magnetic susceptibility of the intrusive rocks varies from 0 to 43 ´ 10-5 SI and they belong to reduced granitoids of ilmenite series. These rocks are affected by sericitic, silicification, and propylitic alterations in some places. Geochemistry of intrusive rocks indicates that they vary from metaluminous to peraluminous and belong to medium-K to high-K calc-alkalin and shoshonite series. Tectonic setting of intrusions is pre-plate collision to post-collision uplift. Mineralization has controlled by fault zone and formed in the contact between intrusive rocks and metasandstones or in metamorphosed units. Primary minerals consist of gold, arsenopyrite, pyrite, chalcopyrite, and pyrrhotite and secondary minerals include covellite, hematite, and goethite. Geochemical exploration, using chip composite method, shows anomalies of Au (up to 8942ppb), As (up to 74500 ppm), Cu (up to 357 ppm), Pb (up to 45 ppm), and Zn (up to 97 ppm) in the surface samples of the area, which are related to vein mineralization. Core drilling geochemistry indicates that maximum contents of Au (30732 ppb) and Cu (3200 ppm) exist in OBH-7 and high anomaly of As (98670 ppm) and W (133 ppm) are in OBH-2. Au often shows a positive correlation with As in most samples. It mainly exists in arsenopyrite and less as native gold or pyrrhotite and pyrite minerals. Based on presence of reduced intrusive rocks of ilmenite series, reduced mineral assemblages (arsenopryrite and pyrrhotite), type and development of alteration, mineralization form and high concentrations of Au, Cu, As, and W, the area can be part of a reduced intrusion-related gold system, which requires further investigations.

کلیدواژه‌ها [English]

Firouzkuh
reduced granitoids
gold and arsenic
reduced intrusion-related gold system

مراجع

]1[ نبوی م.ح.، "دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، (1355)، 109 صفحه.

]2[ علوی نائینی م.، "نقشه زمین‌شناسی 1:100000 تربت جام"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، (1385).

]3 [قلیچ‌خانی م.، ملک‌زاده شفارودی آ.، و حیدریان شهری م.ر.، "زمین‌شناسی، آلتراسیون، کانی‌سازی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی فیروزکوه، شمال شرق تربت جام"، سومین همایش انجمن زمین‌شناسی اقتصادی ایران، دانشگاه شهید چمران اهواز، (1390).

]4[ گندمکار ا.ح.، ملک‌زاده شفارودی آ.، حیدریان شهری م.ر.، "آلتراسیون، ژئوشیمی و کانی‌سازی منطقه اکتشافی بوته‌گز، شمال شرق تربت جام"، سومین همایش انجمن زمین‌شناسی اقتصادی ایران، دانشگاه شهید چمران اهواز، (1390).

]5[ رمضانی ف.، کریم‌پور م.ح.، و ملک‌زاده شفارودی آ.، "مطالعات زمین‌شناسی، کانی‌سازی و ژئوشیمی زیرسطحی منطقه اکتشافی تاریک‌دره، شمال غرب تربت جام"، سومین همایش انجمن زمین‌شناسی اقتصادی ایران،دانشگاه شهید چمران اهواز، (1390).

]6[ خزاعی م.، ملک‌زاده شفارودی آ.، و حیدریان شهری م.ر.، "زمین‌شناسی، آلتراسیون، کانی‌سازی و ژئوشیمی شمال شرق منطقه اکتشافی تاریک‌دره، شمال غرب تربت جام"، سومین همایش انجمن زمین‌شناسی اقتصادی ایران،دانشگاه شهید چمران اهواز، (1390).

]7 [مهندسین مشاور معدن‌آرا.، "اکتشاف نیمه‌تفصیلی طلا و تنگستن تاریک‌دره (شمال تربت جام) در منطقه بوته‌گز- انبورتا"، سازمان صنایع و معادن استان خراسان رضوی، (1389).

]8[ مهندسین مشاور زرناب اکتشاف.،"گزارش اکتشاف مقدماتی پلی‌متال فیروزکوه و تاریک دره- تربت‌جام"، سازمان صنایع و معادن استان خراسان رضوی، (1389)، 105 صفحه.

]9[ افشارحرب ع.، "زمین‌شناسی کپه‌داغ"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، (1373)، 275 صفحه.

[10] Ishihar S.,"The granitoid series and mineralization", Economic Geology, 75th Anniv 75 (1981) 458-484.

[11] Dela Roche H., Leterrier J., Grande Claude P., Marchal M., "A classification of volcanic and plutonic rocks using R1-R2 diagrams and major elements analyses, its relationships and current nomenclature". Chemical Geology 29 (1980) 183-210.

[12] Shand S.J.," Eruptive rocks, Their Genesis, Composition, Classification, and Their Relation to Ore-Deposits with a Chapter on Meteorite. New York", John Wiley & Sons(1943).

[13] Peccerillo A., Taylor S. R.," Geochemistry of Eocene calc-alkalin volcanic rocks from the Kastamonu area, Northern turkey, Contributions to Mineralogy and Petrology",58 (1976) 63-81.

[14] Batchelor R.A., BowdenP.,"Petrogenetic interpretation of granitoid rock series using multicationic parameters", Chemical Geology48 (1985) 43-55.

]15[ کریم‌پور م.ح.، ملک‌زاده شفارودی آ.، حیدریان شهری م.ر.، و عسکری ا.، "کانی‌سازی، دگرسانی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی طلا- قلع هیرد"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، شماره 1 ص67-90.

[16] Sillitoe R. H.,"Intrusion-related gold deposite", Foster RP (ed) Gold metallogeny and exploration. Blackite, Glasgow, (1991) 20-165.

[17] Holister V.F., "On a proposed plutonic porphyry gold deposit model", Nonrenewable Resour 1 (1992) 293-302.

[18] Newberry R. J., Burns L. E., Solie D. N., Clautice. H.,"A revised geological Model for the North star gold belt", interior Alaska, Progress report, Alaska Division of geological and Geophysical Public-Data File (1988) 23-88.

[19] Newberry R. J., McCoy D. T., Brew D. A.,"Plutonic-hosted gold ores in Alaska: igneous versus metamorphic origins", Resour Geol Spec Issue 18 (1995) 57-100.

[20] Lang J. R., Thompson J. F. H., Mortensen J. K., Baker T., 1997,"Intrusion related Au mineralization associated with litophile elements, an under recognized metallogenic association", Geol Soc Am Prog Abstr 29 (1997) 358.

[21] McCoy D. T., Newberry R. J., Layer P. W., DiMarchi J. J., Bakke A., Masterman J. S., Minehane D. L.,"Plutonic related gold deposits of interior Alaska", In: Goldfarb, R.J, Miller, L. D (eds) Ore deposites of Alaska, Soc Econ Geol Monogr 9 (1997) 19-151.

[22] Thompson J. F. H., Sillitoe R. H., Baker T., Lang J. R., Mortensen J. K.,"Intrusion-related gold deposits associated with tungsten-tin provinces", Miner deposita 34 (1999) 323-334.

[23] Goldfarb R., Hart C., Miller M., Miller L., Farmer G.L., Groves D.,"The Tintina gold belt- a global prespective, In: Tucker TL, Smith MT (eds) The Tintina gold belt: Concepts,exploration and discoveries", Brithish Columbia and Yukon Chamber of Mines Special 2 (2000) 5-34.

[24] Lang J.R., BakerT., Hart C. J. R., Mortensen J. K.,"An exploration model for intrusion- related gold systems", Soc Econ Geol News 40 (1) (2000) 7-15.

[25] Newberry R. J., Mineral deposits and associated Mesozoic and Tertiary igneous rocks within the Interior Alaska and adjacent Yukon portions of the Tintina gold belt: Concepts, exploration, and discoveries", Brithish Columbia and Yukon Chamber of Mines Special Volume 2 (2000) 59-88.

[26] Lang J.R., Baker T., 2001,"Intrusion-related gold systems: the present level of understanding", Mineralium deposita, 36 (2001) 477-489.

[27] Hart C.J.R., BakerT., BurkeM., 2000,"New exploration concepts for country-rock-hosted,intrusion-related gold systems: Tintina gold belt in Yukon, In: Tucker TL, Smith MT (eds) The Tintina gold belt: Concepts, exploration and discoveries", British Columbia and Yukon Chamber of Mines Special Volume 2 (2000) 145-172.