زمین‌شناسی، دگرسانی، کانی‌سازی و ژئوشیمی گستره پی‌جویی شکسته‌سبز شمال‌غرب‌ بیرجند

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 گروه پژوهشی اکتشافات ذخایر معدنی شرق ایران

چکیده

منطقه­ی شکسته­سبز در شرق ایران و در 96 کیلومتری شمال­غرب­ بیرجند واقع شده­ است. پی­جویی اولیه در این منطقه به یاری پردازش داده­های ماهواره­ای آستر به روش نقشه­بردار زاویه­ی طیفی، دگرسانی­های پروپلیتیک، آرژیلیک و سرسیتیک را نشان داد که با مشاهدات صحرایی تایید شدند. این گستره شامل برونزدهایی از آتشفشان­های پالئوسن- ائوسن بوده که واحدهای نیمه­عمیق با ترکیب حدواسط در آنها نفوذ کرده­اند. دگرسانی­های اصلی عبارتند از پروپلیتیک، آرژیلیک و سیلیسی- کربناته. کانی­سازی به شکل­های رگه­ای (مرکز و غرب منطقه)، رگچه­ای و پراکنده (شرق و غرب منطقه) دیده می­شود. رگه­ها دارای راستای شمال­غربی- جنوب­شرقی تا شمال­شرقی- جنوب­غربی و شیب 85 تا 90 درجه دیده می شوند. به دلیل تاثیر زیاد فرآیندهای هوازدگی بر کانی­سازی اولیه، کانی سازی ثانویه سولفیدی و اکسیدی گسترش گسترده ای داشته و مالاکیت، آزوریت، کالکوزیت، کوولیت، هماتیت و گوتیت تشکیل شده­اند. بقایایی از کانی­های اولیه پیریت، کالکوپیریت و مگنتیت نیز دیده می­شوند. کانی­های باطله عبارتند از کلسیت، کوارتز و باریت. حداکثر مقدار پراکندگی مس و روی در رسوب­های آبراهه‌ای در مناطقی است که در بالادست آن کانی­سازی رگه­ای و منطقه­های دگرسانی پروپلیتیک، آرژیلیک- سرسیتیک و سیلیسی وجود دارند. گستره­ی تغییرات عناصر در نمونه­های ژئوشیمیایی بر مبنای سنگ در رگه­ها به‌صورت زیر است: مس 4/2-6/0 درصد، مولیبدن 2290-77 گرم در تن، روی 2990-23 گرم در تن، سرب 754 -24 گرم در تن، و نقره 8 -4/1 گرم در تن. بیشترین میزان عناصر در نمونه­های ژئوشیمیایی بر مبنای سنگ در محل کانی­سازی رگچه­ای و پراکنده در واحدهای آندزیتی برای مس،450 گرم در تن، روی 162 گرم در تن، سرب 309 گرم در تن، مولیبدن 77 گرم در تن است. با توجه به نوع دگرسانی‌ها، بی­هنجاری عناصر مس، روی، نقره و مولیبدن و ارتباط کانی­سازی با سیستم شکستگی­ها می­توان کانسار شکسته­سبز را در رده­ی کانسارهای ورا گرمای نوع رگه­ای قرار داد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geology, alteration, mineralization and geochemistry of Shekaste Sabz area prospect, North West of Birjand

چکیده [English]

Shekaste Sabz area is located in eastern Iran, about 96 km north west of Birjand. Preliminary prospecting in the area using ASTER mineral mapping (SAM) detected propylitic, argillic and sericitic alteration which was confirmed by field observation. The area comprises outcrops of Paleocene to Eocene volcanics, which was intruded by intermediate subvolcanic bodies. The main alterations zones are propylitic, argillic and silicified- carbonate. Mineralization is observed as vein (in central and west of area), veinlet and disseminated (in east and west). Veins show North West - South East to North East - South West trend and dip 85 to 90 degrees. Due to the great influence of weathering processes on the hypogene mineralization, secondary sulphide and oxide minerals spread widely and formed malachite, azurite, chalcocite, covellite, goethite and hematite. Relicts of the hypogene minerals such as pyrite, chalcopyrite and magnetite are also seen. Gangue minerals are quartz, calcite and barite. The maximum amount of copper and zinc distribution in stream sediments are located in the areas that vein mineralization and propylitic, argillic- sericitic and silicified alteration zones exist in their upstream. The range of variation for elements in the lithogeochemistry samples are as follows: Cu from o.6 to 2.4 Percent, Mo from 77 to 2290 ppm, Zn from 23 to 2990 ppm, Pb from 24 to 754 ppm, Ag from 1.4 to 8 ppm. The maximum amount of elements in the lithogeochemistry samples are in places which veinlet and disseminated mineralization are associated with andesite.  These are as follows:  Cu 450 ppm, Zn 162 ppm, Pb 309 ppm, Mo 77 ppm. According to alteration type, Anomalous Cu, Zn, Ag and Mo and relation of mineralization with fractures system, Shekaste Sabz mineralization can be placed in the category of vein- type epithermal deposits.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lut block
  • Vein mineralization
  • alteration
  • Geochemistry
  • Shekaste Sabz

مراجع

[1] Ruttner A., Stöcklin J., "Geological map of Iran, scale 1:1000,000", Geological Survey of Iran (1967).

[2] Berberian M., King G. C. P., "Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran", Canadian Journal of Earth Sciences (1981) 18: 210-265.

[3] Alavi M., "Tectonic map of the Middle East, scale 1:2,900,000", Geological Survey of Iran (1991).

[4] Jung D., Keller J., Khorasani R., Marcks Chr., Baumann A., Horn P., "Petrology of the Tertiary magmatic activity the northern Lut area, east of Iran", Ministry of Mines and Metals, GSI, geodynamic project (geotraverse) in Iran, No. 51 (1983) 285-336.

[5] آقانباتی س.ع.، "زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور"، (1383) 586 ص.

[6] امامی م.ح.، "ماگماتیسم در ایران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور"، (1379) شماره 71، 622 ص.

[7]Camp V.E., Griffis R.J., "Character, genesis and tectonic setting of igneous rocks in Sistan Suture Zone", Lithos 15 (1982) 221-239

[8] Tirrul R., Bell I.R., Griffis R.J. Camp V.E., "The Sistan Suture Zone of eastern Iran", Geol. Soc. Amer. Bull (1983) 134-150.

[9] افتخارنژاد ج.، "مطلبی چند درباره تشکیل حوضه رسوبی فلیش در شرق ایران و توجیه آن با تئوری تکتونیک صفحه‌ای"، ضمیمه گزارش شماره 33 ف، سازمان زمین‌شناسی کشور (1352).

[10] شهاب‌پور ج.، "زمین شناسی اقتصادی"، انتشارات دانشگاه شهید باهنر کرمان (1380) 543 ص.

[11] Berberian M., Jackson J.A., Qorashi M., Khatib M.M., Priestley K., Talebian M., Ghafuri-Ashtiani, M., "The 1997 may 10 Zirkuh (Qaenat) earthquake (Mw 7.2): faulting along the Sistan suture zone of eastern Iran", Geophys. J. Int136) 1999( 671-694.

[12] Tarkian M., Lotfi M., Baumann A., "Tectonic, magmatism and the formation of mineral deposits in the central Lut, east Iran", Ministry of mines and metals, GSI, geodynamic project (geotraverse) in Iran, No. 51 (1983) 357-383.

[13] سامانی ب.، اشتری ش.، " تکوین زمین شناسی ناحیه سیستان و بلوچستان"، فصلنامه علوم زمین، شماره 4، سازمان زمین شاسی کشور (1371).

[14] کریم‌پور م.ح.، ملک‌زاده شفارودی آ.، مظاهری س.ا.، حیدریان شهری م.ح.، "ماگماتیزم و انواع کانی‌سازی مس، طلا، قلع و تنگستن در بلوک لوت"، مجموعه مقالات پانزدهمین همایش انجمن بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، دانشگاه فردوسی مشهد (1386) 604-598.

[15] کریم‌پور م.ح.، ملک‌زاده شفارودی آ.، فارمر ل.، استرن چ.، "پتروژنز گرانیتوئیدها، سن سنجی زیرکن به روش U- Pb ژئوشیمی ایزوتوپ‌های Sr- Nd و رخداد مهم کانی‌سازی ترشیاری در بلوک لوت، شرق ایران"، مجله زمین‌شناسی اقتصادی ایران (1391) 1-27.

[16] لطفی محمد.، " نقشه زمین‌شناسی سارغنج، مقیاس 100000/1"، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی (1995).

[17] Malekzadeh Shafaroudi A., Karimpour, M.H., "Hydrothermal alteration mapping in northern Khur, Iran, using ASTER image processing: a new insight to the type of copper mineralization in the area", Acta geologica sinica (2013), In press.

[18] ملک زاده شفارودی آزاده.، "زمین‌شناسی، کانی‌سازی، آلتراسیون، ژئوشیمی، میکروترمومتری، مطالعات ایزوتوپی و تعیین منشا کانی‌سازی مناطق ماهر آباد و خوپیک، استان خراسان جنوبی"، پایان‌نامه دکتری (1388).

[19] عبدی م.، کریم‌پور م.ح.، نجفی ع.، "زمین‌شناسی، آلتراسیون و پتانسیل کانه‌زایی در منطقه کوه‌شاه، خراسان جنوبی"، نخستین همایش انجمن زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه فردوسی (1389).

[20] سمیعی سمیه.، کریم‌پور م.ح.، قادری مجید.، حیدریان شهری م.ح.، "زمین‌شناسی، دگرسانی و پتانسیل کانه‌زایی در منطقه خونیک، جنوب بیرجند"، دومین همایش انجمن زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه لرستان (1390).

[21] اکتشاف نیمه‌تفصیلی مواد معدنی در شهرستان سرایان، "شرکت پارس کانی و شرکت تحقیق و گسترش صنایع معدنی"، (1386)، 205 ص.

[22] جمیع علی رضا.، "پروژه اکتشاف تفصیلی مواد معدنی در شهرستان سرایان"، سازمان صنایع و معادن استان خراسان جنوبی (1387)، 204 ص.

[23] Pérez D.J., Crósta A.P., Souza Filho C.R., Marín G. "Mineral mapping exploration using hyperspectral AVIRIS data in Los Menucos area, Río Negro province (67°51’W- 40°53’S), Argentina", (2000) 99-672.

[24] معصومی ف.، رنجبر ح.، "مقایسه بین داده‌های تصحیح‌شده سنجنده ASTER با روشهای نرمالیزه شده، میانگین بازتاب داخلی نسبی و لگاریتم باقیمانده جهت نقشه‌برداری از کانی‌های مناطق دگرسان شده"، سیزدهمین کنفرانس ژئوفیزیک ایران (1387) 315-312.

[25] Zhonghai He., Binbin He., Cui ying, " Hydrothermal alteration mapping using Aster data in east Kunlun mountain, China", (2010).

[26] ENVI User's Guide, "ENVI User's Guide V. 4.0" Research Systems, Inc, (2003) 1084p.

[27] Kruse F. A., Lefkoff A. B., Boardman J. W., Heidebrecht K. B., Shapiro A. T., Barloon J. P., and Goetz A. F. H., "The spectral image processing system (SIPS) – Interactive", (1993).

[28] Robert F., Brommecker R., Bourne B.T., Dobak P.J., McEwan, C.J., "Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploration", Ore Deposits and Exploration Technology (2007) Paper 48, 691-711.

[29] Rose A.W., Burt D.M., "Hydrothermal alteration in Barnes, H.L., ed" , Geochemistry of hydrothermal ore deposits, New York, USA, John Wiley and Sons (1979) 173-235.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 11 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 11 تیر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار