ژئوشیمی، سنگ‌زایی و کانی‌زایی سنگ‌های نفوذی نامن، جنوب غربی پهنهی سبزوار

مظهری, سید علی; مجتهدی فر, وحید; جعفریان, عبدالرضا

ژئوشیمی، سنگ‌زایی و کانی‌زایی سنگ‌های نفوذی نامن، جنوب غربی پهنهی سبزوار

نویسندگان

¹ دانشگاه پیام نور

² دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

تودهی نفوذی نامن در جنوب غربی پهنهی سبزوار قرار دارد و از سه فاز ماگمایی مختلف شامل دو واحد گرانیتوئیدی و یک واحد بازی، تشکیل شده است. تمام سنگهای نفوذی ماهیت آهکی- قلیایی داشته و دارای خواص ماگماهای وابسته به مناطق فرورانش هستند. سینوگرانیتهای نامن (واحد SG) که در دمای بالا تشکیل شدهاند، سرشار از عناصر HFSE همچون Ga، Nb، Ta و Zr هستند و در ردهی گرانیتوئیدهای آلومین نوع A قرار میگیرند. این فاز ماگمایی در اثر ذوب سنگهای فلسی حاصل شده است. فاز اصلی در تودهی نامن (واحد BG) مجموعهای از سنگهای گرانتوئیدی متنوع (گرانودیوریت، کوارتز مونزودیوریت و کوارتز دیوریت) را در بر میگیرد. این واحد دارای خواص گرانیتوئیدهای نوع I بوده و از ذوب آمفیبولیتهای پوستهی تحتانی حاصل شده است. سنگهای مافیک عبارتند از هورنبلند گابرو با بافت انباشتی متشکل از هورنبلند و پلاژیوکلاز. کانسنگ مگنتیت به صورت قطعات مدور در برخی رخنمونهای این واحد مشاهده میشود. گابروهای میزبان مگنتیت (MHB) در مقایسه با گابروهای دیگر (HB) غنی از کلسیم و عناصر فلزی V، Cr، Co، Cu و Zn هستند ولی از نظر عناصر ناسازگار LILE و HFSE به شدت تهی شدهاند. جدایش فاز فرار طی شکل گیری ماگمای گابرویی موجب جدایش ماگمای اولیه شده است. بخش غنی از F و P < /span> در نهایت به HB تبدیل شده و بخش غنی از آب و S سنگهای MHB را شکل داده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geochemistry, petrogenesis and mineralization of Namen plutonic rocks, SW of Sabzevar zone

چکیده [English]

Namen pluton is located in the SW of Sabzevar Zone and is composed of three different phases include two granitoid units and a basic phase. Namen syeno-granites (SG unit) are high temperature magmas enriched in HFSE such as Ga, Nb, Ta and Zr; and classified as aluminous A-type granitoids. This magmatic phase has been generated by partial melting of felsic rocks. The main phase of Namen pluton (BG unit) contains assemblage of various granitoids (granodiorite, quartz monzodiorite, quartz diorite). This phase shows I-type granitoid characteristics and has been yielded by amphibolite melting in the lower crust. Mafic rocks consist of hornblende gabbros which have cumulative texture of amphibole and plagioclase. There are diffused and circular patches of magnetite ore in some sections of gabbroic occurrences. Magnetite-hosted hornblende gabbros (MHB) are enriched of V, Cr, Co, Cu, Zn and Ca and depleted from incompatible elements of LILE and HFSE relative to other gabbros (HB). The separation of volatile phases during the gabbroic magma evolution has led to the segregation of primary magma. Finally, the F- P and H2O-S enriched parts of this fractionated magma have formed HB and MHB rocks, respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

Geochemistry
petrology
magnetite
Namen pluton
Sabzevar zone

مراجع

[1] Rossetti F., Nasrabadi M., Vignaroli G., Theye T., Gerdes V., Razavi M. H., Moin Vaziri H., "Early Cretaceous migmatitic mafic granulites from the Sabzevar range (NE Iran): implications for the closure of the Mesozoic peri-Tethyan oceans in central Iran", Terra Nova, 22 (2010) 26-34.

[2] Rossetti F., Nasrabadi M., Theye T., Gerdes A., Monié P., Lucci F., Vignaroli, G. (in press) "Adakite differentiation and emplacement in a subduction channel: The late Paleocene Sabzevar magmatism (NE Iran)", Geological Society of America Bulletin (2014) doi: 10.1130/B30913.1.

[3] Alaminia Z., Karimpour M.H., Homam S.M., Finger F., "The magmatic record in the Arghash region (northeast Iran) and tectonic implications", Int J Earth Sci (Geol Rundsch), 102 (2013) 1603-1625.

[4] Khalatbari Jafari M., Babaie H.A., Gani M., "Geochemical evidence for Late Cretaceous marginal arc-to-backarc transition in the Sabzevar ophiolitic extrusive sequence, northeast Iran", Journal of Asian Earth Sciences, 70-71 (2013a) 209–230.

[5] Khalatbari Jafari M., Babaie H.A., Mirzaie M., "Geology, petrology and tectonomagmatic evolution of the plutonic crustal rocks of the Sabzevar ophiolite, northeast Iran", Geological Magazine, 150 (2013b) 862-884.

[6] جمشیدی خ.، قاسمی ح.، صادقیان م.، "سنگ‌شناسی و زمین‌شیمی سنگهای آداکیتی پرسیلیس پسا افیولیتی سبزوار"، پترولوژی، شماره 17 (1393) ص 68-51.

[7] قورچی روکی م.، کریمپور م.ح.، ابراهیمی نصرآبادی خ.، "تعیین سن، منشأ و جایگاه تکتونیکی توده‌های نفوذی جنوب سبزوار"، پترولوژی، شماره 16 (1392) ص 20-1.

[8] Shafaii Moghadam H., Zaki Khedr M., Arai S., Stern R.S., Ghorbani G., Tamura A., Ottley C., "Arc-related harzburgite–dunite–chromitite complexes in the mantle section of the Sabzevar ophiolite, Iran: A model for formation of podiform chromitites", Gondwana Research (2013, in press) http://dx.doi.org/10.1016/j.gr.2013.09.007.

[9] Pilger A., "Die zeitlich-tektonische Entwicklung der iranischen Gebirge", Clausthaler Geol Abh 8 (1971) 1–27.

[10] Alavi M., "Tectonic Map of the Middle East, Scale 2,500,000" (1991) Geological Survey of Iran, Tehran.

[11] نصرآبادی م.، روزتی ف.، معین‌وزیری ح.، رضوی س.م.ح.، محجل م.، "کانی‌شناسی و دما- فشارسنجی شیست‌های آبی مجموعه‌ی دگرگونی سلطان آباد (شمال شرق سبزوار)"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران"، شماره 1 (1391) ص 140-121.

[12] Tatsumi Y., Eggins S.M., "Subduction Zone Magmatism", (1995) Blackwell Science, Cambridge, MA.

[13] Sun S. S., McDonough W. F., "Chemical and isotopic systematics of oceanic of basalts: implication for mantle composition and processes". In: Magmatism in oceanic basins (Eds. Saunders, A. D. and Norry, M. J.) Geological Society of London (1989) 42 313-345.

[14] Nakamura N,, "Determination of REE, Ba, Fe, Mg, Na and K in carbonaceous and ordinary chondrites", Geochimica et Cosmochimica Acta (1974) 38 757-775.

[15] Tiepolo M., Bottazzi P., Foley S.F., Oberti R., Vannucci R., Zanetti A., "Fractionation of Nb and Ta from Zr and Hf at mantle depths: the role of titanian pargasite and kaersutite", Journal of Petrology (2001) 42, 221–232.

[16] Sisson T.W., "Hornblende-melt trace-element partitioning measured by ion microprobe", Chemical Geology (1994) 117, 331–344.

[17] Whalen J.B., Currie K.L., Chappell B.W., "A-type granites: geochemical characteristics, discrimination and Petrogenesis", Contributions Mineralogy and Petrology (1987) 95 407–419.

[18] Watson E.B., Harrison M., "Zircon saturation revisited: temperature and composition effects in a variety of crustal magma types", Earth and Planet Science Letters (1983) 64 295–304.

[19] Chappell B.W., White A.J.R., "Two Constrasting granite types: 25 years later", Australian Journal of Earth Science (2001) 48 489-499.

[20] Sisson T.W., Ratajeski K., Hankins W. B., Glazner A. F., "Voluminous granitic magmas from common basaltic sources", Contributions to Mineralogy and Petrology (2005) 148 635-661.

[21] Saito S., Arima M., Nakajima T., Misawa K., Kimura J-I., "Formation of Distinct Granitic Magma Batches by Partial Melting of Hybrid Lower Crust in the Izu Arc Collision Zone, Central Japan", Journal of Petrology (2007) 48(9) 1761-1791.

[22] Vernon R.H., "Microgranitoid enclaves in granites-globules of hybrid magma quenched in a plutonic environment", Nature (1984) 309 438-439.

[23] Altherr R., Holl A., Hegner E., Langer C., Kreuzer H., "Highpotassium, calc-alkaline plutonism in the European Variscides: northern Vosges (France) and northern Schwarzwald (Germany)", Lithos (2000) 50 51–73.

[24] Patino Douce A.E., "What do experiments tell us about the relative contributions of crust and mantle to the origin of granitic magmas? In: A. Castro, C. Fernandez and J.L. Vigneresse (Eds.), Understanding granites: integrating new and classical techniques", Geol. Soc. London (1999) 168 55-75.

[25] Pearce J.A., "Role of the sub-continental lithosphere in magma genesis at active continental margins. In: C.J. Hawkesworth and M.J. Norry (Eds.), Continental Basalt and Mantle Xenoliths", Nantwich, UK, Shiva, (1983) 230-249.

[26] King P.L., White A.J.R., Chappell B.W., Allen C.M., "Characterization and origin of aluminous A-type granites from the Lachlan Fold Belt, Southeastern Australia", Journal of Petrology (1997) 38 371–391.

[27] Patino Douce A.E., "Generation of metaluminous A-type granites by low-pressure melting of calc-alkaline granitoids", Geology (1997) 25 743-746.

[28] Von Blanckenburg F., Davies J.H., "Slab breakoff: a model for syncollisional magmatism and tectonics in the Alps", Tectonics (1995) 14:120–131.

[29] Huppert H.E., Sparks R.S., "The generation of granitic magmas by intrusion of basalt into continental crust", Journal of Petrology (1998) 29 599– 624.

[30] Montero P., Floor P., Corretge G., 'The accumulation of rare-earth and high-field-strength elements in peralkaline granitic rocks: The Galineiro orthogneissic complex, northwestern Spain", Canadian Mineralogist (1998) 36 683–700.

[31] Latypov R.M., Chistyakova S.Y., "Physicochemical Aspects of Magnetite Gabbro Formation in the Layered Intrusion of the Western Pansky Tundra, Kola Peninsula, Russia", Petrology (2005) 9 28-50.

[32] Zhou M.F., Robinson P.T., Lesher C.M., Keays R.R., Zhang C.J., Malpas J., "Geochemistry, petrogenesis and metallogenesis of the Panzhihua gabbroic layered intrusion and associated Fe-Ti-V oxide deposits, Sichuan Province, SW China", Journal of Petrology (2005) 46 2253-2280.