کانی‌سازی، دگرسانی و پی‌جویی‌‌های ژئوشیمیایی در گستره‌ی شرق کیبرکوه (جنوب‌غربی خواف)

نویسندگان

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

منطقه­ی کیبرکوه در70 کیلومتری جنوب­غربی شهرستان خواف در استان خراسان رضوی و شمال­شرقی بلوک لوت قرار دارد. واحدهای سنگی منطقه شامل اسلیت، فیلیت، شیست و سنگ آهک دوبار تبلور یافته وابسته به پالئوزوئیک­اند که تحت نفوذ توده­های گرانیت تا دیوریت به شکل دایک و استوک به سن کرتاسه تا ترشیاری قرار گرفته­اند. براساس پذیرفتاری مغناطیسی توده­های نفوذی اکسید و احیا کننده هستند که بیشتر توده­های اکسید شده دارای خاصیت دگرسانی و کانی­سازی هستند. توده­های اکسید کننده بخش شرقی کیبرکوه به سن ائوسن میانی وابسته به محیط­های فرورانش حاشیه­ی قاره بوده و اغلب دارای پتاسیم بالا تا شوشونیتی و شبه­رخشان هستند. منطقه­های دگرسان پروپلیتیک با وسعت بیشتر، سرسیتیک، آرژیلیک و سیلیسی با گسترش کمتر در جنوب گستره مشاهده می­شوند. کانی­سازی­ها در مرز توده­های نفوذی و یا در درز و شکستگی­های توده­ها به صورت رگه و رگچه در جنوب منطقه دیده می­شوند. رگه و رگچه­ها در راستای شمال­غربی- جنوب­شرقی با شیب 70 تا 80 درجه و با ضخامت تا نیم متر گسترش یافته­اند. آن­ها را می­توان به دو دسته تقسیم نمود: 1- رگه­ها و رگچه­های همراه با گالن، اسفالریت و باریت به عنوان کانی­های اولیه که نسل اول کانی­سازی را تشکیل داده­اند 2- رگه و رگچه­های همراه با پیریت، کالکوپیریت و کوارتز به عنوان کانی اولیه و کوولیت، بورنیت، کالکوسیت، مالاکیت، آزوریت و اکسیدهای آهن (مگنتیت، هماتیت و لیمونیت) به­عنوان کانی­های ثانوی که از نسل دوم کانی­سازی هستند. کانی­­های پاراژنز و روابط کانی­ها نشان از یک فعالیت گرمابی و نهشت کانی­های یاد شده در حداقل دو مرحله در بخش بالایی توده­های نفوذی سری اکسید کننده منطقه دارند. پی­جویی­های ژئوشیمیایی رسوب­های رودخانه­ای بی­هنجاری عناصر مس (ppm 68)، سرب (ppm 1691)، روی (ppm 320)، باریم (ppm 5003)، و سنگ، بی­هنجاری عناصر مس (3%)، طلا (ppb 2657)، نقره (ppm 160)، سرب (4%)، روی (ppm 2159)، باریم (ppm 1466) بیسموت (ppm 1767) و مولیبدن (ppm 66) در جنوب منطقه میزان نسبتاً بالایی را نشان می­دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mineralization, Alteration, and Geochemical exploration in the eastern part of Keybarkuh (southwest of Khaf)

چکیده [English]

Keybarkuh is located about 70 Km southwest of Khaf city (Khorasan Razavi Province) in the northeast of the Lut block. Rock units in the area comprises of slate, phyllite, schist and recrystalized limestone with Paleozoic age that was intruded by granite to diorite as dikes and stocks of Cretaceous to Tertiary age. Based on magnetic susceptibility, intrusive bodies are oxidant and reducing which the oxidant bodies mostly having alteration and mineralization. The eastern Keybarkuh oxidant bodies are of Midlle Eocen, related to subduction environment of continental margin, often high-K to shoshonitic and metaluminous. Propylitic alteration zones with broader area and sericitic, argillic and silicic with less distribution were observed in the southern area. Mineralization is seen in the contact of intrusive bodies or in joint and fractures of them as veins and veinlets in south of the area. Veins and veinlets with northwest to southeast strike, 70 to 80 degrees dip to the northeast have thickness upto half meter. They can be divided into two sets: 1-Veins and veinlets associated with galena, sphalerite and barite as primary minerals, which formed the first generation of mineralization. 2- Veins and veinlets associated with pyrite, chalcopyrite and quartz as primary minerals; covellite, bornite, chalcocite, malachite, azurite and iron oxides (magnetite, hematite and limonite) as secondary minerals which is the second generation of mineralization. Paragenetic sequences of minerals and relationship between minerals are indicative of a hydrothermal activity and deposition of the above mentioned minerals in at least two stages in the upper part of oxidant intrusive bodies. Geochemical exploration of stream sediment show anomalous Cu (68 ppm), lead (1691 ppm), zinc (320 ppm), barium (5003 ppm) and the rock also show anomalous Cu (3%), gold (2657 ppb), silver (ppm 160), lead (4%), zinc (2159 ppm), barium (1466 ppm) bismuth (1767 ppm) and Mo (66 ppm) in the southern parts of the area which are relatively high.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keybarkuh
  • alteration
  • Mineralization
  • geochemical exploration
  • copper
  • Gold

مراجع

[1] Stocklin J., Nabavi M.H., "Tectonic map of Iran. Geological Survey of Iran", (1973).

[2] Forster H., "Mesozoic- Cenozoic metallogenesis in Iran.geo", Sec. Lond. Vol. 135 (1978) 443-455.

[3] آقانباتی ع.، "زمین‌شناسی ‌ایران"، سازمان‌ زمین‌شناسی ‌و اکتشافات معدنی کشور، (1383)، ٦٠٦ صفحه.

[4] Berberian M., "Against the rigidity of the Lut block, Contribution to the seismotectonics of Iran (Part III)", GSI, No. 40 (1977 ) 203-227.

[5] ملک‌زاده شفارودی آ.، "زمین‌شناسی، کانی‌سازی، آلتراسیون، ژئوشیمی، میکروترمومتری، مطالعات ایزوتوپی و تعیین منشأ کانی‌سازی مناطق اکتشافی ماهرآباد و خوپیک، استان خراسان جنوبی"، رساله دکتری (Ph.D) زمین‌شناسی اقتصادی دانشگاه فردوسی مشهد (1388) 600 صفحه.

[6] عبدی م.، کریم‌پور م. ح.، زرین‌کوب و. ح.، "تفسیر نتایج آنالیز فاکتوری داده‌های ژئوشیمیایی رسوبات رودخانه‌ای با کمک داده‌های زمین‌شناسی، آلتراسیون و کانی‌سازی در منطقه کوه شاه، بیرجند، خراسان جنوبی"، فصلنامه علوم زمین، 1389).

[7] ارجمندزاده ر.، "مطالعات کانی‌سازی، ژئوشیمی، سن‌سنجی و تعیین جایگاه تکتونوماگمایی توده‌های نفوذی در اندیس معدنی ده‌سلم و چاه شلجمی، بلوک لوت، شرق ایران"، رساله دکتری (Ph.D) زمین‌شناسی اقتصادی دانشگاه فردوسی مشهد (1390) 369 صفحه.

[8] Tarkian M., Lotfi M., Baumann A., "Tectonic, magmatism and the formation of mineral deposits in the central Lut, east Iran", Ministry of mines and metals, GSI, geodynamic project (geotraverse) in Iran, No 51 (1983) 357-383.

[9] Lotfi M., "Geological and geochemical investigations on the volcanogenic Cu, Pb, Zn, Sb ore- mineralizations in the Shurab-GaleChah and northwest of Khur (Lut, east of Iran)", unpublished Ph.D thesis, der Naturwissenschaften der Universitat Hamburg (1982) 151 p.

[10] Jung D., Keller J., Khorasani R., Marcks Chr., Baumann A., Horn P., "Petrology of the Tertiary magmatic activity the northern Lut area, East of Iran", Ministry of mines and metals, GSI, geodynamic project (geotraverse) in Iran, No 51 (1983) 285-336.

[11] مرادی م.، کریم‌پور م. ح.، فارمر ل.، استرن چ.، "ژئوشیمی ایزوتوپ‌های Rb-Sr & Sm-Nd، سن‌سنجی زیرکون U-Pb و پتروژنز باتولیت گرانودیوریتی نجم‌آباد، گناباد"، مجله زمین‌شناسی اقتصادی (1) 4: 127-145.

[12] مظلومی ع.، کریم‌پور م. ح.، رسا الف.، رحیمی ب.، وثوقی عابدینی م.، "کانسار طلای کوه‌زر تربت‌حیدریه مدل جدیدی از کانی‌سازی طلا"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ایران، شماره 3 (1387) 364-376.

[13] کریم‌پور م. ح.، سعادت س.، ملک‌زاده شفارودی آ.، "ژئوشیمی پترولوژی و کانی‌سازی طلا- مس پورفیری تنورچه"، مجله علوم دانشگاه تهران، جلد 32 شماره 3 (1385) 175-189.

[14] کریم‌پور م. ح.، سلاطی الف.، "تهیه نقشه زمین‌شناسی، اکتشافات ژئوشیمیایی و مگنتومتری در محدوده غربی کیبرکوه"، شرکت تهیه و تولید مواد اولیه فولاد خراسان (1389) 197 صفحه.

[15] کریم‌پور م.ح، ملک‌زاده آ، ج لنگ فارمر و چالرز استرن، "پتروژنز گرانیتوئیدها، سن‌سنجی زیرکن به روش U-Pb، ژئوشیمی ایزوتوپ‌های Sr-Nd و رخداد مهم کانی‌سازی ترشیاری در بلوک لوت، شرق ایران"، مجله زمین‌شناسی اقتصادی، جلد4، شماره1، دانشگاه فردوسی مشهد، (1391) ص 1- 27.

[16] بلوریان غ.، صفری م.، "نقشه زمین‌شناسی 1:100000 زوزن، سازمان زمین‌شناسی استان خراسان رضوی"، (1384).

[17] مشاور کان ایران.، "پی‌جویی به روش اکتشافات ژئوشیمیایی در مقیاس 1:25000"، در برگه 1:100000 زوزن، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (1386).

[18] سازمان زمین‌شناسی استان خراسان رضوی.، "اکتشافات ژئوفیزیکی به روش IP-RS در شرق کیبرکوه، برگه 1:100000 زوزن"، سازمان زمین‌شناسی استان خراسان رضوی (1386).

[19] Ishihara S., "The magnetite- series and ilmenite series granitic rocks", Mining Geology, 27 (1977) 293- 305.

[20] Ishihara S., "The granitoid series and mineralization", Economic Geology, 75th Anniversary Volume, (1981) 458- 484.

[21] سلاطی ا.، کریم‌پور م.ح.، ملک‌زاده آ.، حیدریان م.ر.، لنگ فارمر ج.، استرن چ.، "سن‌سنجی زیرکن (U-Pb)، ژئوشیمی ایزوتوپ‌های Sr-Nd، و پتروژنز گرانیتوئیدهای سری اکسیدان منطقه کیبرکوه (جنوب‌غربی خواف)"، مجله زمین‌شناسی اقتصادی، شماره2 (جلد4)، (1391) صفحه 285 تا 301.











[22] Peccerillo A., Taylor S.R., "Geochemistry of Eocene calc-alkaline volcanic rocks from the

Kastamonu area, Northern Turkey", Contributions to Mineralogy and Petrology 58 (1976) 63–81.

[23] Shand S.J, "Eruptive rocks.Their genesis, composition, classification and their relation to ore-deposits", 1969 (facs. of 3rd ed. 1947). Hafner, New York (1947) 488.

[24] Pearce J. A., Haris N. B. W., and Tindle A. G., "Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks", Jour. Of Petrology, 25, part 4 (1984) 956- 983.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 11 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 11 تیر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار