بررسی کانی‌شناختی دگرسانیهای گرمابی بخش میانی رشته کوههای طارم ـ شمال غرب ایران

گنجی, علیرضا

بررسی کانی‌شناختی دگرسانیهای گرمابی بخش میانی رشته کوههای طارم ـ شمال غرب ایران

نویسنده

علیرضا گنجی

دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان

چکیده

محدوده مورد بررسی بخشی از رشته کوههای طارم واقع در 40 کیلومتری شمال شهر زنجان است. این محدوده عمدتاً از سنگهای آتشفشانی رسوبی و نفوذی ترشیری تشکیل یافته که غالب آنها دچار دگرسانی گرمابی شده‌اند. به طور کلی دگرسانیهای گرمابی منطقه مورد مطالعه بر اساس جایگاه زمین‌شناسی در دو گروه اصلی قرار می‌گیرند، (1) دگرسانیهای گرمابی منطقه‌ای شامل انواع دگرسانیهای پتاسیک، سریسیتیک و پروپیلیتیک، (2) دگرسانیهای گرمابی تحت کنترل ساختاری شامل سه نوع دگرسانی آرژیلیک و آلونیتی. بررسی‌های کانی‌شناختی نشان داد که مهمترین کانیهای انواع دگرسانیهای آرژیلیتی ـ آلونیتی عبارتند از: کانیهای گروه آلومینیم ـ فسفات ـ سولفات (APS) بهویژه آلونیت و جاروسیت +کانیهای رسی (کائولینیت ، مونتموریلونیت ،ایلیت ،کانی مخلوط لایه ایلیت/ اسمکتیت)+ کلریت + سریسیت + کوارتز + ژیپس + پیریت ؛ که مقدار کمّی ، دانه‌بندی و درجه تبلور آنها در انواع مختلف این گروه از دگرسانیها متفاوت است. برای تعیین دمای دگرسانی آرژیلیزاسیون، از فاکتور درجه تبلور ایلیت (IC) استفاده شد و نتایج محاسبات نشان داد که دمای تشکیل ایلیت بین 200 تا oC 240 است. نتایج حاصل از این تحقیق حاکی از شباهت زیاد دگرسانیهای آرژیلیتی ـ آلونیتی منطقه مورد مطالعه با دگرسانیهای آرژیلیک وراگرمای نوع سولفیداسیون بالا در مناطق فرورانش قوسهای قاره‌ای است .

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mineralogical investigation of hydrothermal alterations in the middle part of Tarom Mountains â Northwest of Iran

چکیده [English]

The studied area is a part of Tarom Mountains and is located in 40 km north of Zanjan. The area is formed mainly by Tertiary volcano-sedimentary and plutonic rocks, which are mostly altered. Based upon geological setting, the hydrothermal alterations in the area are divided into two groups: (1) Regional alterations consisting of potassic, sericitic and propylitic types. (2) Structurally controlled alterations consisting of three argillic & alunitic types. The mineralogical studies show that, the major minerals characterizing the argillic – alunitic alterations are APS minerals (especially alunite and jarosite) + clay minerals (kaolinite, montmorillonite, illite, mixed–layer illite/smectite) + chlorite + sericite + quartz + gypsum + pyrite, that their quantity, grain size and crystallinity vary in the different alteration types. In order to determine the temperature of argillization, the illite crystallinity factor is used and the results of calculations showed that the formation temperature of illites is about 200 to 240 oC. The results of this study indicate that the argillic-alunitic alterations of studied area considerably resemble high-sulfidation type of the epithermal argillic alterations in the continental arc subduction zones.

کلیدواژه‌ها [English]

hydrothermal alteration
APS minerals
Iillite crystallinity (IC)
Tarom Mountains

مراجع

[1] Clark G. C., Davis R. G., "Explanatory text of the Banddar-e-Pahlavi quadrangle map 1:250000", Geological Survey of Iran (1975) p. 198.

[2] Dill H. G., Bosse H. R., "Mineralogical and Chemical Variations in Hypogene and Supergene Kaolin Deposits in a Mobile Fold Belt the Central Andes of Northwestern Peru", Mineralium Deposita 32 (1997) pp.

149-163.

[3] Ji J., Browne P. R. L., "Relationship between illite crystallinity and temperature in active geothermal systems of New Zealand", Clays and Clay Minerals 48 (2000) pp. 139-144.

]4 [گنجی ع. ر.، "کنترل‌های فیزیکوشیمیایی دگرسانیهای گرمابی و کانی‌زایی‌های مس،

سرب، روی و طلا در بخش میانی رشته کوههای طارم ـ شمال غرب ایران"، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، رساله دکتری (1380)، صفحه 245.

[5] Dill H. G., Bosse H. R., "Mineralogical and Chemical studies of Volcanic-related argillaceous industrial minerals of the Central American Cordillera (Western El Salvador)", Economic Geology 95 (2000) pp. 517-538.

[6] Muazzez C., karakaye N., "Clay Minerals in Hydrothermally Altered Volcanic Rocks-Eastern Pontides-Turkey", Clays and Clay Minerals 47 (1999) pp. 708-717.