مطالعه عناصر خاکی نادر در شئلیت‌های ذخایر تنگستن جنوب‌غرب آستانه اراک

قادری, مجید; فردین‌دوست, زهره; هرین, جیسون

مطالعه عناصر خاکی نادر در شئلیت‌های ذخایر تنگستن جنوب‌غرب آستانه اراک

نویسندگان

¹ دانشگاه تربیت مدرس

² دانشگاه اوترخت

چکیده

دو نوع کانه‌زایی تنگستن در جنوبغرب آستانه اراک شناسایی شده است: 1- نوع استراتاباند در بامسر با سنگ میزبان کالک‌شیست و توف سیلیسی، 2- نوع با رگه کوارتز- تورمالین در نظام‌آباد، روشت و فیزانه با سنگ میزبان کوارتزدیوریت- گرانودیوریت که در هر دو نوع شئلیت کانه اصلی تنگستن است. به طور کلی دو نوع REEN در شئلیت‌های ناحیه دیده می‌شوند: نوع نظام‌آباد، روشت و فیزانه که شکل خمیده داشته و از بدون آنومالی Eu تا دارای آنومالی به شدت منفی Eu تغییر می‌کنند و Na و ΣREE بالایی دارند. این نمونه‌ها از HREE غنی شده‌اند. نوع REEN بامسر دارای Na و ΣREE پائین‌تر، با شکل مسطح‌تر و آنومالی مثبت کوچک تا بزرگEu است. نمونه‌های شئلیت بامسر از LREE غنی شدهاند. وجود کانیهای با دمای بالا، بافت‌های ناآمیخته ونیز مواد آلی و بخش‌های گرافیتی در REE ، موجب شدهاند تا کانه‌زایی هر دو نوع در محیط احیا و دمای بالا رخ دهد ولی تفاوتهایی از نظر فرایندهای کنترل‌کننده REEها دارند. در بامسر جذب سطحی و در نظام‌آباد، روشت و فیزانه سازوکار اختلاط کمپلکس‌ها، کنترل‌کننده REEها هستند. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که خاستگاه REE شئلیت‌ها و در نتیجه خاستگاه تنگستن، در مناطق کانی‌سازی‌شده بامسر، نظام‌آباد، روشت و فیزانه یکسان بوده و اختلافات موجود در ΣREE، ناشی از تأثیر سنگهای میزبان مناطق کانه‌سازی نوع رگه‌ای است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Rare earth element study on scheelites from tungsten deposits in southwest of Astaneh, Arak, Iran

چکیده [English]

Two types of tungsten mineralization have been recognized in southwest of Astaneh: 1. Stratabound type at Bamsar with calcareous schists and siliceous tuffs as host rocks, 2. Quartz-tourmaline vein type at Nezamabad, Revesht and Fizaneh hosted in quartzdiorite-granodiorite intrusions. Scheelite is the main tungsten ore mineral in both types. Generally, two distinct REEN patterns are observed in the scheelites from the region: Nezamabad, Revesht and Fizaneh patterns have a convex feature varying from Eu-free to highly negative Eu anomaly, having high Na and ΣREE contents. The samples are enriched in HREE. Bamsar type REEN pattern has lower ΣREE and Na, a relatively flat feature and small to large positive Eu anomalies. The samples are enriched in LREE. According to the REE trends, presence of high-temperature minerals, exsolution textures, presence of organic and graphitic parts, the two types of mineralization share a high temperature and reducing environment, but some differences lie in REE controlling processes. Surface absorption at Bamsar and mixing of complexes mechanism at Nezamabad, Revesht and Fizaneh control the REE patterns. Therefore, it can be concluded that the origin of REE in scheelites in the mineralized areas of Bamsar, Nezamabad, Revesht and Fizaneh share the same source and the differences in ΣREE result from the influence of host rocks in the areas with vein-type mineralization.

کلیدواژه‌ها [English]

rare earth elements
Scheelite
stratabound
Quartz-Tourmaline Vein
Arak
Iran

مراجع

[1] محجل م.، سهندی م.ر.، "تکامل تکتونیکی پهنه سنندج-سیرجان در نیمه شمال باختری و معرفی زیرپهنه‌های جدید در آن"، فصلنامه علمی- پژوهشی علوم زمین، سال هشتم، شماره 32-31 (1378) صفحه 49-28.

[2] Mohajjel M., Fergusson C. L., Sahandi M. R., "Cretaceous-Tertiary convergence and continental collision, Sanandaj-Sirjan zone, western Iran", Journal of Asian Earth Sciences 21 (2003) 397- 412.

[3] رادفر ج.، "بررسی‌های زمین‌شناسی و پترولوژی سنگهای گرانیتوئیدی ناحیه آستانه و گوشه (در محدوده ورقه 1:100000 شازند)"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تهران (1366).

[4] Masoudi F., "Contact metamorphism and pegmatite development in the region SW of Arak", Iran. PhD Thesis, The University of Leeds, UK (1997).

[5] واعظی‌پور م. ج.، اقلیمی ب.، "یافته‌های نوین در نهشته‌های ژوراسیک ناحیه لکان (چهارگوش گلپایگان)"، گزارش داخلی، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (1363).

[6] Berthier F., Billiault J. P., Halbronn B., Maurizot P., "Field works in the frame of Khorramabad quadrangle map", Geological Survey of Iran (1992).

[7] فرهادیان م. ب.، "بررسی ژئوشیمیایی و کانی‌شناسی کانسار تنگستن نظام‌آباد اراک"، پایان‌نامه دوره تخصصی اکتشاف معدن (معادل کارشناسی ارشد)، گروه مهندسی معدن، دانشگاه تهران (1370).

[8] عزیزپور مغوان م.، "ژئوشیمی، کانی‌شناسی و ژنز اثرهای معدنی تنگستن اسکارنی بامسر و رگه‌ای روشت و مقایسه آنها با کانسار تنگستن نظام‌آباد (شازند اراک)"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس (1378).

[9] جهانگیری ح.، "گزارش بررسی آنومالی‌های تنگستن و قلع نظام‌آباد و بامسر"، گزارش داخلی، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (1378).

[10] Longerich H. P., Jackson S. E., Günther D., "Laser ablation inductively coupled mass spectrometry transient signal data acquisition and analyte concentration calculation", Journal of Analytical Atomic Spectrometry 11 (1996) 899-904.

[11] Sun S. S., McDonough W. F., "Chemical and isotopic systematics of oceanic basalts: implications for mantle composition and processes. In Saunders A. D. and Norry M. J. (eds.) Magmatism in the ocean basins", Spec. Publ. Vol. Geol. Soc. Lond., No. 42 (1989) 313-345.

[12] Ghaderi M., Palin J. M., Campbell I. H., Sylvester P. J., "Rare earth element systematics in scheelite from hydrothermal gold deposits in the Kalgoorlie-Norseman region, Western Australia", Economic Geology 94 (1999) 423-437.

[13] Sverjensky D. A., "Europium redox equilibria in aqueous solution", Earth and Planetary Science Letters 67 (1984) 70-78.

[14] شمعانیان اصفهانی غ.ح.، "مطالعات ژئوشیمی، کانی‌شناسی و سیالات درگیر در معدن تنگستن نظام‌آباد، استان مرکزی- ایران"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز (1373).

[15] Giuliani G., Cheilletz A., Mechiche M., "Behaviour of REE during thermal metamorphism and hydrothermal infiltration associated with skarn and vein type tungsten ore bodies in Central Morocco", Chemical Geology 64 (1987) 279-294.

[16] Mason B.H., Moore C. B., Principles of geochemistry. John-Wiley & Sons Ltd. (1982).

[17] Bau M., "Rare-earth element mobility during hydrothermal and metamorphic fluid-rock interaction and the significance of the oxidation state of europium", Chemical Geology 93 (1991) 219-230.

[18] فردین‌دوست ز.، "ژئوشیمی ایزوتوپی و عناصر کمیاب ذخایر تنگستن (مس- قلع) جنوبغرب آستانه اراک"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس (1382).

[19] Ivanova G. F., "Geochemistry of tungsten, in Beus A. A. (ed.)", Geology of tungsten. Project 26 “MAWAM” (1986) 11-43.

[20] Evans A. M., "Metallization associated with acid magmatism", John-Wiley & Sons Ltd. (1982).