بررسی بافتی و کانی‌شناسی کانسار روی‌ـ سرب مهدی‌آباد یزدـ ایران مرکزی

قاسمی, محمود; مؤمن‌زاده, مرتضی; یعقوب‌پور, عبدالمجید; میرشکرایی, امیرعباس

بررسی بافتی و کانی‌شناسی کانسار روی‌ـ سرب مهدی‌آباد یزدـ ایران مرکزی

نویسندگان

¹ سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

² دانشگاه تربیت معلم،

³ شرکت مهندسی ایتوک ایران

چکیده

کانسار روی‌ـ سرب‌ـ‌ باریت مهدیآباد یکی از کانسارهای معروف سرب و روی در ایران است که در 110 کیلومتری جنوب خاوری یزد، ناحیه ایران مرکزی قرار میگیرد. سنگ میزبان کانسار، سنگهای کربناتی کرتاسهزیرین، شامل سه سازند سنگستان، تفت، و آبکوه است. سازند سنگستان در قاعده بیشتر از شیل و سیلتستون با میان لایه‌های آهکی آرنایت تشکیل شده است. این واحد سنگ‌شناسی با دولومیت و سنگ آهک دولومیتی و آنکریتی سازند تفت پوشیده می‌شود. سازند آبکوه در بخش بالایی که شامل سنگ آهک چرتی و سنگ آهک رسی همراه با سنگ آهک ریفی توده‌ای و میان لایه‌های کنگلومرایی است، روی سازند تفت قرار میگیرد. ساختار ماده معدنی در کانسار مهدیآباد به صورت ناودیس بزرگی با راستای شمالیـ جنوبی است و به وسیله گسلهای متعددی دستخوش تغییرات فراوانی شده است. از مهمترین این گسل‌ها، گسل معمولی تپهسیاه است که احتمالاً همزمان و پس از ته نشستی فعال بوده است. اسفالریت، گالن و باریت کانیهای معمولی اقتصادی و پیریت و کالکوپیریت، کانیهای فرعی در بخش‌ سولفیدی است. کانیهای سروزیت (PbCO3)، اسمیت زونیت (ZnCO3)، همیمورفیت (Zn4(Si2O7)(OH)2.H2O) و هیدروزنسیت (Zn5(CO3)2(OH)6) کانیهای اصلی بخش اکسیده کانسارند. شکل توده معدنی در این کانسار لایه‌ای، و عدسی، و همشیب با سنگهای میزبان است. همچنین کانیسازی به صورت تمرکزهای متقاطع به صورت پرشدگی شکستگی‌ها، حفرههای کارستی، کلوفرم، افشان، و خوشه انگوری در کانسار قابل مشاهدهاند. از نظر کمی نسبت حجم تودههای لایهای و عدسی همساز با سنگهای میزبان به مراتب بیشتر از بخش پرشدگی شگستگیها و کارستهاست.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mineralogy and Textural Studies of Mehdiabad Zinc-Lead Deposit- Yazd, Central Iran

چکیده [English]

Mehdiabad Zn-Pb-Ba deposit is located 110km south-east of Yazd, in the Central Iran structural zone. The stratigraphic succession consists of three sedimentary formations of lower Creataceous age. The Sangestan formation,i.e, the lowest unit of shale and siltstone with calcarenitic interbeded layers. This unit is overlain by ankeritic massive dolomite and dolomitic limestone of Taft formation. The Abkouh formation at the top is composed of cherty or clayey limestone with conglomeretic intercalation, lenses of massive reef limestone and calcareous shale. The structure of orebody shows a half-graben with a vast N-S synform being complicated by the presence of polyphase faults. The main normal fault is Tappeh Siah fault, suggested to have been active during and after the period of sedimentation. Major economic minerals are sphalerite, galena and barite with minor pyrite, chalchopyrite in sulfide zone. Oxide ores contain smithzonite, hydrozincite, hemimorphite and cerussite. Mineralization occurs in stratiform-lenticular orebodies and concordant with host rocks. Also orebodies showing laminated, disseminated, open space filling, karst filling, colloform and botryoidal textures.

کلیدواژه‌ها [English]

Mehdiabad
Lower Creataceous
Zinc & Lead
Iran
Tappeh Siah fault

مراجع

[1] نبوی، م.ح.، "دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور ، 1355.

[2] Chapple K G, Gahsemi M, "The Mehdiabad zinc deposit – A Tethyan Giant", :union: Capital Internal Report, 55p. 2005.

[3] قاسمی م.، "نحوه تشکیل کانسار روی- سرب مهدی‌آباد یزد و مقایسه آن با دیگر کانسارهای سرب و روی کرتاسه اطراف مهدی‌آباد"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 238 صفحه، 1385.

[4] باباخانی ع.، صمیمی م.، حاج ملاعلی، "مطالعات زمین‌شناسی کانسار مهدی‌آباد"، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 1367.

[5] BRGM, "Mehdiabad lead-zinc deposit pre-feasibility study. Geological assessment report N1392", May 1994, BRGM Department Exploration BP 600945060 Orleans Cedex, France.

[6] قاسمی م.، مؤمن‌زاده م.، یعقوب‌پور ع.، "هیدروژئولوژی در کانسار روی‌ـ سرب مهدی‌آباد یزد"، اولین همایش زمین‌شناسی کاربردی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، 1386.

[7] قاسمی م.، "بررسی پدیده دولومیتیزاسیون و حفرات کارستی در سازندهای کربناته کانسار روی‌ـ سرب مهدی‌آباد یزد"، سمینار درسی دوره کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 1384.

[8] قاسمی م.، مؤمن‌زاده م، یعقوب‌پور ع.، "مطالعه زمین‌شناسی، کانی‌شناسی و کانی‌های همراه در کانسار روی‌ـ سرب مهدی‌‌آباد یزد"، چهاردهمین همایش انجمن کانی‌شناسی و بلورشناسی ایران، دانشگاه بیرجند، 1385.

[9] Rastad E., Geological, Mineralogical and ore facies investigation on the lower Cretaceous stratabound Zn-Pb-(Ba-Cu) deposits of the Irankuh mountain range, Esfahan, west central Iran, Ph.D thesis, Univ Heidelberg, 334 p. 1981.

[10] Zenger D.H., "Burial dolomite in the Lost Burro Formation(Devonian)", east-central California, and the significance of late diagenetic dolomitization: Geology., v.11., p. 519-522. 1983.

[11] Momenzadeh M., "Stratabound lead-zinc ores in the lower Cretaceous and Jurassic sediments in the Malayer-Esfahan district (west central Iran)", Lithology, Metal content, Zonation and Genesis, Ph.D thesis, Univ Heidelberg, 300p. 1976.

[12] قاسمی م.، "کانسارهای سرب و روی در ایران"، سمینار درسی کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 1384.

[13] قاسمی م.، مؤمن‌زاده م، یعقوب‌پور ع.، "تقسیم بندی کانسار روی مهدی‌آباد بر اساس مطالعات کانی شناسی"، بیست و پنجین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، 1385.

[14] Ramdohr p., "The ore minerals and their intergrowths", pergamon press, vol 1 & 2, 1980.

[15] Sangster D.F., "Mississippi Valley-type and sedex lead-zinc deposits: a comparative examination: Transactions of the Institution of Mining and Metallurgy", B99, p. 21-42,1990.

[16] Yaghubpur A., Mehrabi B., "Kushk zinc-lead deposit a typical black-shale-hosted deposit in Yazd state", Iran: Journal science of the Islamic Republic of Iran, Volume 8, No 2, p. 117-126. 1997.