شواهد تازه‌ای از کانه‌زایی، درونزادی و شاره‌های درگیر در کانسار فلوریت چینه‌کران کمرمهدی، جنوب‌باختری طبس

نویسندگان

دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

کانسار فلوریت کمرمهدی در 100 کیلومتری جنوب­باختری شهرستان طبس، در بلوک طبس و در پهنه ایران مرکزی واقع شده است. این کانسار از 5 پیکره معدنی چینه­کران (stratabound) تشکیل شده که همه آنها در سنگ­های کربناته سازند شتری قرار دارند. قدیمی­ترین واحد سنگی منطقه، سنگ­های دولومیتی سازند شتری مربوط به تریاس است که در هسته تاقدیس کمرمهدی رخنمون دارند. راستای چین­خوردگی­های منطقه تقریباً شمالی- جنوبی است و گسل­های معمولی خاوری-باختری عمود بر محور چین­خوردگی در تاقدیس کمرمهدی جابجایی‌هایی را موجب شده‌اند. بر پایه مشاهدات صحرایی و میکروسکوپی، سه نوع کانه­زایی در منطقه معدنی مشاهده می­شوند: 1- کانه­زایی درون­زاد اولیه: به­صورت لایه­ای و ‌پراکنده­دانه و در تخلخل پرچینی دولومیکرایت­های سازند شتری. 2- کانه­زایی درون­زاد تأخیری: به­صورت شکافه‌پرکن و رگه-رگچه­، پرکننده فضاهای خالی در دولومیت­های سازند شتری. 3- کانه­زایی رگه‌ای هم‌روند با گسل­های معمولی: به­صورت رگه­ای در راستای گسل­های معمولی منطقه معدنی. بررسی شاره­های ­درگیر در کانه‌زایی­‌های درون­زادی تأخیری و رگه‌ای نشان می­دهد که شاره­های درگیر در کانه‌زایی از نوع درون­زاد تأخیری با درجه ­شوری 15 تا 26 درصد وزنی هم­ارز NaCl و دمای همگن­شدن 150 تا 270 درجه سانتی‌گراد و در کانه‌زایی نوع رگه‌ای از درجه ­شوری 4/3 تا 2/20 درصد وزنی معادل NaCl و دمای همگن­شدن 140 تا 237 درجه سانتی‌گراد برخوردارند. مقایسه شاره­های ­درگیر در دو نوع کانه‌زایی یاد شده نشان می­دهد که شاره­های درگیر نوع درون­زادی از درجه­ شوری و دمای همگن­شدن بیشتری در مقایسه با شاره­های درگیر نوع رگه­ای برخوردارند. این واقعیت نشان می­دهد که کانه­زایی در کانسار چینه‌کران فلوریت کمرمهدی در ارتباط با سازند شتری و از کانسارهای غنی از فلوئور نوع دره می­سی­سی­پی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

New evidences on mineralization, diagenesis and fluid inclusions at Kamar-Mehdi stratabound fluorite deposit, southwest Tabas

چکیده [English]

The Kamar-Mehdi fluorite deposit is located 100 km southwest of Tabas in Tabas Block, Central Iran. There are five stratabound orebodies in the area exposing in carbonate rocks of Shotori Formation. The oldest unit is Shotori Formation dolomite of Triassic age that is emplaced in the core of Kamar-Mehdi Anticline. Folding direction in the area is N-S and normal faults with W-E direction have caused some dislocations. Based on field and microscopic evidences, three types of mineralization are identified: 1- Early Diagenetic mineralization which is observed as disseminated in fenestral porosity in Shotori Formation dolomicrites; 2- Late Diagenetic mineralization that occurs as open space filling in vein and veinlets and open spaces of Shotori Formation. 3- Vein mineralization which occurs along with normal faults in the study area. Fluid inclusions studies of late diagenetic mineralization and vein mineralization show that the fluids in the late diagenetic mineralization have salinities between 15 and 26 wt% NaCl equivalent and homogenization temperatures of 150-270°C. Fluid inclusions of the vein mineralization have salinities between 3.4 and 20.2 wt% NaCl equivalent and homogenization temperatures of 140-237 °C.

The present study, with consideration on the late diagenetic mineralization and comparing it with vein type fluid inclusions, shows that the diagenetic fluid inclusions have higher salinities and homogenization temperatures. All the evidences show that mineralization at Kamar-Mehdi fluorite deposit is related to Shotori Formation and it is regarded as a fluorite-rich Mississipy Valley Type deposit.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Stratabound fluorite deposit
  • fluid inclusions
  • F-rich MVT
  • Kamar-Mehdi
  • Iran
]1[ Miller., M., 2005, “U.S. Geological survey minerals yearbook- Fluorspar”, U.S. Geological Survey.

]2[ Weber, L., Zsak, G., “World mining data”, Federal Ministry for Economy and Labour of the Republic of Austria, Vienna (2006)

[3] رستمی‌پایدار، ق.، "آنالیز رخساره، ژئوشیمی و ژنز کانسار میلاکوه-تویه در سازند سلطانیه"، پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد، دانشگاه تربیت‌مدرس (1381).

[4] آقانباتی، ا.، حقی‌پور، ا.، "نقشه زمین‌شناسی 1:250000 طبس"، سازمان‌ زمین‌شناسی کشور (1353).

[5] نقشه زمین‌شناسی 1:50000 و 1:10000 منطقه کمرمهدی، شرکت تولیدی معدنی فلوراسپار (1357).

]6[ Senowbari-Daryan, B., “Micropaleontology of limestone beds within the Shotori dolomite (Triassic) of Kuh-e Nayband”, Tabas area, east-central Iran”, Facies 48 (2003) 115-126.

[7] نعیمی، ق.، "بررسی زمین‌شناسی، زمین‌ساختی و الگوی ساختاری اقلیم زمین‌ساختی بلوک طبس بر اساس نرخ فرونشست"، پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور، 310 ص (1377).

[8] صادقی‌بجد، م.، "منشأ کانه‌زایی سرب در سازند شتری طبس، خراسان"، پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد، دانشگاه شیراز (1373).

]9[ Dunsmore H.E., Shearman D.J., “Mississippi Valley Type lead-zinc ore bodies, A sedimentary and diagenetic origin”, Proc. forum on oil and ore in sediment, Imperial College, London (1977) 189-205.

]10[ Eppinger R.G., Closs L.G., “Variation of trace elements and REE in fluorite: a possible tool for exploration”, Economic Geology 85 (1990) 1896-1907.

[11] جمی م.، هاشمی‌تنگستانی م.، "عناصر نادر خاکی و میانبارهای سیال در فلوریت‌های سفید، سبز و بنفش ناحیه کمرمهدی طبس"، مجموعه مقالات دومین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، ص 134- 137 (1374).

[12] صادقی‌بجد م.، "مطالعه ویژگی‌های فیزیکی- شیمیایی سیالات کانه‌ساز در کانی فلوریت معدن کمرمهدی"، مجله بلورشناسی و کانی‌شناسی ‌ایران، شماره 2، ص 155- 164 (1374).

]13[ Moore F., Sadeghi M., Jami M., “Physico-chemical characteristics of mineralizing fluids at



the Kamar-Mehdi mine, Tabas region, Iran”, Journal Science I.R. Iran 9 (1998) 245-253.

[14] قشلاقی، ا.، "زمین‌شیمی و زایش معادن فلوریت پیناوند در شمال‌خاوری اصفهان"، پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد، دانشگاه شیراز (1381).

[15] مر، ف.، قشلاقی، ا.، "تشخیص نحوه رخداد و مراحل تشکیل معادن فلوریت پیناوند بر اساس داده‌های زمین دماسنجی و عناصر نادر خاکی"، مجله بلورشناسی و





















































کانی‌شناسی ‌ایران، شماره 2، ص 325- 338 (1385).

]16[ Wilkinson J.J., “Fluid inclusions in hydrothermal ore deposits”, Lithos 55 (2001) 229-272.

[17] شریعتمدار، ا.، "بررسی زمین‌شناسی و ژنز کانسار فلوریت شش‌رودبار سوادکوه مازندران بر اساس داده‌های حاصل از مطالعه آنالیز رخساره‌ای، ژئوشیمی و سیالات درگیر"، پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد، دانشگاه تربیت مدرس (1371).