پترولوژی سنگ‌های آتشفشانی-آداکیتی شمال دهگلان، شمال غرب ایران

شرف پور, مرتضی; مسعودی, فریبرز; رحیم‌زاده, بهمن; احمدی خلجی, احمد

doi:10.22128/ijcm.2026.3220.1025

پترولوژی سنگ‌های آتشفشانی-آداکیتی شمال دهگلان، شمال غرب ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه زمین شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی

² گروه زمین شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران

³ گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه لرستان

10.22128/ijcm.2026.3220.1025

چکیده

سنگ‌های آتشفشانی میوسن پایانی شمال دهگلان در محدوده نقشه 1:100000 سنندج و در پهنه ساختاری سنندج–سیرجان واقع شده‌اند. این سنگ‌ها شامل آندزیت، داسیت، تراکیت و لاتیت بوده و آندزیت‌ها عمدتاً از پلاژیوکلاز، آمفیبول و بیوتیت با بافت‌های پورفیریک، تراکیتی، گلومروپورفیریک و غربالی تشکیل شده‌اند. از نظر ژئوشیمیایی نمونه‌ها در سری‌های کالک‌آلکالن، کالک‌آلکالن پتاسیم بالا و شوشونیتی قرار داشته و ماهیت متاآلومین دارند. روندهای هارکر کاهش FeO، CaO، TiO₂ و P₂O₅ و افزایش Na₂O و K₂O را در اثر تبلور تفریقی نشان می‌دهد، در حالی‌که پراکندگی برخی عناصر کمیاب بیانگر نقش اختلاط و آلایش ماگمایی است. الگوهای عنکبوتی غنی‌شدگی LILE و LREE سبک، تهی‌شدگی Nb، Ti و HFSE و آنومالی مثبت Pb را نشان می‌دهند. نسبت‌های بالای Sr/Y و La/Yb در بخشی از نمونه‌ها حاکی از ماهیت آداکیتی ماگماها و ذوب صفحه فرورونده نئوتتیس یا گوشته متاسوماتیزه‌شده در یک حاشیه فعال قاره‌ای است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Petrology of Adakitic Volcanic Rocks of North Dehgolan, Northwestern Iran

نویسندگان [English]

MORTEZA SHARAFPOUR ¹
fariborz masoudi ²
Bahman Rahimzadeh ²
Ahmad Ahmadi Khalaji ³

¹ , Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University

² Department of Economic Geology and Hydrogeology, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran

³ Department of Geology, Faculty of Basic Sciences, Lorestan University

چکیده [English]

Late Miocene volcanic rocks of the northern Dehgolan area are located within the Sanandaj–Sirjan structural zone on the 1:100,000 Sanandaj geological map. The volcanic suite comprises andesite, dacite, trachyte, and latite. Andesites mainly consist of plagioclase, amphibole, and biotite and display porphyritic, trachytic, glomeroporphyritic, and sieve textures. Geochemically, the samples belong to the calc-alkaline, high-K calc-alkaline, and shoshonitic series and show a meta-aluminous character. Harker diagrams indicate decreasing FeO, CaO, TiO₂, and P₂O₅ and increasing Na₂O and K₂O during fractional crystallization, while trace-element scatter suggests additional magma mixing and crustal contamination. Primitive mantle–normalized spider diagrams show enrichment in LILE and LREE, depletion in Nb, Ti, and HFSE, and a positive Pb anomaly. Elevated Sr/Y and La/Yb ratios in some samples indicate an adakitic affinity, reflecting magma generation related to Neo-Tethyan slab melting or a metasomatized mantle source in an active continental margin setting.

کلیدواژه‌ها [English]