بررسی خاستگاه و سازوکار تشکیل گلاکونی‌های سازند آیتامیر در جنوب شرق درگز

عاشوری, محمود; شرفی, محمود; محبوبی, اسد ا..; موسوی حرمی, رضا; نجفی, مهدی

بررسی خاستگاه و سازوکار تشکیل گلاکونی‌های سازند آیتامیر در جنوب شرق درگز

نویسندگان

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

سازند آیتامیر (آلبین - سنومانین) در حوضهی رسوبی کپه داغ در شمال شرق ایران گسترش دارد. این سازند بیشتر از ماسه سنگ، شیل، سیلتستون و چند افق پر فسیل تشکیل شده است. گلاکونی یکی از اجزای اصلی تشکیل دهندهی رخسارههای سیلیسی آواری این سازند است. گلاکونیهای این سازند از نوع برجا و نیمه برجا هستند که تحت شرایط فیزیکو شیمیایی مناسب جانشین کوارتز، فلدسپات، خرده سنگ (چرت)، میکا و سیمان کربناتی شدهاند. جانشینی غیر انتخابی، جورشدگی نسبتاَ ضعیف، همراه با فسفات، دندان ماهی و چروکیدگی در برخی گلاکونیها از مهمترین شواهد تشکیل گلاکونیهای اتوکتونوس است. این گلاکونیها از کمی تکامل یافته به رنگ سبز کمرنگ تا بسیار تکامل یافته به رنگ سبز خیلی پر رنگ مشاهده شده است. تشکیل گلاکونیها از نهشتههای دریایی (سنگ میزبان مناسب )، همراهی گلاکونی در آشفتگیهای زیستی، حضور پلتهای گلاکونی نارس به شکل سالم و وجود تکههای پراکنده گلاکونی در ماتریس به صورت هاله سبز رنگ از شواهد دیگر تشکیل گلاکونیهای برجا است. گلاکونیهای نیمه برجا درسازند آیتامیردرقاعدهی سطوح پیشروی دریا دیده میشوند و با داشتن ویژگیهایی شامل حاشیه اائیدی جبه های آهکی پیرامون گلاکونی، گردشدگی خوب، جورشدگی نسبتا َخوب، حضور گلاکونیها در رده بندی مورب، میزان شکستگی پایین درگلاکونیهایی که ناشی ازجابجایی محلی و محدود در داخل بسترحوضه هستند، قابل تشخیصاند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Study of genesis and mechanism of glauconite formation in the Aitamir Formation at south east of Dargaz

چکیده [English]

Aitamir Formation (Albian–Cenomanian) crops out in the Kopet-Dagh basin in north-east Iran.This formation is mainly composed of sandstone, shale, siltstone, and several shellbeds. One of the major components in all of the siliciclastic facies is glaucony. They are autochthonus and parautochthonus types which have formed in suitable physico-chemical conditions and replaced quartz, chert, feldspar, mica and carbonate cement. Nonselective replacement, poorly sorted, along with phosphate, fish teeth and morphological shrinkage are major evidences of autochthonus glaucony. These glauconies are pale green nascent, evolved and highly evolved. Glaucony within marine deposits (suitable host rock), associate with bioturbation, presence of pellets of nascent glaucony and debris of sparse glaucony within the matrix forms of greenhalo are others evidences of autochthonus glauconites. Characteristics of paraautochtonus glaucony, including: ooidal rims around rounded peletic glauconites, well sorted glauconys, presence of glauconites within cross lamination and low fractures in peletics glauconites due to local reworking into in early transgressive surface.

کلیدواژه‌ها [English]

Aitamir
glaucony
autochthonus
paraautochtonus

مراجع

[1] افشار حرب عباس، "زمین‌شناسی کپه داغ"، سازمان زمین‌شناسی کشور، 1373، 275 صفحه.

[2] Odin G.S., Fullagar P.D., "Geological significance of the glaucony facies", In: Odin, G.S. (Ed.), Green Marine Clays. Developments in Sedimentology, 45. Elsevier, Amsterdam, 1988. 295–332.

[3] Huggett J.M., Gale A.S., "Petrology and palaeoenvironmental significance of glaucony in the Eocene succession of Whitecliff Bay", Hampshire Basin, UK. Journal of the Geological Society, London 154, 1997. 897–912.

[4] Chang S.S., Shau Y.H., Wang M.K., Ku C.T., Chiang P.N., "Mineralogy and occurrence of glauconite in central Taiwan", Applied Clay Science, 2008, 20-36.

[5] Amorosi A., Sammartino I., Tateo F., "Evolution patterns of glaucony maturity", A mineralogical and geochemical approach. Deep-Sea Research II 54, (2007) 1364–1374.

[6] Odin G.S., La verdine, "facies granulaire vert", marin et cotier, distinct de la glauconie distribution actualle et composition. C.R. Acad. Sci., Paris, 301, 1985. 105-108.

[7] Pasquini C., Lualdi A., Vercesi P., "Depositional dynamics of glaucony-rich deposits in the Lower Cretaceous of Nice arc", Southeast France. Cretaceous Research 25, 2004. 179–189.

[8] Amorosi A., "Detecting compositional, spatial and temporal attributes of glaucony", a tool for provenance research. Sedimentary Geology (1997), 135–153.

[9] Fischer H., "Glauconite formation: discussion

of the terms authigenic", perigenic, allogenic, and meta-allogenic.Eclogae Geol. Helv., 83 1990 1-6.

[10] Chudhuri A.K., Chanda S.K., Dasgupta A.S., "Protrozoic peloids form South India: their origin and significance", Journal of Sedimentary Research, A64, 1994, 765-770.

[11] Hesselbo S.P., Huggett J.M., "Glaucony in ocean margin sequence stratigraphy (OligoceneePliocene, offshore New Jersey", U.S.A.; ODP LEG 174A). Journal of Sedimentary Research 71, 2001. 599–607.

[12] Burst J.F., “Glauconite”, pellets: their mineral nature and application to stratigraphic interpretation. Bulletin of American Association of Petroleum Geology. 42, 1958. 373–378.

[13] Odin G.S., Matter A., "De Glauconie origine", Sedimentology, 28, 1981, 611-641.

[14] McCracken S.R., Compton J., Hicks K., "Sequence-stratigraphic significance of glaucony-rich lithofacies at Site 903", in Mountain, G.G., Miller, K.G., Blum, P., Poag, C.W., Twitchell, D.C., Proceedings of the Ocean Drilling Program, Scientific Results 150, 1996, 171–187.

[15] El-ghali M.A.K., Mansurbeg H., Morad S., Al-Aasm I., Ramseyer K., "Distribution of diagenetic alterations in glaciogenic sandstones within a depositional facies and sequence stratigraphic framework", Evidence from the Upper Ordovician of the Murzuq Basin, SW Libya, Sedimentary Geology 190, 2009. 323-351.

[16] Kelly J.C., Webb J.A., "The genesis of glaucony in the Oligo-Miocene Torquay Group, southeastern Australia", petrographic and geochemical evidence. Sedimentary Geology 125, 1999. 99-114.

[17] Pasquini C., Lualdi A., Vercesi P., "Depositional dynamics of glaucony-rich deposits in the Lower Cretaceous of Nice arc", Southeast France. Cretaceous Research 25, 2004, 179–189.