بررسی سنگ‌شناسی و ژئوشیمی دایک‌های مافیک و فلسیک مجموعه پلوتونیک الوند- همدان و بررسی شیمی کانی‌های موجود در آنها

نویسندگان

دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

مجموعه­ی آذرین الوند از سنگ­های آذرین متنوع، دایک­های مافیک و فلسیک (پگماتیت­ها و آپلیت­ها) تشکیل شده­اند. پگماتیت­ها و آپلیت­های منطقه دارای کانی­های کوارتز، فلدسپات، میکا، تورمالین، گارنت و آلانیت هستند. پگماتیت­ها و آپلیت­های منطقه بر اساس ترکیب کانی­شناسی به پگماتیت­های تورمالین- گارنت- موسکوویت­دار، آلومینیوسیلیکات­دار و تورمالین­دار و آپلیت­ها به انواع تورمالین­دار، گارنت­دار و تورمالین- گارنت- موسکوویت­دار و از نظر ژئوشیمیایی به پگماتیت­ها و آپلیت­های سدیک و پتاسیک تقسیم می­شوند. نمودارهای هارکر و عنکبوتی نشان می­دهند که دایک­های پگماتیتی با دایک­های آپلیتی منطقه و دایک­های مافیک با دیگر سنگ­های مافیک تا حدواسط توده هم خاستگاه را تشکیل می­دهند. دایک­های فلسیک پرآلومین­ ­و آهکی-قلیایی هستند. آهکی-دایک­های مافیک آهکی-قلیایی، تولئیتی و متاآلومین هستند. ترکیب گارنت­ پگماتیت­ها از نوع پیرالسپیت­­اند (Prp < sub>0.8-Grs3.1 Sps61.5- Alm34.6-)، ترکیب پلاژیوکلاز پگماتیت­ها و آپلیت­ها که به ترتیبAn2-5  و An7-13 هستند. در پگماتیت­ها، پتاسیم فلدسپارها با هم­رشدی آلبیت به حدود 50% می­رسند. میکای سفید موجود در پگماتیت­ها و آپلیت­های منطقه در گستره­ی بین موسکوویت و سلادونیت قرار می­گیرند. بیوتیت­های موجود در آپلیت­ها سیدروفیلیت و آلانیت­های موجود در پگماتیت­ها از نوع غنی از Ce هستند. بر اساس بررسی­های ژئوشیمیایی دایک­های فلسیک، مافیک و سنگ­های میزبان مافیک روی نمودارهای عنکبوتی در عناصر Nb، Ta، Ti، Y، Hf، Zr و HREE تهی­شدگی و در عناصر LIL (K, Rb, Cs) و LREE غنی­شدگی نشان می­دهند که نشانگر تشکیل آنها در یک محیط فرورانش است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Investigation about petrology and geochemistry of mafic and felsic dikes from Alvand plutonic complex-Hamedan and study of mineral chemistry of their minerals

چکیده [English]

The Alvand plutonic complex is composed of various plutonic rocks, mafic and felsic dikes (pegmatites and aplites). Pegmatites and aplites consist of quartz, feldspar, mica, tourmaline, garnet and allanite. Based on the mineralogycal compound, pegmatites can be divided into tourmaline-garnet-muscovite-bearing, aluminosilicate-bearing and tourmaline-bearing pegmatites and aplites are composed of tourmalime – bearing, garnet – bearing, and tourmaline – garnet – muscovite-bearing pegmatites. Based on the geochemical properties, pegmatites and aplites can be divided into sodic and potassic groups. Harker and spider diagrams show that the pegmatitic and aplitic dikes are co-genetic and the mafic dikes and other mafic to intermediate rocks in this area are co-magmatic. The studied felsic dikes are peraluminius and calcalkaline. Mafic dikes are calc-alkaline to tholeiitic and meta-aluminous. Type of garnets in pegmatites are pyralspite )Sps61.5- Alm34.6-Grs3.1-Prp < sub>0.8( and plagioclase in pegmatites and aplites are (An2-5) and (An7-13), respectively. K-feldespars in pegmatites have intergrowth of albite up to about 50%. White mica in pegmatites and aplites plots between muscovite and celadonite. Biotites in aplites are of siderophyllite type and allanite in pegmatite is Ce-rich type. Based on geochemical studies, in spider diagrams felsic and mafic dikes and mafic host rocks show depletion of HREE and Zr, Hf, Y, Ti, Ta and Nb elements and enrichment of LIL (K, Rb, Cs) and LREE elementswhich indicate their formation in a subduction environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dyke
  • pegmatite
  • aplite
  • host rock
  • mineralogy
  • Geochemistry
  • Alvand

مراجع

[1] Jahns R.H., Burnham C.W., “Experimental studies of pegmatite genesis: I.A model for the derivation and crystallization of granitic pegmatites”, Econ. Geol 64 (1969) 843-864.

[2] سپاهی‌گرو، ع. ا.،˝ پترولوژی مجموعه پلوتونیک الوند با نگرش ویژه بر گرانیتوئیدها˝، رساله دکتری پترولوژی، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت معلم تهران )1378).

[3] Shahbazi H., Siebel W., Pourmoafee M., Ghorbani M., Sepahi A. A., Shang C. J., VousoughiAbedini M., ˝Geochemistry and U-Pb zircon geochoronology of Alvand plutonic complex in Sanandaj-Sirjan Zone (Iran): New evidence for Jurassic magmatism˝, Journal of Asian Earth Sciences 39 (2010) 668- 83.

[4] ترکیان ا.، ˝مطالعه پتروگرافی و پتروفابریکی پگماتیت‌های الوند (همدان)˝، پایان‌نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تهران (1374).

[5] پورمعافی م.، ایرانی م.، ˝سنگ شناسی، ژئوشیمی و پترولوژی توده گرانیتی الوند (همدان)˝. نشریه علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، شماره3 (1374) ص 75 - 88.

[6] پادیار ف.، ˝بررسی پتروگرافی و ژئوشیمیایی گرانیتوئیدهای روشن الوند و بررسی پراکندگی تیتانیوم در آن˝، پایان نامه کارشناسی ارشد زمین شناسی، دانشگاه تهران (1378).

[7] هاشمی م.، ˝مطالعه فرایندهای تحول ماگمایی در مجموعه پلوتونیک الوند˝. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بوعلی سینا) 1384).

[8] شهبازی ح.، ˝پترولوژی مجموعه سنگ‌های آذرین و میگماتیت‌های کمپلکس الوند و توده نفوذی آلموقلاغ همدان و ارتباط ژنتیکی بین آن‌ها˝. رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی (1389).

[9] قدیری م.، ˝مطالعه توده پلوتونیک الوند و هاله دگرگونی آن در منطقه مریانج- پسیجان (همدان) ˝. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بوعلی سینا (1388).

[10] سپاهی گرو، ع. ا.، معین وزیری ح.، ˝مروری بر فازهای پلوتونیک و رگه‌های موجود در مجموعه پلوتونیک الوند˝، مجله علوم دانشگاه تهران، شماره 2 ، جلد بیست و ششم (1379)، ص 186- 175.

[11] Stöcklin J.,˝ Structural history and tectonics of Iran: a review˝. American Association Petroleum Geologists Bulletin 52 (1968) 1229-1258.

[12] مجیدی ب.، عمیدی س. م.، ˝شرح نقشه زمین‌شناسی چهارگوش همدان˝، ترجمه منوچهر سهیلی و همکاران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور (گزارش داخلی) (1359).

[13] Mohajjel M., Fergusson C. L., Sahandi M. R., ˝ Cretaceous-Tertiary convergence and continental collision, Sanandaj-Sirjan Zone, western Iran˝. Journal of Asian Earth Sciences 21(2003) 397-412.



[14] Deer W.A., Howie A., Zussman J., “Rock-forming minerals”, Long man, London (1982) 919p.

[15] Cox, K. G., Bell, J. D. and Pankhurst, R. J.,˝ The Interpretation of Igneous Rocks˝. Allen and Unwin, London (1979) 450.

[16] Irvine T. N., Baragar W. R. A., ˝ A guide to the chemical classification of common volcanic rocks˝. Can. Journal of Asian Earth Sciences 8 (1971) 523 484.

[17] Shand S. J., ˝ Eruptive Rocks, their genesis, composition, classification and their relation to ore deposites (3rd Ed)˝. John Wiley and Sons (1943) 448.

[18] Harker A., “The natural history of igneous rocks”, Methuen, London (1909).

[19] Kertz R., ˝Symbol for rock- forming minerals˝. American Mineralogist 68(1983)277-9.

[20] Boynton W.V., ˝Cosmochemistry of the rare earth elements: meteorite studies in: Henderson, P. (ed) Rare Earth Element Geochemistry". Elsevier˝, Amsterdam (1984) 63-114.

[21] Pearce J. A., Harris N. B. W., Tindle A. G., ˝ Trace element discrimination diagram for the tectonic interpretation of granitic rock˝ , Journal of Petrology 25 (1984) 956-983.

[22] Thompson R.N., "Magmatism of the British Tertiary volcanic province", Scottish Journal of Geology 18 (4) (1982) 9–107.

[23] Pearce A. J., ˝Role of the sub- continental lithosphere in magma genesis at active continental margins˝, In: Hawkesworth C. J. and Norry, M. J., (eds), Continental basalts and mantle xenolithe, Shiva, nantwich (1983) 230- 249.

[24] Rogers J. J. W., Suayah I. B., Edwards J. M., ˝Trace elements in continental margine magmatism, Part IV˝. Geological Society of America Bulletin 95 (1984) 1437-1445.

[25] Sun S. S., McDonough W. F., ˝ Chemical and isotopic systematic of oceanic basalts: implications for mantle composition and process. In: Saunders, A. D., Norry, M. J. (eds.) Magmatic in ocean basins˝. Geological Society Publication London 42 (1989) 313-45.

[26] Deer W.A., Howie A., Zussman J., “An introduction to the rock-forming minerals”, Long man, London (1991) 528p.

[27] Reto G., Sorena S. S., ”Allanite and Other REE-Rich Epidote-Group Minerals”, Reviews in Mineralogy and Geochemistry 56 (2004) 431-493.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 11 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 14 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 11 تیر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار